Dagaalka Shifta

Dagaalka Shifta
	Part of Colaada Soomaaliya iyo Kenya
Date	c. November 1963–1967; ();
Location	Gobolka Waqooyi Bari, Kenya
Result	Xabad joojin
Belligerents
Kenya Colony (until Dec. 1963); Kenya (from Dec. 1963); Waxaa taageeray:; United Kingdom; Ethiopian Empire	Dhaqdhaqaaqa Xoreynta Degmooyinka Xudduudaha Waqooyi kooxda Hawiye; kooxda Darod; Waxaa taageeray:; Soomaaliya; Soviet Union
Commanders and leaders
Jomo Kenyatta	Macalin Maxamed Stamboul (Kooxda Daarood)
Strength
	Boqolaal (1963); 1,200+ (1966)
Casualties and losses
	In ka badan 4,200 qof ayaa la dilay

Dagaalkii Shifta ama Gaf Daba (1963–1967) wuxuu ahaa khilaaf gooni-u-taag ah, kaasoo qowmiyadaha Soomaalida, Muslimiinta Borana, Sakuye, Gabbra, iyo Rendille ee markaas ka tirsanaa Degmada Xadka Waqooyi (Northern Frontier District, NFD) ee Kenya ay isku dayeen inay ku biiraan Soomaaliya. Dowladda Kenya waxay khilaafka u bixisay magaca "shifta", oo ka yimid erayga Swahili ee micnihiisu yahay “burcad”, qayb ka mid ah dadaal propaganda ah. Cutubka ka-hortagga mucaaradka ee Kenya, General Service Units, ayaa shacabka ku qasbay inay u guuraan “tuulooyin la ilaaliyo” (oo asal ahaan ahaa xerooyin lagu xiro dadka) iyo sidoo kale inay dilaan xoolihii ay haysteen Soomaalida dhaqatooyinka ku nool.

Dagaalku wuxuu dhammaaday 1967 markii Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal ,Ra'iisul Wasaarihii Jamhuuriyadda Soomaaliya , uu Kenya la saxiixday xabbad-joojintii Shirkii Caruusha ee 23 Oktoobar 1967 . Dagaalada iyo gacan ka hadalka dowladda Kenya ayaa sababay khalkhal ballaaran oo ku yimid hab nololeedka degmada, taasoo keentay in wax yar laga beddelo hab-nololeedkii xoolo-dhaqatada iyo hab-nololeedkii ka baxsan bini'aadminimada oo loo guuro hab-nololeed fadhiid ah oo magaalada ah.

Asalkii hore

Dagmada Xudduudaha Waqooyi (NFD) waxa la aas aasay 1925. Waagaas oo uu gumaystaha Ingiriiska ka talinayey, qaybta waqooyi ee Jubaland waxaa loo wareejiyey Talyaaniga abaal-marin uu Talyaanigu u fidiyey xulafadii uu ku jiray dagaalkii 1aad ee Adduunka Ingriisku waxa uu sii haystay maamulka qaybta koonfureed ee dhulka, kaas oo ku hadhay Degmadda Xudduudaha Waqooyi, waana gobolka hadda ee Waqooyi Bari ee Kenya. Laga soo bilaabo 1926 ilaa 1934 , NFD, oo ka kooban gobolka Waqooyi Bari ee hadda jira iyo degmooyinka Marsabit , Moyale iyo Isiolo waxaa xidhay mas'uuliyiintii gumeysiga Ingiriiska . Dhaqdhaqaaqa gudaha iyo ka bixista degmada waxa uu ku suurta galay isticmaalka baasaska Iyadoo ay jiraan xayiraadahaas, xoola-dhaqatada ayaa si fiican ugu habboon xaaladaha qalalan iyo dadka aan Soomaalida ahayn - kuwaas oo matalaya tiro yar oo ka mid ah dadweynaha gobolka Sida laga soo xigtay mas'uuliyiintii gumeysiga 1962-dii, gobolka waxaa sidoo kale deggenaa kooxo la taaban karo oo kala ah Boran , Gabra Galla , Orma Galla , Pokomo , "Soomaali badhkeed" (oo Ajuran iyo Garre lagu tiriyo), Rendille , El-molo , iyo Turkana . Kooxahan ayaa xitaa aqlabiyad ka sameeyay degaannada NFD qaarkood Sanadkii 1953, cilmi-nafsiga John Baxter wuxuu xusay:

Reer Booran iyo reer Sakuuye waxay ahaayeen dad nafaqaysan oo dhar wanaagsan qabay, inkastoo nolosha xoola-dhaqatodu ay tahay mid mar walba jidh ahaan u baahan, haddana dadku waxay ku noolaayeen nolol sharaf leh oo ay ku qanacsan yihiin... Waxay si cad u barwaaqaysanayeen muddo sannado ah. Sannadkii 1940kii, Guddoomiyahii Degmadu waxa uu ku yidhi War-bixintiisii Gacan-gelinta: “Reer Ewaso Boran waxa ay ku baabba’day Xoolo iyo Nolol Jilicsan oo hawl-la’aan iyo fulaynimo u taagan” 26-kii Juun 1960-kii, afar maalmood ka hor markii ay xornimada qaadan jirtay British Somaliland , dawladda Ingiriisku waxay ku dhawaaqday in dhammaan deegaannada Soomaalida la mideeyo hal gobol oo maamul. Si kastaba ha ahaatee, ka dib burburkii gumaystihii Ingiriiska ee Bariga Afrika, Ingriisku waxa uu maamul u siiyay Degmadda Xuduudda Waqooyi ee Kenya inkasta oo ay si aan toos ahayn u muujisay rabitaanka baaxadda leh ee dadka gobolka ku nool inay ku biiraan Jamhuuriyaddii Soomaaliya ee dhawaan la sameeyay , gaar ahaan bulshada Soomaaliyeed 1962 kii, hogaamiyaha Midowga Afrika ee Kenya Jomo Kenyatta ayaa si cad ugu dhawaaqay in mustaqbalka NFD uu yahay "arrimaha gudaha ee Kenya", wuxuuna meesha ka saaray cabsida laga qabo is-faham la'aanta Soomaalida , isagoo u sheegay Soomaalida Kenya "Geelkiinna soo xidha oo taga Soomaaliya Halkaa marka ay marayso, KANU waxay ku kalsoonayd in kacdoon kasta oo Soomaaliyeed si fudud loo burburiyo; Hogaamiyayaasha xisbigu waxay aad uga walaacsanaayeen in Ingiriisku taageero u fidiyo kooxaha gooni-goosadka ah ee suurtogalka ah si ay u abuuraan xaalad la mid ah Congo-Kinshasa oo xornimada qaadatay 1960-kii, oo kaliya ay la ildaran tahay gooni-u-goosad ballaaran oo shisheeye taageeray. KANU waxa ay aaminsanaayeen saraakiishii gumaystaha Ingiriiska in ay u naxaan Soomaalida Waxaa hogaaminaya Xisbiga Horusocodka Dadka ee Gobolka Waqooyi (NPPPP), Soomaali badan, Muslim Boorana, Gabra iyo Rendille xoolo dhaqato ah oo ku nool NFD waxay si xooggan u raadsadeen inay la midoobaan Jamhuuriyadda Soomaaliya ee waqooyiga. Taas waxaa sabab u ahaa dareenka ay wadaagaan Muslimka, iyo sidoo kale aragtida ah in ay noqon doonto nidaam xakameyn yar, taas oo muhiim u ah hab nololeedka xoola-dhaqatada NPPPP lafteedu waxay dhinac ka dhigtay kooxihii kale ee gooni-goosadka sida "Midowga Madaxbanaan ee Soomaaliyeed" ee fadhigoodu yahay Nairobi Soo jeedintii lagu midoobi lahaa NFD iyo Soomaaliya waxaa si weyn looga taageeray waqooyiga Kenya inkastoo ay jireen kala duwanaansho dhaqaale iyo mid dhaqan iyo sidoo kale xurguf ka dhex jirta bulshada Soomaaliyeed Doorashadii guud ee Kenya 1961dii , NPPPP waxay kasbatay taageerada inta badan Soomaalida waqooyiga Kenya Si kastaba ha ahaatee, kooxaha gooni goosadka ka soo horjeeda ayaa sidoo kale ka jiray NFD, tusaale ahaan "Northern Province United Association" (NPUA), oo inta badan ay taageeraan dadka magaalada Borana Xisbiyada kale sida "United Ogaden Somali Association" (UOSA) waxay lahaayeen ujeedooyin cadcad oo yar UOSA waxay si isdaba joog ah u beddeshay mawqifkeeda siyaasadeed, mararka qaar xitaa waxay u ololayn jirtay in la midoobo dhulal badan oo Kenya, Soomaaliya iyo Itoobiya ah si ay u noqdaan Ogaden- weyn oo madax bannaan Tiro tiro yar oo ka mid ah Soomaali-wadaniyiintu waxay kaloo rumaysnaayeen in NFD ay ka sii mid ahaato Kenya, oo ay ku kala go'aan dhexdhexaadin, ama ay ka madaxbannaanaadaan Kenya iyo Soomaaliya labadaba; si kastaba ha ahaatee, fikradahani waxay si tartiib tartiib ah u libdheen ka dib markii xeryaha siyaasadeed ay noqdeen kuwo si sii kordheysa u milmay oo hadalku sii suntanaa Gooni-goosadka iyo gooni-goosad-diidka waxay ku hawlanaayeen hadallo gardarro ah, waxaana mararka qaarkood dhacay rabshado beeleed. Ingriiska oo markii hore ku daray ergada NFD ee wada xaajoodyada madax-bannaanida, una muuqday in ay ku maaweelinayaan gooni-isu-taagga, ayaa aakhirkii waxa ay heshiis la galeen xisbigii ugu horreeyay ee talada Kenya haya ee KANU, kaas oo lagu ilaalinayo xaaladda dhuleed ee gobolka. Xukunkii Guddigii Xuduudaha Waqooyi ee 1962 -kaas oo ay ahayd in uu baadho suurtagalnimada kala go'a NFD-waxaa sidaas ku diiday waddaniyiin Soomaaliyeed ka hor inta aan xitaa lagu dhawaaqin, iyaga oo ku soo gebogebeeyey in guddigaas uu raaci doono aragtida waddaniyiinta Kenya 22kii Noofambar 1963 dawladda Ingiriisku waxay ku dhawaaqday in "aan waxba laga beddeli doonin xuduudka Kenya haddii aanay go'aan ka gaadhin dawladda cusub ee Kenya". Maadaama ay dawladdii gumaystuhu la safatay wadaniyiinta Kenya, waxay bilowday inay ka soo hor jeeddo NPPPP. Intii u dhaxaysay March iyo May 1963, ciidamada ammaanku waxay xireen saddex hoggaamiye oo NPPPP ah oo loo musaafuriyay meelo fogfog. Kadibna xoghayaha guud ee NPPPP Degho Macalin Stamboul ayaa isna la xidhay. Aabaha dambe, Chief Maalim Mohammed Stamboul, ayaa sidaas darteed door weyn ka ciyaari doona Dagaalka Shifta.

Colaad

Bilawga kacdoonka

Colaaddu waxay bilaabatay toddobaadyadii ka hor xornimada Kenya, markii dhowr boqol oo Soomaali ah oo NFD ah ay hubka qaateen. Iyaga oo rajaynaya in ay la midoobaan Soomaaliya iyada oo loo marayo jabhad, taageerayaasha NPPPP waxay samaysteen Dhaqdhaqaaqa Xoreynta Degmooyinka Waqooyiga (NFDLM). NFDLM waxay u qaybsantay laba qaybood oo kala duwan, oo ku xeeran beelaha Hawiye iyo Daarood siday u kala horreeyaan. Kooxdii hore waxay ka hawlgasho inta u dhaxaysa Wajeer , Mooyaale , iyo Mandheera , halka kooxda dambe uu hoggaaminayay Macallin Maxamed Stamboul oo ka hawlgalayay meel u dhow Gaarisa iyo xuduudda Koonfur-galbeed ee Soomaaliya Dadka aan Soomaalida ahayn sida Turkana ayaa iyaguna ku biiraya jabhadaha; Xubnaha qawmiyadahan ayaa intooda badan sabab u ahaa cabsi laga qabo xannibaado lagu soo rogay dhaqdhaqaaqooda iyo qaab nololeedkooda oo ay ku soo rogtay dowladda Kenya In kasta oo ay jabhaduhu kala duwanaayeen asalka iyo kala qaybsanaanta gudaha, haddana waxa ay ka midaysnaayeen diidmadoodii dhexe ee ku xidhnaa Kenya. Gooni-goosiintu waxay aaminsanaayeen in Soomaaliya ay faragelin yar ku sameyn doonto arrimahooda, taasoo ka dhigaysa mid aan awood badan lahayn, sidaas awgeedna ay ilaalinayso hab-nololeedyada maxalliga ah oo la waafajiyay aag xuduud ah oo joogitaan dawladeed daciif ah. Gobolka ayaa sidaas ku galay xilli dagaalo socday oo u dhaxeeyay Ciidanka Kenya iyo kuwa NFDLM ee ay Soomaalidu taageerto. Dhibanayaasha ugu horreeya ee sida weyn loo hadal hayo waxay ahaayeen laba hoggaamiye oo Borana ah, Guddoomiyihii ugu horreeyay ee Afrikaan ah oo lagu magacaabo Dabaso Wabera iyo Caaqil Xaaji Galma Dido, kuwaas oo la dilay xilli ay ku sii jeedeen Isiolo si ay ugu baaqaan dadka deegaanka in aysan u hiilin gooni-u-goosadka Labada gacan ku dhiigle ayaa ka mid ahaa Soomaalida Kenya ee markii dambe ka baxsaday xadka Soomaaliya. Bishii Noofambar 1963 xaaladda ammaan ee NFD si degdeg ah ayey hoos ugu dhacday markii shaqada ay bilaabeen inay si toos ah u weeraraan booliska iyo ciidamada Kenya waxa la siiyay madax-bannaani 12-kii Diseembar, iyadoo taas ka jawaabaysa maleeshiyada NPPPP waxay weerarro fiidnimo ah ku qaadeen saldhigyada booliiska woqooyiga iyo xarumaha maamulka. Weeraradaasi waxay horseedeen in hogaanka NPPPP uu si cad isaga fogeeyo xil wareejinta, oo uu ku dhawaaqo inuu ka shaqayn doono sidii loo midoobi lahaa Soomaaliya iyadoo loo marayo "hab dastuuri ah Talaabadani waxay si wax ku ool ah uga dhigan tahay in xisbigu ka qayb qaatay sharci-dejinta jabhadaha.

Roobab mahiigaan ah ayaa u diiday ciidamada amaanka in ay ka hortagaan kacdoonadii ugu horeeyay, gaar ahaan markii jabhada ay taageero heerkeedu sarreeyo ka heshay shacabka NFD sanadkii ugu horeeyay ee jabhada Iyadoo ay taasi jirto, dowladda dhexe ee Kenya ee uu hogaamiyo Kenyatta markii hore ma aysan tixgelin dagaalka ka socda NFD arrin mudnaan sare leh. Kenyatta waxa uu aad uga walaacsanaa in ay suurtagal tahay in ciidanku ay is-dilaan ama inqilaab ay suurtogal tahay in kooxaha isaga soo horjeeda ay ka sameeyaan gudaha KANU, waxana uu ka baqay in millatariga la siiyo awood siyaasadeed oo ay la dagaalamaan fallaagada oo keliya. Sidaa darteed, wuxuu go'aansaday inuu u soo jeesto saameynta Ingiriiska ee NFD, oo uu ka codsado in Boqortooyada Ingiriiska laga caawiyo sidii wax looga qaban lahaa jabhadaha Kenyatta ayaa xaddiday tirada ciidamada Kenya inkastoo ay khatar ku yihiin gooni-goosadka iyo xiisadaha kala dhexeeya Soomaaliya Waxa kale oo uu ku tiirsanaa Qaybta Adeegga Guud ee Ciidamada (GSU) si ay ula dagaallamaan fallaagada. Kaas oo ka koobnaa ilaa 1,000 "askari naxdinta leh", waxaa tababaray laanta gaarka ah ee British Air Service , oo inta badan ka kooban Kikuyu (Qawmiyadda Kenya), waxaana loo arkaa inay daacad u tahay dowladda Kenya 28 December 1963, dawladda Kenya waxay ku dhawaaqday xaalad degdeg ah gobolka Waqooyi Bari Tani waxay ka koobnayd in ciidamada ammaanku ay dadka sii hayaan ilaa 56 maalmood iyada oo aan maxkamad la soo taagin, la wareegida hantida bulshooyinka ee lagu eedaynayo in ay ka aargoosanayaan falalka guracan, iyo in la xaddido xaqa isu imaatinka. Xuduudda Soomaaliya ayaa laga sameeyay 'aag mamnuuc ah', waxaana ciqaabta dilka ah lagu xukumay haysashada hub aan la fasixin. "Maxkamad gaar ah" oo aan dammaanad qaadin nidaamka cadaaladeed ayaa sidoo kale la abuuray. Waqooyi-bari—waxaa lagu dhawaaqay “degmo gaar ah”—waxay ku hoos jirtay xukun aan la xakameynin oo ku dhow dowladda, oo ay ku jirto awoodda lagu xiro, xiro ama xoog lagu raro shaqsiyaad ama kooxo, iyo sidoo kale la wareegitaanka hantida iyo dhulka Si kastaba ha ahaatee, iyada oo qayb ka ah dadaalkeeda lagu doonayo in lagu qanciyo dadweynaha, Codka Kenya waxaa looga digay in aysan ku tilmaamin khilaafka "muran xuduudeed", halka guddi gaar ah oo dawladeed ay go'aansadeen in jabhadda loogu yeero "shiftada" si loo yareeyo dabeecadda siyaasadeed ee dagaalka. Kenyatta waxa uu xoojiyey sawirkan isaga oo ku tilmaamay fallaagada in ay yihiin dambiilayaal kaliya oo uu ku andacoonayo in dhammaan iskahorimaadka ay soo abaabuleen muwaadiniin Soomaaliyeed oo aan ku lug lahayn muwaadiniin Kenyan ah . Wuxuu kaloo ku eedeeyay in ilaa 2,000 oo shiftas ah, 700 oo kaliya ay dhab ahaantii ka howlgalayeen NFD.

Ismari waaga

Inkasta oo ay guulo horudhac ah gaadheen iyo taageerada deegaanka ee laxaadka leh, hawl-wadeenadu waxa ay ahaayeen kuwo aad u liita tiro ahaan iyo qalab ahaanba si ay uga adkaadaan ciidamada ammaanka. Natiijo ahaan, ismari waa ka dhashaIn kasta oo xilli-hawleedyadu ay mararka qaarkood xoolaha kaga beddelan jireen hubka rayidka, guud ahaan waxay ku tiirsanaayeen hubka ay Soomaaliya keento Laga bilaabo 1963dii, taageerada dawladda Soomaaliya waxay noqotay "muhiim" kacdoonka Haddaba, bishii Febraayo 1964kii dhaqdhaqaaqa fallaagada ayaa kordhay ka dib markii ay Soomaaliya shixnad hub ah ka heshay Midowgii Soofiyeeti balse hoos ayay u dhacday bishii Maarso ka dib markii sahaydoodii ka dhammaaday Iyadoo ay taageerayaan ciidamo British ah, ciidamada Kenya ayaa sidoo kale bilaabay weerar culus bishaas, inkastoo taasi aysan ka hor istaagin mucaaradka inay soo qaadaan weerar culus oo iyaga ay ku qaadeen magaalada Marsabit . Halkaa marka ay marayso, kala badh Ciidanka Kenya waxay ku hawlanaayeen NFD.

Mid ka mid ah cawaaqib xumadii ka dhalatay kacdoonkii Shifta ayaa ahaa saxiixii 1964-tii heshiis is-difaacid ah oo dhexmaray maamulkii Jomo Kenyatta iyo dowladdii Imbaraadoor Xayle Salaase ee Itoobiya Markii uu qarxay dagaalkii u dhexeeyay Itoobiya iyo Soomaaliya wuxuu sii xaddiday qulqulka hubka ee ku-meel-gaadhka ah, sidaas darteed qaybta dambe ee sannadka waxay xil-wareejintu noqdeen kuwo aad ugu milmay colaadaha bulshada deegaanka waxayna galeen hawlo "dambiyeed" caadi ah. Wejigan cusub waxa uu horseeday in sirdoonka Kenya ay abuuraan saddex qaybood oo rabshado shifta ah: weerarro ay kooxo yaryar ku garaaceen bartilmaameedyo jilicsan , weerarro waaweyn oo lagu qaaday kolonyada, iyo xatooyada lo'da ee "qabiil hubaysan". Sannadkii 1965-kii weerarrada lo'du waxay noqdeen kuwa ugu badan dhacdooyinka la diiwaan geliyey, taasoo ku adkeysay mas'uuliyiinta Kenya inay kala soocaan rabshadaha iyo arrimaha "qabiilada" ee maxalliga ah iyo weerarrada la xiriira iskahorimaadyada gooni-goosadka ah Tani waxay saamaysay caannimada fallaagada taas oo hoos u dhacday markii jabhaddu ay sii socoto oo shiftadu ay xadeen cunto iyo sahay kale oo dadka rayidka ah si ay u sii dagaalamaan. Guud ahaan, muqaawamadu waxay "rabiyeen jiritaan quus ah", iyadoo taageerada Soomaaliya ay kooxo badan si teel-teel ah u gaartey Isla markaana, saamayntii Ingiriisku ku lahaa dagaalka ayaa korodhay. Bishii Maarso 1964-kii, dowladaha Kenya iyo Ingiriiska waxay saxiixeen heshiis ku saabsan in tan dambe la siiyo hawada Kenya iyo qaybo ciidan Heshiisyo difaac oo dheeri ah ayaa la saxiixay labada sano ee soo socota Natiijo ahaan, saraakiishii xilligii gumeysiga Ingiriiska waxay sii wadeen inay sii hayaan jagooyin muhiim ah oo ka tirsan ciidamada ammaanka Kenya iyo maamulka oo saameyn ku yeeshay istiraatiijiyadooda. Dhinac, tani waxay ka dhigan tahay in jabhadda Kenya ay ka dhalatay habab gumeysi, sida kuwii Ingiriisku qaaday xilligii Kacdoonkii Mau Mau , oo ay hormuud ka ahaayeen Kikuyu, oo hadda si la yaab leh u maamula dawladda KANU Dhinaca kale, si kastaba ha ahaatee, Ingiriisku wuxuu lahaa saameyn dhexdhexaad ah. Kacdoonada ka soo horjeeda waagii gumaystaha waxay ahaayeen kuwo aad u kharash badan, Boqortooyada Ingiriiskuna ma doonayn inay Kenya siiso lacagta iyo hubka ay ku soo celiso. Taa beddelkeeda la-taliyayaashii Ingiriisku waxay ku booriyeen xakamaynta waxayna ku riixeen dagaal yar, xeelado badan oo goos goos ah kuwaas oo awooday inay xakameeyaan, laakiin aan ka adkaan jabhadaha Arrinkan, waxay ku niyad jabiyeen saraakiisha dawladda Kenya oo u janjeera inay taageeraan tallaabooyin adag oo caburin ah si loogu qasbo dadka laga tirada badan yahay ee Soomaalida inay is dhiibaan Si kastaba ha ahaatee, kacdoonka xaddidan ee xaddidan waxay sidoo kale ka dhigan tahay in ciidamada ammaanku ay awoodi waayeen inay ilaaliyaan xogta ama abuuraan shabakado taageera NFD, iyo guud ahaan la'aanta sirdoon si ay u aqoonsadaan taageerayaasha fallaagada. Taasina waxay keentay in ay ku kacaan dadka degan NFD. Intaa waxaa dheer, hawlgallada xannibay waxay sidoo kale saameyn ku yeesheen dadaalladii dowlad-dhisidda ee muhiimka u ahaa hawlgalladii xilligii gumeysiga; iyadoo dowladda Kenyatta ay dadka deegaanka u ballan qaaday casriyeyn, haddana wax yar ayay geliyeen. Intii uu dagaalka socday, dowladda Kenya waxaa aad uga walaacsan awoodda sii kordhaysa ee ciidamada milateriga Soomaaliya. Xornimada, Soomaaliya waxay lahayd ciidan daciif ah oo ka kooban 5,000 oo askari, kuwaas oo aan awood u lahayn in ay isku dayaan in ay xadkooda dhaafaan. Si kastaba ha ahaatee, 1963-kii, dawladda Soomaaliya waxay kaalmo ka codsatay Midowgii Soofiyeeti , taasoo ka jawaabtay inay amaahiso lacag, hub siiso, iyo tababarayaal u soo dirtay. Tani waxay si weyn u xoojisay milateriga Soomaaliya oo muhiimaddooda ay sidoo kale ku kortay siyaasadda. Askarta Soomaaliya ayaa ku cadaadiyay dawladdooda inay kordhiso taageerada ay siiso kooxaha nabad-diidka ah, waxayna bilaabeen inay si toos ah u tababaraan xilliyada shaqada. Sannadkii 1966-kii, ilaa 1,200 oo jabhadood ayaa tababarro siisay milateriga Soomaaliya.

Horumarka dawladeed

Sannadkii 1966-kii, shaqaaluhu waxay billaabeen duullaanno ay ku galayaan xarumaha magaalooyinka waxayna si wax ku ool ah u isticmaali jireen miinooyinka dhulka si ay u weeraraan ciidamada ammaanka. Si kastaba ha ahaatee, Ciidanka Kenya ayaa bilaabay in ay dib u qabsadaan dhulkii ay deganaayeen, waxayna qaateen siyaasad ku aadan in ay qasab ku noqoto deegaanadii uu dagaalku ka dhacay, si ay u diidaan taageerada shacabka. Maamulka dowladda ayaa si wax ku ool ah u mamnuucay ka ganacsiga lo'da, taasoo keentay in dad badan oo deegaanka ah ay xaalufiyaan Burburka ganacsiga xuduudaha ayaa sidoo kale saameyn xun ku yeeshay dhaqaalaha Soomaaliya oo markii horeba la halgamayay. Intaa waxaa dheer, fikradda Soomaali-weyn waxay luminaysay dareenkeedii Soomaaliya. Dowladda Soomaaliya ayaa sidaas ku bilaawday in ay dhimato taageeradii ay siin jirtay xilliyada kala duwan 1967dii, cabsida Kenya waxay gaartay heerkii xumada, waxaana la sameeyay guddi dowladeed oo gaar ah si ay u diyaariyaan dagaal ballaaran oo lala galo Soomaaliya Waxaa intaa dheer, saamaynta Ingiriiska ayaa yaraatay, maadaama dawladda Kenyatta ay hadda aad u ammaan badnayd. Waxa ay rumaysnayd in ay hubisay daacadnimada ciidamada qalabka sida iyada oo loo marayo tallaabooyin kala duwan; reer Yurub mar dambe lagama maarmaan ma ahayn. Iyadoo lagu khilaafay dhexdhexaadintii uu u doodayay Ingiriisku, saraakiishii ugu dambaysay ee qurbaha ka timid ee ciidamada ammaanka waxaa lagu bedelay Kenyan kuwaas oo doorbiday hab dagaal badan Safaaradda Maraykanku waxay ku doodday in saraakiishii Ingiriiska laga saaray ay keentay in Ciidanka Kenya iyo GSU ay si "arxan darro ah" uga hawlgalaan NFD 1967, dadka waxaa loo raray 14 Manyattas , tuulooyin ay ilaalinayeen ciidamada (qaar ayaa loo yaqaan xerooyinka fiirsashada). Aqoonyahanka Bariga Afrika Alex de Waal ayaa natiijada ku tilmaamay "Weerar millatari oo lagu qaaday dhammaan hab-nololeedkii xoola-dhaqatada," iyadoo tiro aad u badan oo xoolo ah lagala wareegay ama la dilay, qayb ahaan loo diiday in ay adeegsadaan jabhadda iyo qayb ka mid ah in dadka lagu qasbo in ay adhigooda ka tagaan oo ay u guuraan Manyatta . Haddaba, laga dhigay caydh, dad badan oo reer miyi ah ayaa noqday reer magaalnimo, halka Soomaalidii wax bartay ee Kenya ay dalka isaga carareen. Waxa kale oo ay xukuumaddu beddeshay salaadiintii fir-fircoonayd ee madax-dhaqameedka ahayd, iyada oo ay ku beddeshay caaqilo hoose oo xukuumaddu magacawday Tallaabooyinkani waxay u oggolaadeen millatariga iyo booliiska inay qaadaan weeraro waaweyn oo ka dhan ah fallaagada Isku day lagu doonayo in lagu soo afjaro colaadda, dowladda Kenya ayaa laba cafis madaxweyne u fidisay 1967-kii. Midkii ugu horreeyay wuxuu socday 1-da Juun ilaa 15-kii Luulyo wuxuuna horseeday in 340 ay isa soo dhiibaan. Midda labaad, intii u dhaxaysay 20kii Oktoobar iyo 20kii Nofembar, waxay horseedday 151 fallaago oo dheeraad ah si ay hubka u dhigaan Is-dhiibida waxa fududeeyay odayaasha deegaanka iyo madaxda bulshada, kuwaas oo si badheedh ah u fuliyay codsigii dawladda ee ahaa in lagala xaajoodo xil-wareejinta nolosha rayidka ah, si colaadda loo sii dajiyo, loogana fogaado culays kale oo la saaro deegaankooda Saraakiisha maamulka ayaa lagu amray in ay siiyaan dagaalyahannadii hore raashin si ay u muujiyaan niyad wanaag; Mandera, dawladdu waxay siin jirtay sahayda kalluunka iyo cuntada galleyda toddobaad kasta. Tuulooyinka ayaa sidoo kale dhigay xaflado lagu soo dhawaynayo qoysaska isa soo dhiibay oo dib ugu soo laabtay nolosha guud Isbahaysigii firfircoonaa ayaa ka jawaabay oo weeraray qoysaskii kuwii is-dhiibay oo xaday xoolahoodii

Xabad joojin

Bishii Juun 1967- kii Muxamed Cigaal ayaa loo doortay Ra'iisul Wasaaraha Soomaaliya. Isagoo taageeray midnimadii Soomaaliweyn, wuxuu isku dayay inuu joojiyo iska hor imaadka diblomaasiyadeed ee Kenya. Bishii Sebtembar waxaa Kinshasa lagu qabtay shir madaxeedkii Ururka Midowga Afrika , wufuudda Kenya iyo Soomaaliya waxay go'aansadeen in ay gaaraan heshiis ku saabsan NFD. Tani waxay keentay shir madaxeed kale oo lagu qabtay Arusha, Tanzania 28kii Oktoobar oo uu guddoominayay madaxweynaha Zambia Kenneth Kaunda . Dowladaha labada dowladood ayaa kala saxiixday heshiis is afgarad ah , waxaana ka mid ahaa in la hakiyo xaaladda degdegga ah ee Kenya iyo Soomaaliya iyo in si buuxda loo soo celiyo xiriirkii diblomaasiyadeed iyo midka dhaqaale ee labada dowladood 23kii Nofembar, Guddiga Howlgallada Gaarka ah ee Kenya ayaa ku dhawaaqay in aysan qaadi doonin wax weerar ah oo cusub NFD Amniga gobolku ma uusan guulaysan ilaa 1969. Istaraatiijiyadda Manyatta ayaa loo arkaa inay door muhiim ah ka ciyaareyso soo afjarida kacdoonka, inkastoo laga yaabo in dowladda Soomaaliya ay sidoo kale go'aansato in faa'iidooyinka ka dhalan kara dagaal aysan u qalmin qarashka iyo khatarta Markii ay isa soo dhiibeen shiftadii hadhay, in yar ayaa sidaas sameeyay iyaga oo hubkooda wata. Taas bedelkeeda, jabhaddu waxay hubkooda la soo galeen Soomaaliya ka hor inta aysan ka tanaasulin ciidamada ammaanka ee Kenya. Sidaa awgeed, hub badan oo ay hore u haysteen fallaago ayaa gacanta u galay dambiilayaal kuwaas oo sii waday duullaannada xudduudaha Soomaaliya ka soo gala si ay lo'da u dhacaan, taasoo keentay ammaan-darro joogto ah.

Ka dib

Diiwaanka dowladda ayaa sheegaya in tirada rasmiga ah ee dhimashada ay gaareyso kumanaan, laakiin ururada aan dowliga ahayn ayaa sheegay in in ka badan 10,000 oo qof ay dhinteen.

Saamaynta istiraatijiyadeed

Inkastoo uu dhamaaday dagaalkii Shifta, dowladda Kenya waxay sii waday cabsi ay ka qabto faragelinta Soomaaliya Ka dib afgambigii Somalida ee 1969 ee Siyaad Barre , Kenya waxay markii hore aaminsanayd in Soomaaliya iyo xulafadeeda Bariga ay dib u bilaabayaan hubaynta kooxaha nabad-diidka ah ee Kenya Dhamaadka dagaalka ayaa sidoo kale saameyn ku yeeshay Ciidanka Kenya. Askartan ayaa horey diiradda u saaray la dagaalanka kooxaha mucaaradka ah, waxaana ay ku howlgalayeen niyad sare iyo weliba ujeedo, iyagoo helay tababar joogto ah iyo qalab cusub. Laga soo bilaabo 1967, si kastaba ha ahaatee, dowladda ayaa dhimay taageeradii ay siin jirtay ciidamada, taasoo keentay in tirada askarta Kenya ay sii kordheyso aysan ku qanacsanayn. Ciidanka Kenya ayaa sidoo kale loo diiday in ay dhoolatus ka sameeyaan NFD, taasoo keentay in ciidamadu ay ka niyad jabaan "wax la'aan ku filan oo ay sameeyaan". Ku qanacsanaan la'aantan ayaa sababtay inqilaab aan lagu guulaysan oo ka dhex dhacay Ciidanka Kenya. Ugu dambeyntii, xurguftii ka soo cusboonaatay Soomaaliya sannadihii 1970-meeyadii waxay keentay in hoggaanka Kenya uu mar kale taageero shisheeye ka codsado Great Britain, Mareykanka iyo Israa'iil si loo horumariyo ciidankeeda, iyadoo qayb ahaan wax ka qabanaysa cabashooyinka askarta.

Saamaynta deegaanka

Dhaqaale ahaan, dagaalladii NFD waxay horseedeen magaalo-beelid, daciifinta xoolo-dhaqatada yaryar, iyo saboolnimada oo kordhay iyo ku tiirsanaanta gargaarka dibadda. Xoolo-dhaqato badan oo ku xoolo beelay dagaalka markii la qabsaday ayaa soo gudbiyay dacwooyin ay ku doonayaan magdhowga magdhowga dawladda, laakiin ma muuqato wax caddaynaya in kuwaas weligood wax laga qabtay Dhamaadkii dagaalku, hantida gaarka ah ee kaydka yaryar iyo geela ee NFD aad bay u yaraadeen, sababtoo ah hilibka yar ayaa sii kordhayay in la gowraco si ay cunto u helaan iyo neef geel ah oo la qaado oo ay u cararaan Soomaaliya ama ay xaalufiyeen duqsigu Colaadda ayaa sidoo kale xoojisay aragtida dowladda Kenya ee ah in Soomaalida NFD ay yihiin ajaanib. Sannadkii 1971-kii, Xildhibaan Cabdi Xaaji Axmed oo laga soo doortay degaanka Garissa waxa uu ka cawday in dawladda dhexe aanay “cafin” dadka degan NFD jabhadda, oo aanay dan ka lahayn haddii ay dadka deegaanka ku nool yihiin iyo haddii ay dhintaan, isaga oo farta ku fiiqay biyo la’aan iyo dugsi la’aan ka jirta deegaanka. Anthropologist John Baxter ayaa qoray in gudaha Isiolo 1982 , "kaliya dhawr qof oo nasiib leh ayaa weli naftooda ku ilaalinaya xoola -dhaqatada. 40 boqolkiiba Boran iyo Sakuye ee degmada ayaa loo kaxeeyey tuulooyinka xaafadaha ee xaafadaha cusub ee maamulka cusub . , samaynta khamriga sharci darrada ah, ku lug yeelashada dhilleysiga iyo wixii la mid ah Xoolo lagu xannaaneeyo degmada Isiolo ayaa si tartiib tartiib ah u soo kabtay sannadihii dagaalka ka dib, laakiin dabayaaqadii 2007 weli kama aysan dhaafin tiradooda dagaalka ka hor Korodhka heerka saboolnimada iyo badinta hubka ayaa sidoo kale horseeday dambiyo iyo burcadnimo badan. Nabadgelyo-la'aantu waxay ahayd mid dhib badan ilaa 1990-aadkii, waxayna ku khasabtay xoola-dhaqatada inay xoolahooda daaqaan aagagga ammaanka xaddidan, taasoo kordhisay u nuglaanta abaarta Dagaalku wuxuu sidaas ku biloowday tobanaan sano oo rabshado rabshado wata iyo tallaabooyin cabudhin ah oo ay booliisku ka wadeen NFD, oo ay weheliso eedaymo been abuur ah iyo aflagaado aan qarsoonayn oo ka soo baxay dhinaca warbaahinta Kenya, iyaga oo ku eedeeyay dadka Soomaalida ah ee ku nool gobolka "burcadnimo" iyo waxyaabo kale oo xun xun Dagaalkii Ogaadeeniya iyo xasillooni darrada sii kordheysa ee Soomaaliya waxay sidoo kale sababtay in shufto shisheeye ah ay ka soo gudbaan xadka si ay uga hawlgalaan NFD, taasoo keentay ammaan darro hor leh Tacaddiyadii ugu xumaa ee ay ciidamada nabad sugida ka gaysteen NFD waxay dhaceen sanadihii sideetamaadkii Dhacdo gaar ah oo rabshado wata oo loogu magac daray Xasuuqii Wagalla waxa ay dhacday 1984-kii, markii guddoomiyaha gobolka Kenya uu amar ku bixiyay in 5,000 oo nin oo ka tirsan qabiilka Somali Degoodiye ay ku soo ururiyaan garoonka Wagalla , Wajeer , rasaas ay ku fureen, ka dibna ay isku dayeen in ay maydkooda qariyaan. Sannadkii 2000, dawladdu waxay qiratay inay dishay 380 qof, in kasta oo qiyaasaha madax-bannaani ay sheegeen in dhimashadu ay ka badan tahay 2,000 Ilaa dabayaaqadii 2000 iyo maamulkii Guddoomiyaha Gobolka Mohammoud Saleh – oo Soomaali ah—waxaa jiray hoos u dhac weyn oo ku yimid dhaq-dhaqaaqa rabshadaha, oo qayb ahaan loo aaneynayo siyaasaddii Saleh ee dulqaad la'aanta ee ku aaddan xadgudubyada ay geystaan ciidamada ammaanka. Waxaase yaab leh in Saalax laftiisa uu ahaa bartilmaameedka booliiska deegaanka, isagoo dhowr jeer la xiray oo ballan la qaatay. Isaga oo xidhan dhar cad, Saalax waxa uu sida muuqata lagu qalday in uu yahay qof caadi ah oo deggan NFD Hogaamiyihii hore ee NPPP Degho Macalin Stamboul ayaa ugu danbeyn musaafuris ku aaday Soomaaliya, waxa uuna Kenya kusoo laabtay 2010-kii. Waxa uu weli ka mid yahay dhawrka qof ee sida adag u taageersan midowga waqooyi bari Kenya ee Soomaaliya. Sannadihii 2010-aadkii, inta badan gooni-goosadka waqooyi-bari Kenya waxay taa beddelkeeda taageerayaan madax-bannaani ama waxay soo jeedinayeen dawlad cusub, oo si buuxda uga madaxbannaan Kenya iyo sidoo kale Soomaaliya labadaba, halka fikradda Soomaaliweyn ay noqotay aragti cirifka ah.

Taariikhda

Dukumentiyada rasmiga ah ee Ingiriiska iyo Kenya ee wakhtigan, dagaalka waxaa loogu yeeraa "muranka NFD" ama "Su'aasha Soomaalida Kenya dhexdeeda, weedha "gaf Daba" ayaa inta badan loo isticmaalaa in lagu aqoonsado isku dhaca Waxay asal ahaan ka soo jeeddaa sarbeeb ay dadka reer Booraanka u adeegsadaan lahjaddooda si ay u tixraacaan dhacdooyinka waxaana macno ahaan Ingiriisiga loogu tarjumay "waqtiga joogsiga", laakiin sidoo kale waxaa loo tarjumay "waqti joojin" ama "waqti la'aan". Eraygu waxa uu dib u soo celinayaa adeegsigii maamulka Kenya ee xerooyinka internment,maadaama "daba" uu ahaa kelmada Boran ay u adeegsatay in ay tixraacdo dhismooyinkan oo kale Guud ahaan, waxay tixraacday carqaladaynta nolol maalmeedka Inta badan taariikhda dagaalku waxay xoogga saartay doorka qarannimada Soomaaliyeed iyo fikirka jabhadaha ee Soomaaliweyn Dhanka kale, guud ahaan way iska indho-tirtay kala qaybsanaanta qaybaha ee jabhadaha, wax yarna kama fiirsato ka qayb qaadashada dadka Boran iyo Rendille ee kacdoonka Nene Mburu waxa uu qoray hal -ku-dhegga kaliya ee u go'ay mawduuca.

Xusuusin

Cilmi-baaraha Agnes Wanjiru Behr ayaa si khaldan u aqoonsaday Macallin Mohammed Stamboul inuu yahay hoggaamiyaha NPPPP

Tixraac

"Dagaalkii ugu horeeyey ee Kenya ee gooni u goosadka ah

"Sawirro sii dhacaya: Sida gobolku ula dagaallamayo dhaxalka burcadda hal-il leh"

"Burcadnimada Casriga ah ee Geeska Afrika: Sababaha, Taariikhda iyo Saamaynta Siyaasadeed"" Archived Abriil 11, 2021 // Wayback Machine

"Xasuuqii Wagalla: Qoysasku Waxay Dalbadeen Lacag""

"Kenya waxay qiratay khaladaadka 'xasuuqii'"

Shaqooyinka la soo xigtay

Anderson, David M. (2017). "Xusuusinta Wagalla: Rabshadihii dawladeed ee waqooyiga Kenya, 1962-1991". In Anderson, David M.; Rolandsen, Øystein H. (eds.). Siyaasadda iyo Rabshadaha Bariga Afrika: Halgankii Dawladaha Soo Kordhay

Behr, Agnes Wanjiru (2018).Xuduudda, Aqoonsiga iyo (Gudaha): Amniga: Xuduudka Kenya iyo Soomaaliya 1963-2016

Laanta, Daniel (2017). "Rabshadaha, gumeysiga iyo dagaalkii qaboobaa ee gobolka waqooyi-bari Kenya, 1963-1978". In Anderson, David M.; Rolandsen, Øystein H. (eds.).Siyaasadda iyo Rabshadaha Bariga Afrika: Halgankii Dawladaha Soo Kordhay

Khaliif, Saynabu Kabaale; Oba, Gufu (2013)."'Gaafa dhaabaa - muddada joogsiga': Ka sheekaynta saamaynta kacdoonka kacdoonku ku yeeshay dhaqaalaha xoolo-dhaqatada waqooyiga Kenya, c. 1963 ilaa 2007"

Weitzberg, Keren (2017). Soohdin ma lihin: Soomaaliweyn iyo dhibka ka taagan lahaanshaha Kenya

de Waal, Alex (1997)Dambiyada macluusha: Siyaasadda & Warshadaha Gargaarka Masiibooyinka ee Afrika

"Abriil 1964 - Dhacdooyinka Xuduudka, Xaaladda Degdegga ah ee Gobolka Waqooyi-Bari Kenya, - Doorashooyin Goboleed" (PDF)

Castagno, AA (1964). " "Khilaafka Somali-Kenya: Saamaynta Mustaqbalka, c. 1963-8"

↑ Behr 2018, p. 148.
↑ Jacob Bercovitch and Richard Jackson, International Conflict : A Chronological Encyclopedia of Conflicts and Their Management 1945-1995 (1997)

[FOOTNOTEBehr2018148-1] Behr 2018, p. 148.

[2] Jacob Bercovitch and Richard Jackson, International Conflict : A Chronological Encyclopedia of Conflicts and Their Management 1945-1995 (1997)

[1]

[2]