Cabdul Xamiid II
| Cabdul Xamiid II | |
|---|---|
| Custodian of the Two Holy Mosques | |
 Portrait 1899 | |
| Sultan of the Ottoman Empire (Padishah) | |
| Xilka | 31 August 1876 – 27 April 1909 |
| Ka horeeyay | Murad V |
| Ku xigay | Mehmed V |
| Regent | See list
|
| Ottoman Caliph (Amir al-Mu'minin) | |
| Ka horeeyay | Murad V |
| Ku xigay | Mehmed V |
| Dhashay | 21 Sebteembar 1842[1][2] Topkapı Palace, Constantinople, Ottoman Empire |
| Dhintey | 10 February 1918 (Da’weyn 75) Beylerbeyi Palace, Constantinople, Ottoman Empire |
| Ku aasan | Tomb of Sultan Mahmud II, Fatih, Istanbul, Turkey |
| Xaaska | |
| Issue | |
| Hoyga | Ottoman |
| Aabo | Abdülmecid I |
| Hooyo | Biological mother: Tirimüjgan Kadın Adoptive mother: Rahime Perestu Sultan |
| Diinta | Sunni Islam |
| Tughra |  |
Abdülhamid II ama Abdul Hamid II ( Ottoman Turkish: عبد الحميد ثانی, romanized: Abd ul-Hamid-i s̱ānī ; Af Turki: II. Abdülhamid ; 21 Sebtembar 1842 – 10 Febraayo 1918) wuxuu ahaa suldaankii 34aad ee Boqortooyadii Cusmaaniyiinta, laga bilaabo 1876 ilaa 1909, Suldaankii ugu dambeeyay ee si dhab ah u maamula dawladdii sii burburaysay." Wuxuu soo maray xilli hoos u dhac ah oo ay kacdoonno sameeyeen (gaar ahaan Balkans ), wuxuuna hoggaaminayay dagaal guul daraystayoo lala galay Boqortooyadii Ruushka (1877–78), lumitaanka Masar, Qubrus, Bulgaariya, Serbia, Montenegro, Tunisiya, iyo Thessaly oo ka yimid xukunkii Cusmaaniyiinta (1877–1882), waxaana ku xigay dagaal guul leh oo ka dhan ah Giriigga sannadkii 1897, In kasta oo guulihii Cusmaaniyiinta ay xaddideen faragalintii xigtay ee wadamda Yurubta Galbeed, looga jeedo gaar ahaan faransiiska iyo angriiska.
Isagoo xukunka ku guuleystay ka dib afgambigii Ururka (dhalinta cusmanaiyiinta/Young turks/تركية الفتاة) la odhan jiray oo adeerkii af gambiyay, wuxuu ku dhawaaqay dastuurkii ugu horreeyay ee Boqortooyadii Cusmaaniyiinta, taasoo ah calaamad muujinaysa fikirka horumarka leh ee calaamad u ahaa xukunkiisii hore . Laakiin caleemo-saarkiisa wuxuu ku yimid xaaladda Qalalaasihii Bariga Weyn, kaas oo ka bilaabmay Boqortooyadii oo aan bixin deymaha, kacdoonno ay sameeyeen dadka laga tirada badan yahay ee Masiixiyiinta Balkan, iyo dagaal lala galay Boqortooyada Ruushka . Dhammaadkii dhibaatada, xukunkii Cusmaaniyiinta ee Balkans iyo sumcaddiisii caalami ayaa si xun hoos ugu dhacay, Boqortooyaduna waxay lumisay madaxbannaanideedii dhaqaale iyadoo dhaqaalaheeda ay hoos yimaadeen Awoodaha Weyn iyada oo loo marayo Maamulka Deynta Dadweynaha ee Cusmaaniyiinta .
Sannadkii 1878, Abdul Hamid wuxuu xukumadiisa ku adkeeyay isagoo joojiyay dastuurka iyo Baarlamaanka, isagoo ka takhalusay ururkii dhalinta Cusmaniyiinta [tr], wuxuuna yareeyay awoodda Albaabka Sare. Wuxuu u xukumay Kaligii (Autocrat)muddo Sodon sano ah. Wuxuu aminsana Suldaanku midnimada Islaamka ilaahay qabriga ha unuuriyee Suldaanku wuxuu isticmalaayay maqaamka khaliifnimada si uu u hago Muslimiinta adduunka oo dhan. Shakigiisa ku saabsan in la afgembiyo, sida adeerkii iyo walaalkiis, ayaa horseeday abuurista ururada booliska qarsoon, sida Hay'adda Sirdoonka Yıldız iyo Umur-u Hafiye, iyo nidaam faafreeb=maamulka qoraalada wargeysyada ah. Casriyeynta iyo isku-xidhka Boqortooyada Cusmaaniyiinta ayaa sii socday intii uu xukunka hayay, oo ay ku jiraan dib u habeynta Xafiisyada, BalaadhintaTareenka Rumelia iyo Tareenka Anatolia, iyo dhismaha Tareenka Baghdad iyo Hejaz iyadoo lala kaashanayo Jarmalka. Nidaamyada diiwaangelinta dadweynaha, dejinta kooxaha qabiillada, iyo xakamaynta saxaafadda waxay qayb ka ahaayeen nidaam boqortooyo oo gaar ah oo ka jira gobollada deriska ah ee loo yaqaan gumeysiga amaahda . Dib-u-habaynta ugu fog waxay ahayd waxbarashada iyada oo loo marayo aasaasidda dugsiyo badan oo xirfadlayaal ah iyo shabakad dugsiyo hoose, sare, iyo militari ah oo ku baahsan Boqortooyada. [3]
Waxaa layaab leh in isla machadyadii waxbarasho ee uu Suldaanku maalgeliyey ay noqdeen burburkiisa. Qaybo badan oo ka mid ah dadka waxgaradka ah ee Cusmaaniyiinta ayaa ka xumaaday siyaasadihiisa caburinta ah, kuwaas oo ku biiray dhaqdhaqaaqa Dhalinta Turkiga . Qowmiyadaha laga tirada badan yahay waxay bilaabeen inay abaabulaan dhaqdhaqaaqyadooda xorayneed, taasoo keentay kacdoon ka dhaca Macedonia iyo Bariga Anatolia . Armeeniyiintu waxay si gaar ah ula kulmeen xasuuq ka dhacay gacanta guutada Hamidiye . Isku daygii dilka ee badnaa xilligii Cabdul Xamiid, mid ka mid ah kuwa ugu caansan waa isku daygii dilka ee Yıldız ee Ururka Kacaanka Armenia ee 1905. [4] Sannadkii 1908, Guddiga Midowga iyo Horumarka ayaa ku qasbay inuu dib u Soo celyo baarlamaanka soona celiyo dastuurka xilligii Kacaankii Turkiga ee Dhalinyarada . Cabdul Hamid II wuxuu isku dayay inuu dib u xaqiijiyo rabitaankiisa dhabta ah sanad ka dib, taasoo keentay in ciidamo taageersan dastuurka ay dacwad ka gudbiyaan dhacdadii 31-kii Maarso, inkastoo doorkii uu ka ciyaaray dhacdooyinkan la isku khilaafsan yahay.
Cabdul Xamid ayaa muddo dheer lagu dhaleeceeyay inuu yahay "Suldaan Cas" oo ka falceliyay hoggaankiisa kalitalisnimada *laakin Kali talisnimadaasi waa tii isku haysay midnimada dawlada/boqortooyada inkabadan 30sano* ah iyo inuu ka tanaasulay xadgudubyada. Markii hore waxay ahayd isku raac in xukunkiisa shaqsiyeed uu abuuray xilli fadhiidnimo ah kaas oo ka hor istaagay Boqortooyadii Cusmaaniyiinta inay ka baxdo Belle Époque oo kale oo firfircoon. Qiimeyntii ugu dambeysay waxay iftiimisay kor u qaadistiisa waxbarashada iyo mashaariicda shaqada dadweynaha, xukunkiisuna waa dhammaad iyo horumarinta dib-u-habaynta Tanzimat . Tan iyo markii xisbiga AKP uu xukunka qabtay, aqoonyahannadu waxay ku tilmaameen dib u soo nooleynta dhaqankiisa shakhsiyadeed inay tahay isku day lagu hubinayo muuqaalka Mustafa Kemal Atatürk ee aasaasihii Turkiga casriga ah. [5]
- ↑ Cillad tixraac: Calaamadda
<ref>waa aan ansax ahayn; wax qoraal ah laguma darin tixraacyada lagu magacaabay "EB". - ↑ Cillad tixraac: Calaamadda
<ref>waa aan ansax ahayn; wax qoraal ah laguma darin tixraacyada lagu magacaabay "juYpK". - ↑ Cillad tixraac: Calaamadda
<ref>waa aan ansax ahayn; wax qoraal ah laguma darin tixraacyada lagu magacaabay "britannica.com". - ↑ Cillad tixraac: Calaamadda
<ref>waa aan ansax ahayn; wax qoraal ah laguma darin tixraacyada lagu magacaabay "Panossian2013". - ↑ Zürcher, Erik (1993). Turkey: A Modern History (2nd ed.). I. B. Tauris. pp. 80–81. ISBN 1-86064-222-5.Zürcher, Erik (1993).