Baardheere

Baardheere, 1993

Baardheere

Horudhac

Baardheere Bridge over the Jubba River

Magaalada Baardheere oo ah degmada ugu baaxada weyn uguna bulsho badan gobolka Gedo waxay ku taal koonfurta gobolka Gedo. Waxaa degmada Baardhee ku yaal fadhiga gudoonka gollaha degmada Baardheere.

Magaca Baarddheere wuxuu ka koobanyahay labo qeybood oo kala ah Baar + Dheere Baar waa geed si aad ah uga baxo dhul beereedka degmada Baardheere iyo guud ahaan Wejiba Jubba oo magaalada labo qeybood u kala bara.

Magaalada Baardheere waxay ka mid tahay magaalooyinkii Soomaaliya ugu horreeyey uguna faca weyn oo laga aasaasey meel ka fog xeebta koonfureed ee dalka Soomaaliya. Waxay Baardheere u jirtaa xeebta Baraawe masaafo qiyaastii dhan 250 km. Juqraafi ahaan, Baardheere waxay ku taala inta u dhexeysa 2-3° woqooyi dhulbaraha (lool=latitude) iyo 42-43° (Dhigaha=longtitude). Cimiladeeda waa mid aad u kulul, taas oo u sahlineysa in saanadka oo idil beeraha laga faa'ideysankaro marka la istimaalayo waraabka beeraha.

Taariikh

Magaalada Baardheere ma sugna waqtigii deegaan rasmi ah noqotey walow ay ku jirto magaalooyinka Soomaaliyeed kuwooda ugu fac weyn. Baardheere waxay aheyd magaalo soo jiidasho leh Soomaaliya oo dhan ayaa looga imaan jiray iyada oo cilmu dalab iyo macalimiin naxwaha yaqaan ah ay u soo shaqo tegi jireen ilaa inta taariikhda lagu hayo.

Baardheere waxay ku jirtey magaalooyinkii istaraajiiga ahaa ee uu gumeystaha saldhigyada ka dhigtey. Qarnigii 19aad ilaa bartimihii qarnigii 20aad ee tagey ayuu gumeystaha marba si u degenaa magaalada Baardheere iyo magaalooyinjka kale ee degmada. Waxaa taariikhda ku cad in taariikhda Miilaadiyada 1890 ilaa 1960kii ay waddamo badan oo Afrikaan ah ay gumeysi gacantii ku jireen iyadoo qoraalo badan oo xusayo dhacdooyin taariikh leh ay ka dhaceen Baardheere.

Bulshada Baardheere

Baardheere oo mudo aad u dheer deegaan rasmi ah ahayd, waxaa mar walba tirada dadka ay ku salaysanayd marxaladaha nolosha. Dagaalo culculus ayaa ka dhowr jeer ka dhacay degmada Baardheere sidaasna barokac ku riday bulshada. Tusaale sanadadii 1941, 1942 Ingiriiska iyo Talyaaniga ayaa gacan ku haynta magaalada ku loolamay. Sanadkii 1930 Baardheere waxaa degenaa bulsho lagu qiyasay 8,000 oo qof.

Tan iyo bilowgii dagaalka sokeeya ee bilowday 1991, bulshada Baardheere 100,000 boqol kun oo qof ka badan ayaa mar walba ku noolayd. Tirakoobyada waxay u dhexaysiiyaan bulshada magaalada 106,000 ilaa 120,000 oo qof.

Dagaaladii dib u cusboonaaday sanadadii 2006, 2007 iyo 2009 barakacayaal badan ayaa Muqdisho, Balad Wayne ilaa Kismaayo ka yimid ayaa soo dagay magaalada Baardheere.

Xiligii xoriyada wixii ka dambeeyay, xasilooni ayay bulshada reer Baardheere ku noolaayeen. Barakacii ugu balaarnaa wuxuu dhacay sanadkii 1992 markii makii beesha marixaa ay moqdisho kasoosaareen Caydiid ciidamadiisa oo asagana hogaaminaayey beesha hawiya ayey bilaabeen in ay gumaadaan dad kii rayid ka haa ee ku noo laa oo walaalaha ahaayeen oo ay ku soodhaweeyeen baardheere abaar tii tabadhee kadib. xataa waxaa dhacday ing guryaha lagala baxo colamdii uga caasanayd baardheere.

Qabaa'ilada degan magaalada waxaa laga helaa dad ka soo jeeda beelaha Soomaali oo ah.reer aw caleemow mirfle.asharaaf malingwiny]reerdiima [reer dumaal leysang [Ajuuraan] marxaan] geeladli iyo qabiilo Soomaaliyeed oo daad utirabadan ayaa wada dega degmada Baardheere oo ku fadhida dhul aad u balaaran inta u dhaxaysa Daar, Gerileey, Hareeri ilaa xaduuda Diif ee gobolka Jubbada Hooose.

Baardheere bari.

Nolosha Dhaqandhaqaale ee Baardheere

Nolosha dhaqaale ee Baardheere waxay weligeed ku tiirsaneyd beeraha iyo xoolo dhaqashada. Dhulka ku teedsan magaalada Baardheere waxaa ku yaal tuulooyin aad u farabadan tuulooyikaas oo dadkeedu aroor walba u hayaamaan beeraha. Beeraha waxay u kala baxaan labo nooc:

1. Beeraha Aseendooyinka- kuwaas oo webiga dhaca
2. Beeraha Adablaha oo labada xili ee roobka la beerto

Xoolaha nool oo kala ah geel, lo', iyo ari ayay degmada Baardheere hodan ku tahay. Xoolaha nool oo suuqa la keeno ka sokow, waxaa ay xoolo dhaqatada aroor walba keenaan suuqa noocyo badan oo ka mid ah anfaca xoolaha sida caano, subbag, hargo iyo saamo.

Baardheere iyo Tacabka Beeraha

Baardheere oo caan ku ah soo saarka khayraadka beeraha ayaa waxaa qiyaastii ku yaal ilaa 400 oo ah beeraha waaweyn oo ay iskaashatooyin iyo shaqsiyaad hodan ah leeyihiin iyo ilaa 2,000 oo ah nooca yar yar ee bulshada tabcato.

Xiligii dowladaha beeralayda degmada Baardheere waxaa taageero badan siin jirey wasaarada Beeraha Soomaaliya. Agab, keyd abuur iyo adeegyo badan ayay dowlada ku taakuleyn jirtey beeraladay gobolka Gedo iyo dhamaan gobolada leh dhul beeraadka. Suuqgeynta saraca soo baxa waxaa qaabilsanaa wakaalado iyo waaxyo hoos yimaada Wasaarada Beeraha iyo Xanaaanada Xoolaha, Dhirta iyo Daaqa.

Maamulka iyo Nidaamka Busho

Maamulka degmada iyo xafiiska duqa magaalada ayaa maamul u ahaa degmada Baardheere. Ilaa burburkii waxaa jirey nidaam talis oo ka koobnaa Gollaha Odayaasha Degmada Baardheere oo hab doorasho ah ku dhaca. Nidaamkaas ayaa inta badan ahaa meel marxaladaha murugsan lagu xaliyo.

Sanadkii 2008 ayaaa waxaa maamulka degmada la wareegay maamulka Al Shabaab oo nabad iyo kala dambeyn soo hoyey. Weli waxaa dhaqan ahaan ka jira Gollihii Odayaasha oo maamulka uu tixgeliyo.

Waxbarashada iyo Nolosha Da' Yarta

Baardheere waxaa ka jira dugsiyo badan oo ay maamulkooda hayaan dhowr hay'adood oo samafal. Labo dugsi oo tacliin sare Bardera Polytechnic iyo University of Gedo waxaa dheer 5 dugsi hoose/dhexe iyo 2 dugsi sare.

Cayaaraha, Jir Dhiska iyo Cayaartoyda Abaabulan

Baardheere da' yarteeda waxay aad u jecelyihiin ciyaarta kubada cagta. Webiga oo leh meelo uu ka saweeyo iyo dhowr goobood oo xaafadaha ku ag yaal oo kubadda lagu ciyaaro ayay idkugu yimaadaan dhalinyarada ciyaaraha kubbada Cagta.

Cayaaraha abaabulan waxaa ka mid ah kuwo ay ku loolamaan dhalinta afarta xaafadood ee magaalada Baardheere ka koobtanahay. Tartamada abaabulan waxaa ka mid ah dabaal Webiga Jubba iyo cayaaraha kubadda cagta oo aalaaba degmooyinka Garbahaarreey, Luuq iyo Beled Xaawo inta badan sanad walba is aragyo xiiso leh fooda is dara.

Tababarayaal aad caan u ah ayay leedahay magaalada Baardheere. Tababare Maamazuu iyo gudoomiyahii muddada dheer daadihinayay ciyaartoyda Baardheere Yaxye Faarax Jaamac ayaa dhowr jeer cayaartoyda Baardheere gaarsiiyay magaalooyinka Kismaayo iyo Baydhabo.

Sanadki 2002 kooxda xulka Baardheere koob ayay ka qaadeen dhowr gobol oo isku timid; Gedo, Bay, Bakool, Jubbada Dhexe iyo Jubbada Hoose. Koobkaas maanta wuxuu yaal xafiiska Xiriirka Kubadda Cagta ee Baardheere ay u soo hoyisay gobolka Gedo.

Nidaamka Jameecada Baardheere

Waxaase iyana jirey wadaado iyana ku tashadey in ay ka fogaadaan oo isaga haajiraan mar haddii ay wax ka qabanwaayeen nidaamka dowladeed.

Nidaamka Jameecada Baardheere ma ahan mid dowli ah ee waxay ahaayeen mid midow iskaashato kuwaas oo iska gaashaanbuuraystay waxyeelo kaga yimaada dadka galtida loo yaqaan oo mar walba dagaal kula jiray Gaalo, xiliyadii hore ama qarniyadii dhawaa markii uu Gumaystaha soo galay Afrika.

Jameecada hab ama dhaqan xer ahaan ayay iskugu kaalmeeyaan awoodooda muruqmaalna way isku biiriyaan oo beeraha ayay fashaan in kasta oo waayahan dambe nidaam sunada aad u khilaafsan ay lacag kaga qaadaan dad beeralay ah oo iyagu aanan wax anfac ah ku dhex haysan nidaamka Jameecada. Faa'iidada waa hal dhinac, taliska sare ee Jameecada unbaa la kaalmeeyaa oo danyarta dhib unbaa lagu hayaa.

Nidaam jaranjaro ayay isku badashay habka Jameecada. Arrintan waxay rasmi ahaan ugu qornayd oo laga akhriyey kitaab uu qorey Sheikh Cabdiyow Khitamma bil khayr, waxaa qoraalkiisa ka mid ahaa mar haddii aadan fusuq wax ka qaban karin, Illah wuxuu ku amraya in aad isaga haajirtid. Arrintaas waxay qabsatey culimo badan oo ka guurey xeebaha, gaarsiiyey Diinta Islaamka gudaha dalka Soomaaliya. Culimadaas waxaa ka mid ahaa:

1. Sh. Ibrahim Hassan Yabarow -7 days-1190H (1776)

2. Sheikh Ali Dhurre -30 yrs-1220H (1805)

3. Sheikh Abukar Adam Dhurre -24 yrs-1244H (1828)

4. Sheikh Abdulrahman Abayl -7 yrs-1251H (1835)

The Jameca of Bardere was burned down in 1831 due to war with Geledi sultanate.

It was suspended for 20 years and was restablished in 1851. -20 yrs-1271H (1855)

5. Sheikh Mohamed Adam Kerow -24 yrs-1295H (1878)

6. Sheikh A/rahman Moh´d Adan -2 yrs -1297H (1880)

7. Sheikh Abdiyow Osmanow -25 yrs-1322H (1904)

8. Sheikh Ibrahim Mohamed Adan -4 yrs-1326H (1908)

9. Sheikh Ali Moallin Muddey -33 yrs-1359H (1940)

10. Sheikh Axmed Sh Maxamed -30 yrs-1379H (195)

11. Hagi A/ziz Sh. Ali Moallin -8 yrs-1387H (1987)

12. Sheikh Mursal Malin Aliyow-25 yrs-1412H (1992)

Hogaamiyihii Jameecada sheekh Mursal waxaa la diley 17kii December 1992 abaaraha 21:20SN waqgiga Bariga Africa. Waxaa diley maleeshiyo maalmo ka hore inta aysan imaan ciidamadii U.N.

Dadka(bidcada ah waxay in badan ku eedeeyaan Jameecada dib u socodnimo, jaahilnimo xaga diinta) laakin dhabta ayaa waxey tahay iney naftirkooda u doontaan cilmiga oo xukunkana weydiiyaan iney kala xukmiyaan laba qof ama laba qolo is dagaaley,. Waxaa intaas dheer degenaansha nabad iyo walaaltinimo.

Xubnaha Jameecada badankii waxay degenyihiin degmada, qaar beeralley ah wey jiraan lakin waxay degenyihiin meelo u dhaw degmada.

13. Sheikh Hirow Moallin Ahmed - ayaa hogaanka Jameecada haya ilaa 1992 - waqti xaadirkant.

Wikimedia Commons waxee heysaa war la xiriiro Baardheere