Puntland

Ka Wikipedia
U bood: gooshitaan, raadi
Maamul Goboleedka Puntland
اقليم أرض البنط
Calanka Astaanta
Halkudheg: "Cadowgaada" (Cadowgiisa)
"Waa" (Saaxiibkaa)
Magaala Madax Garoowe
Magaalada ugu weyn Boosaaso
Magaalada ugu dadka badan Boosaaso
Luqada Soomaali (Xoogaa Carabi ah)
Magaca kale Dawlad goboleedka Puntland
Maamul Goboleedka Soomaaliyeed ee Puntlnd
(Puntaland)
Xukunka
Nuuca
G Baarlamaanka Siciid Xasan Shire
Madaxweyne Cabdiweli Maxamed Cali
Madaxwene ku xigeen Cabdixakin Cabdullahi Camey (Xisbi kama tirsana)
Sharci dajinta Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya
Xubnaha Umatala Federaalka ee (Baarlamaanka Soomaaliya)
Aqalka hoose 31 ee ah tirada 275 (4.5%)
Aqalka Sare 8 ee ah tirada 54 (1.2%)
Konfodareeshin Agosto 26, 2013 (12th)
Barta  Heerka 4aad
Wadarta 100 km2 (39 sq mi)
Barri 50 km2 (19 sq mi)
Biyo (%) 50 km2 (19 sq mi) (50%)
Heerka Soomaaliya 0.2% of 637,65 km2
Tirada Dadkka  Heerka 9aad
Wadarta (2013) 2,000,000 (2013)
Tira sanadeed (2013) 40,000 /km2 (100,000 /sq mi)
GDP  Heerka 3aad
Wadarta (2011) C$3.624 billion
Qof qof C$1,556 (3aad)
Kookooban
Furo Posto SO (gaarka PL)
ISO 3166-2 SO-PL
Waqtiga UTC+3
Furaha Po PL
Blue {{{Blue}}}
Xidig {{{Star}}}
Blue {{{Blue}}}
Website jiro/ Ma jiro
Dhamaan heerka Gobolada

Puntland Af-Carabi:( أرض البنط) waa maamul ku yaalo woqooyi bari ee dalka Somaaliya, maamulkaan caasimadiisa waa Garoowe ee gobolka Nugaal. Puntland waxee xuduud la leedahay somaliland oo ka xigta Galbeedka iyo Gacanka Cadmeed oo ka xiga Woqooyiga, dhinaca Bariga neh waxaa ka xiga Badweynta Hindiya, dhinaca Koonfurta neh waxaa ka xigo Gobolada dhexe ee soomalia, Koonfur Galbeed neh waxaa ka xiga wadanka Itoobiya.Puntland waxaa degan 1 kiiba 3 shacabka somalia oo dhan, waxaa degan dad ka badan 4 miliyan oo qof. Magaca Puntland waxuu kayimi dhulkii uduga oo ay aqoonjireen ganacsato carbeed gaar ahaana masaarida oo gobolada waqooyi bari kadhoofsan jiray uduga sida kumanaan sano kahor

Dawladda Puntland[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Dawladda Puntland ee somaliyeed waxaa la asaasay 1998ii, waxaana asaasay isimo ,siyaasiyiin,ganacsato,culimaa,udiin ,haween dadka ugu caansanaa ee isugu yimi shikii GAROWE kadhacay 1998 waxaa kamid ahaa madaxweynihii hore ee Dawladda DFKMG Cabdullaahi Yuusuf Axmed, islaan maxamed islaan muse ,xasan abshir,cabdiraxman faroole ,sababta loo sameeyay maamulkaan wuxuu ahaa si loo badbaadiyo shacabka woqooyiga. Maamulka puntland aad ayuu uuga duwanyahay maamulka kale ee somaliland. Puntland ma raadinooso kala goynta dalka somalia, dadkaan waa dad wadaniyiin ah . shacabka puntland run ahaantii waa dad markasto raadiyo isku keenta shacabka soomaaliyeed. Puntland waxee leedahay maamul xukumo iyo barlamaan u gooni ah iyo wasiiro maamulo shacab woqooyiga. Madaxweynihii ugu horeeyay ee puntland woxoo ahaa Cabdullahi Yuusuf, waxaa ku xigay nin lagu magacaabo Yusuf Xaaji Nuur oo asiga neh madaxweyne puntland ka ahaa 1da Luuliyo 2001 ilaa 14 Nofeembar 2001, waxaa ku xigay nin la dhoho Jaamac Cali Jaamac oo asiga neh madaxweyne ahaa 1sano, kadib neh waxaa madaxtinimada markale ku guuleestay cabdullahi yusuf, woxoona xilka iska dhiibay markoo noqday madaxweynaha DFKMG, waxaana ku xigay nin la dhoho Maxamed Cabdi Xaashi oo asiga neh 1sano madaxweyne ahaa, waxaa ku sii xigay nin la dhoho Maxamuud Muuse Xirsi oo ku magac dheer "Cade", ninkaan woxoo 5sano madaxweyne ka ahaa maamul goboleedka puntland, waxaa ku sii xigay madaxweynaha hadda ee Cabdiraxmaan Maxamuud faroole oo madaxweyne noqday 2009.

caasimada puntland[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Garoowe waa caasimadda Dawladda puntland ee somaliyeed, Garoowe ayaa waxay soo martay maraxalado kala gedisan. Haatanna waxay maraysaa heerkeedi ugu sarreeyay. Magaalada Ayaa xarun u ah hay ado dowliya iyo kuwa aan dowli ahayn,qunsuliyado,ururo maxali ah , kuwa NGO ah,radio stations,TV IWM. Garowe waxaa ku yaal Meelo aad iyo aad u qurxoon suuqaaq iyo bacadlayaal aad iyo aad u camiran Jawiga ayaa had iyo goorba ah mid aan qaboow saa'ida iyo kulayl saa'idana aan lahayn qorraxda ayaa inta badan waxaa ku dahaaran cadar iyo daruuro. Garowe waxaa kunool dad kor udhaafaya 257,300 waxaa lagu tilmaamaa magaalooyinka ugu kobaca badan soomaaliya. waa magaalo loo tago dalxiiso waxay leedahay meelo taarikhi ah oo aan lasookoobikarin

Dhismihii Dawladda[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Ka dib markii wadatashiyo badan ay yeesheen isimada, siyaasiyiinta, aqoonyahanka, ganacsatada, iyo qaybaha kala duwan ee bulshada ku nool goboladan, ayaa waxaa la go'aansaday in magaalada Garoowe lagu qabto shir loo wada dhan yahay kaasoo ujeedadiisu ay ahayd in la dhiso maamul dowlad goboleed. Islamarkaas waxaas ku soo biiray Gobolada Sanaag iyo Sool oo kula bahoobay Maamulaka cusub Goboladii laysku oran jiray Waqooyi Bari.

Shirkaas waxaa ka soo baxay bartamihii 1998, Dowlad Goboleedka Puntland, taasoo leh sadexda awoodood oo kala ah, Golaha Wakiilada oo dhan 66 Xilibaan oo lab iyo dhedigba leh, Garsoorka , iyo Golaha Xukuumada oo leh Madaxwayne iyo madaxwayne ku-xigeen.

Sida uu qeexayo Xeerka 1aad,. ee axdiga ku meel-gaarka ah ee lagu dhisay Puntland.


Waxqabadka Dawladda Puntland[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

WASAARADA ARRIMAHA GUDAHA PUNTLAND Miisaaniyadaha Degmooyinka. Markii u horaysay Wasaaradda Arrimaha Guduhu waxay ku guuleysatay inay Miisaaniyado u samayso qaar ka mid ah Degmooyinka Puntland walow aan Degmooyinka oo dhan loo samayn hadana waxaa loo sameeyey 9 Degmo o ka tirsan Degmooyinka Miisaaniyadaas oo isu dheeli tiraysa Dakhli & Khara. Waxayna ka kooban tahay Saadaasha/ Odorosida Dakhliga soo gelaya Degmooyinka ee la filayo & Kharashka ku baxaya hawlaha Degmadda taas oo sahashay in D/hoose lagula xisaabtamo Dakhliga soo galay & sida ay u kharash gareeyeen , Miisaaniyadda Degmooyinku waxay ka mid noqonayaan Dakhliga Guud ee Dowladda dhexe (GDP).

Liiska Degmooyinka loo sameeyey Miisaaniyadaha & Qiyaasta Kharash & Dakhli ee Degmooyinkaas

  1. Garoowe 21,031,284,000
  2. Boosaaso 39,878,352,000
  3. Gaalkacayo 27,000,000,000
  4. Qardho 7,012,671,000
  5. Carmo 5,615,040,000
  6. Buurtinle 1,224,000,000
  7. Dangorayo 3,729,408,000
  8. Xarfo 2,400,000,000
  9. Waaciye 4,774,584,000
  10. [ ufayn ] 5'800'600'000

Degmadda Wadarta Guud ee Miisaaniyadda Sh.so/

WASAARADA CAAFIMAKA PUNTLNAD

Xaalada Guud ee Caafimaadka Puntland

Waxaa si joogta u shaqeynaya oo adeegyada caafimaadka joogta bixiyey 86 xarumaha hooyada iyo dhalaan, 8 Isbitaal heer gobol, 9 Isbitaal 7 xarumaha qaaxada, 5 xarumaha barista iyo la talinta cudurka Ej-Ay-Fii Aydhiska, 10 xarun oo caafimaad dhimirka, 6 xarun quudinta nafaqda iyo 212 Baro caafimaad. Xarumahaas caafimaadka waxa ay dhamaantood ku kala yaalan dhamaan degaanada Puntland heer gobol ilaa tuulo. Guud ahaan xaalada caafimaad ee dalka waa mid degan waxaana si dhameystiran loo xakameeyey cuduraddii dilaacey 3 bilood ee la soo dhaafey.

Kor u qaadista wadashaqeynta hayadaha

Waxa la sameeyey nidaam wadashaqeyn hayadaha ka shaqeeya caafimaadka Puntland si wax ku ool u noqdaan mashaaricda ay nagalaa shaqeeyan Hayadaha caalamiga ah.

Hubinta iyo controlka daawada

Waxaa wasaarada u suurto gashey in la helo labo mashiin oo ah kuwa lagu baarey tayada daawada oo la dhigay Magaalada Bosaso (Dekada) iyo Garowe. Waxaa ay wasaaradu magacowday gudi dib u eega nidaamyada ilaalinta kontoroolka daawada. Waxa socda dib u eegista iyo hirgelinta sharciga caafimaadka ,Waxa hirgeshey in la mamnuuco ka ganacsashada daawada qaaxada ee goobaha ganacsiga ah.

hirgalinta Siyaasadda (ISKA WAX U QABSO)

Waxa wasaaraddu si fiican ugu wacyi gelisey bulshada reer Puntland ka qeyb qaadashada caafimaadka guud Waxa ay wasaaraddu ka shaqeysay isku xirka Jaaliyada dibada ee reer Puntland si ay gacan fiican uga geystaan caafimaadka Bulshada .

Kormeerada iyo qiimeynta Wasaaradda Caafimaadku waxay kormeero iyo qiimeyn kusoo samaysay Gobalada iyo Degmooyinka Puntland guud ahaan waxaana kormeerada qayb ka ahaa Madaxda Wasaaradda Caafimaadka ugu sareysa iyo Shaqaalaha gurmadka Caafimaadka oo wata daawooyinkooda si ay u baaraan caafimaadka bulshooyinka degan degmooyinka laamiga ka fog.

Shirarka caalamiga ah ay wasaaradu lagu martiqaadey

Waxa ay wasaarada caafimaadka ka qeyb gashey shirar caalami ah oo ka dhacay wadamada soo socda laguna soo bandhigey baahiyaha puntland WADAMADA: kenya, Uganda, Moroco, Tunisia, Jabuti, Oman, egypt, Swirtzerland, Turkey, Malaysia, Italy, Qatar, UAE, UK and Germany

Qaab dhismeedka Xukuumadda Puntland[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Dowlad Goboleedka Puntland waxay leedahay sadex waaxood oo dowli ah.

Golaha Xukuumada Golaha Wakiilada Golaha Garsoorka

Madaxwayne[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Madaxwaynahu waa awooda ugu saraysa Dawladda wuxuu astaan u yahay midnimada Puntland, madaxwaynuhu waa Taliyaha ciidamada qalabka sida.

Madaxwaynaha waxaa doortay Golaha Wakiilada, Mudada xilku waa 5 Sano, dhamaadka mudada Xilka, wuxuu xaq u leeyahay in uu dib u tartami karo sida ku cad datsuurka Puntland Madaxweynuhu wuxuu tartami karaa 2 jeer oo min shan (5) sano ah.

Madaxwayne ku xigeen[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Madaxwayne ku xigeenku wuxuu kaaliyaa Madaxwaynaha sidii uu gudan lahaa xilkiisa, Waa sii-hayaha Xilka madaxwaynaha marka uu maqan yahay.

Madaxwayne ku xigeenka waxaa doortay Golaha Wakiilada, Mudada xilku waa 5 Sano, dhamaadka mudadaa Xilka wuxuu xaq u leeyahay in uu dib u tartami karo

Wasiirada[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Wasiirada waxaa magacaaba Madaxwaynaha isaga oo la tashanaya Madaxwayne Ku-xigeenaka, Howlgalka wasiiradu waa inay la taliyaan Madaxwaynaha, isla markaana waxay ka masuulyihiin xiriirka golaha wakiilada dhinaca Siyaasadda Dawladda iyo Adeega. Shaqada Maamulka Dawladda waxaa fuliya qaybo kala duwan, qayb kasta waxaa madax u ah Wasiir, wuxuuna ka masuul yahay xiriirka golaha wakiilada ee wasaaradiisa. Shaqaalaha wasaaradu waa xirfadlayaal ayasan shaqadoodu ku xirayn isbedel ka Dawladda,

Golaha Wakiilada[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Awooda xeer dejinta waxaa leh Golaha Wakiilada, oo dhan 66 xildhibaan kana wakiil ah dhamaan gobolada puntlanad, Golaha wakiiladu waxay dhexdooda ka doortaan Afhayeen iyo labo ku-xigeen.

Afhayeenka golaha wakiilada wuxuu maamulaa kal fadhiga golaha isla markaana hubiyaa tixraaca dastuurka, ku xigeenadu waxay kaaliyaan afhayeenka gudashada xilkiisa, Golaha wakiiladu waxay leeyihiin gudiyo daba gal ku sameya xukuumadu sida ay u fuliso Adeega bulshada.

Garsoorka[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Garsoorku wuu ka madax banaan yahay, xukuumada iyo golaha wakiilada Qaybaha garsoorku waa (a) Maxkamada sare (b) Maxkamada Rafcaanka, (c) Maxkamada Darajada hoose.

Gudomiyaha Garsoorka ee Maxkamada sare oo aha tan ugu saraysa, waxaa magacaaba Madaxwaynaha, waxaana ansaxiya Golaha Wakiilada.


Puntland waxay ka kooban tahay sideed Gobol oo kala ah[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Puntland Gobol Caasimada Degmo Masaafo Calanka
Puntland map regions.png
Ayn Buuhoodle 3 n/a Flag of Puntland.png
Bari Bosaso 7 n/a Flag of Puntland.png
Karkaar Qardho 5 n/a Flag of Puntland.png
Haylaan Dhahar 3 n/a Flag of Puntland.png
Mudug Galkacyo 4 n/a Flag of Puntland.png
Nugaal Garowe 5 n/a Flag of Puntland.png

Juqraafi[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Puntland waxay khariidad ahaan dhacdaa Bariga Soomaliya, Waxay xuduudo la wadaagtaa. Galbeedka waxaa ka xiga Gobolada Waqooyi-Galbeed, Waqooyiga bari Gacanka Cadmeed, Koonfur-bari waa Bad waynta Indiya, Koonfur waa Gobolada dhexe ee soomalia, Koonfur-Galbeedna waxaa ka xiga Wadanka Itoobiya.

Dowlad Goboleedka somaliyeed ee Puntland baaxadeedu waa 212,510 km², waxay u dhigantaa sadex meelood-meel (1/3) qiyaastii baaxada guud ee Soomaliya.

Cimilada[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Cimilada Puntland waa kulayl, Celceliska Cimilada maalintii waxay u dhaxaysaa 27C ilaa 37C, gobolada qaarkood sida Howdka mudug, Gobolka sool, gobalka sanaag dooxooyinka Nugaal iyo buuralayda bari waxay leedahay hawo furan iyo kulayl dhexdhexaad ah. [siciido guray warsame]

Roobka[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

[[Roobabka degaanada puntland way ku yaryahiin waxyna ka da,aan inta badan 4jeer sanadkii kaasoo ay laqabaan dhamaan degaanada Somalia ee kale marka laga reebo kuwa dhaca dhulbaraha Puntland waxay leedahay webi qalalan ama biya mareeno kuwa ugu waaweyn dhulka somalidu degto waxaana kamid ah Toga ;Nugaal iyo Dharoor .Jaceel . banaanka Nugaal iyo Xargaga iyo degaano biya mareen yaryar oo ku teedsan buuraha Cal sanaag iyo mid Bari ee degaanada puntland

Roobka waxaa la helaa xiliyo kala duwan, waxaa lagu qiyasaa 400mm oo roob ah sanadkii, Reer guuraagu waxay inta badan Biyaha ka helaan ceelal iyo harooyin, waxaa jira afar xili oo kala ah

Maalmaha la xuso[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

ida luliyo /1 july 1da august maalmaha ciida ah maalmaha inrernetional ka ah

Note[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Dhaqaalaha puntland Puntland waxay leedahay dhaqaale aad u baaxad weuyn oo leh kabayaa aad u adag. waxayna dhaqalaaah u kalabaxaan BEEYADA, MAYDIGA, XABAGTA, MURAHA, Dhinaca Xoolaha puntland waxay lawadaagtaa soomaliya inteeda kale xoolaha nool dhinaca bada puntland waxay leedahay kaydka kaluunka soomaliaya sadexmeelood ama 3/1. Dhinaca Macdanta waxay leedahay Emerald.Ruby. Deimond. iyo Dhagxaan farabdan oo qaali dhinaca mainska waxay leedahay Dhuxul Dhagax, Milix, Maar, Sibir, ama Shamiito, Bir, yuraniyom, almunium dhinaca oil ka Waxaa mara Labo wabi oo oil ah Waxan lakala yiraahdaa Dharror iyo Nugaal blocks waxaa intaas dheer ceelka ugu wayn Soomaaliya inta la ogyahay oo kuyaala sool gaar ahaan holhol. Dhoofinta Xoolaha ayaa ah dhaqaalaha ugu weyn puntland iyo canshuuraha badda iyo bariga ayaa weliba si heersare ah ushaqeeya taasoo ay kasoo xaroodaaan dakhli farabadan . waxaa kaloo jirta dhaqaale ka soo xerooda garoomada diyaaradaha ee puntland laakiin dhaqaalahaas faraha badan waxayna ku baxdaa mushaarka ciidamada iyo shaqaalaha Dawladda,


[Puntalan 1]

Maamul Goboleedyada Soomaaliya Calanka Soomaaliya
 · Asania Awdalland · Galmudug · Hiiraan State  · Maakhir · Mareeg State · Puntland  · Soomaaliland · Ximan iyo xeeb


Cite error: <ref> tags exist for a group named "Puntalan", but no corresponding <references group="Puntalan"/> tag was found, or a closing </ref> is missing