Dagaalkii Labaad ee Aduunka

Ka Wikipedia
U bood: gooshitaan, raadi
Dagaalkii Labaad ee Aduunka

Dagaalkii Labaad ee Aduunka,, sida la wada ogyahay dagaalkii labaad ee aduunka waxa uu ahaa dagaal caalami ah , gabi ahaan waxaa loo tixgiliyaa markii ugu danbeysay.waxa uu bilowday taariikhdu markii ay ahayd 1939 wuxa uuna dhamaaday 1945. in kastoo ay jiraan khilaaf dhanka qaaradda asia ah. in uu kamid ahaa dagaalladii Asia ay ku jirtay waqtigaas ka hor 1939. uuna kamid ahaa dagaalka labaad aduunka taas oo ugu badnaa wadamada aduunka kuwooda ugu awooda bad. kaas oo ku saleysnaa laba xulufo oo millatari ah oo iska soo horjeeday. waxa ay tariikh dagaal oo baahsan. si toos ah waxaa ku lug lahaa in ka badan 100 milyan oo qof. iyo in ka badan 30 wadan oo kala duwan. wuxuu burburiyay dhaqaalo tiro badan, warshado iyo sidoo kale awood cilmi. kaas oo markii danbe noqday mid u dhaxeeyo qeyraadka rayidka iyo militiriga. kaas oo calaameyay dhimashada rayid isugu jira "the Holocaust", iyo isticmaalkii ugu weynaa bombaanooyinka loo yaqaano (air power bomb! } iyo markii ugu horeysay ee la isticmaalo dagaal hubka nuclear ka ah. natiijada waxaa lagu qayaasay in ay ku dhimatay dad dhan 50 million ilaa 85 million. dagaalka labaad aduunka waxoo dhigay khilaaf badan oo taariikhda aadanaha ah.


boqortooyadii japan,,, ee loogo tala galay in aay xukunto bariga Asia ayaa waqti sii horeysay dagaal kula wareegtay jamhuuriyadii Chinaha sanadkii 1937. laakiin 1 sep 1939 waxaa bilowday duulaankii Poland ee jarmalka . bayaankii xigay ee dalabkii dagaal jarmalka ee faransiiska iyo baqortooyadii ingiriiska .. laga soo bilaawo dabayaaqadii 1939 ilaa bilowgii 1941 . waxaa jiray ololo iyo cahdiyo "{ balamo}

jarmalka ayaa aasay isbahaysiga dhidibka "{ AXIS } awoodaha yurub iyo weerarkii midowga sofyeeti ay ku wada jiraan Italia ((((( iyo xasuustii basiinkii RIBBEN TROP }}}}

japan ayaa kusoo biirtay{ AXIS} weerarakii united state iyo duulankii yurubta ee bad weynta pacific. furutaankii dhaqsiyaha badnaa ee galbeed pacific

jarmalka iyo midowga sofiyeeti oo dhulal kala dhaxeeyo yurub. iskaashigii yurub oo ay ku jiraan poland . filand . paltic state , baqortooyadii ingariiska iyo xubnaha kale ee kommonweath ka ingariiska waxaay ahaayeen awooda xulufo ee ugu weyn dagaalka ka dhanka ah AXIS . sidoo kale dagaal kasocday waqooyiga iyi bariga africa . sidoo kale dagaal muda dheer socday ee atlantic sanadkii . jun 1941




 ///////waxoo ahaa dagaalka taariikhda aduunka ugu fooshaxun, dagaalkaan waxaa ku dhintay dad malaayiin ah,waxoona ka soo bilaawday qaarada Yurub sanadka marka oo ahaa 1939kii ilaa 1945tii.in kastoo ay jiraan khilaaf dhanka taarikhda ah qaarada aasiya  maxaa yeelay 1937 japan ayaa ku duushay wadan chinaha kaasna waxoow ma mid ahaa W W II.   Waa markii oo wadanka Jarmalka xukumi jiray ninkii naasiga ahaa oo la dhih jiray Adolf Hitler. Ninkaan ciidamadiisa waxee qabsadeen wadamo badan oo Yurub ka mid ah, isla markaas neh woxoo aad uula dagaali jiray wadan kasto oo ka hor imaado.Dagaalkiisa woxoo gaaray Aasiya, woqooyiga Afrika ilaa Ameerika. Ninkaan waxoo xasuuqay 6 miliyan oo yahuud ah. Dagaalka oo bilaabay neh waxaa ku dhimatay 60 miliyan oo qof. Dhimasho intaas la eg wali aduunka kama dhicin, waxeena u badnaayeen dad rayid ah. Dagaalkaan inta oo socday somalia waxaa gumeesanjiray gumeestiyaashii ingriiska iyo talyaaniga. haddii aa wax ka ogtahay in oo dagaalkaan soo gaaray somalia, xiligii ee somalia gacanta uugu jirtay ingriiska iyo talyaaniga, wax waa ku dari kartaa.

sida oo ku bilaawday dagaalka[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Dagaalka wuxuu bilaawday markii wadanka Jarmalka ku duulay dalka Boland, isla markaana wadamada Ingriiska iyo Faransiiska waxee ku dhawaaqeen dagaal ka dhan ah wadanka Jarmalka. dagaalka Aasiya wuxuu bilaawday 1937 ilaa 1945ti, waxayna Aheyd markii wadanka Jabaan uu ku duulay dalka Shiinaha.waxaa kaloo kujirey dadlaka kamida qarada afrika


                              duulaankii jarmalka ee norway                                                      


Waxa Norwey heystey Jarmalka sannadihii 1940–1945. Wax badan ayaa dagaalkii ku burburey. Dhismayaashii, wershadadihii iyo dhammaan magaalooyinka waa la garaacey waana la gubey. Wax badan lama heysan, dad badanna noloshu wey ku adkeyd.

Dagaalkii 2aad ee dunidu wuxuu bilaabmey siibtambar 1939. Markaa waxa Polen qabsadey askartii Jarmalaka. Waxey askarta Jarmalku yimaadeen Norwey 9kii abril ee 1940. Dagaallo waqti qaaban socdey ayaa ka dhacey meelo badan oo dalka ka mid ah, laakiin maalmo yar ka dib ayuu Jarmalku qabsadey dalka oo dhan. Boqorka iyo dawladdu waxey u baxsadeen magaalada London ee carriga Ingiriiska halkaas oo ey ka sii wadeen dagaalkii mucaaradka. Maalmihii dagaalka ka dib muu jirin dagaal milateri oo sidaa u weyn Norwey. Booliska waxa kaantaroolayey ciidamadii naasiga, dalkana waxa loo sameeyey dawlad cusub oo saaxiib la ah naasiga. Dawladdu ma ey aheyn mid lagu doortey hab dimuquraadi ah.

Noorwiiji aad u badan ayaa ku shaqeyn jirey shaqo aan sharciga waafaqsaneyn waqtigii dagaalka. Dadka qaar waxey fidin jireen warar aan la soo faafreebin (usensurert), oo ku fidin jireen tusaale ahaan wargeysyada ama waraaqaha yaryar ee la qeybiyo. Kuwo kalena waxey dadka ka caawin jireen iney ka qaxaan naasiga oo tagaan dalal kale, inta badan waxey geyn jireen Iswiidhan iyo Ingiriiska. Qaar badan waa la qabtey oo waxaa lagu xidhey xerroyinka maxaabiista.

Inkasta oo dalka la heystey haddana dadka badankiisu waxey tegi jireen shaqooyinkoodii caadiga ah, carruurtuna waxey tegi jireen iskuulka. Laakiin cuntada, dharka iyo alaabooyinka kale in go’an (rasjonert) ayaa la isa siin jirey, mustaqbalkana waxa loo dareemayey mid aan nadab aheyn.

Dagaalka kahor waxey Norwey lahey maraakiib ganacsi oo badan. Sannadihii dagaalka ee 1940–1945 waxey maraakiib badan oo noorwiiji ahi geyn jireen alaabooyinka dalal kula jirey dagaal Jarmalka. Dawladdii Norwey ee joogtey London ayaa maamuli jirtey arrimahan. Ku dhawaad kalabadh ayaa maraakiibtan ama waa la rusheeyey ama gujis ayaa deijiyey, sidoo kale ilaa 4 000 oo badmareenno noorwiiji ah ayaa ku nafwaayey intii dagaalku socdey.

Wadar ahaan ilaa 10000 oo rag iyo dumar norwiiji ah ayaa dhintey sababta oo ah dagaalka. Ku dhawaad 700 oo kamid ahi waxey ahaayeen yuhuud kuwaas oo loo direy xerooyinka maxaabiista ee ku yaalley Jarmalka iyo Boolan.

Markey aheyd 8dii May ee 1945 ayuu Jarmalku isdhiibey, markaas ayey mar labaad Norwey noqotey dal xor ah. Qiyaastii ilaa 50000 oo noorwiiji ah ayaa lagu xukumey khiyaamo qaran dagaalka ka dib. Waxey xubno ka ahaayeen xisbigii wadaniga-hantiwadaagga ee Golaha Dalka (Nasjonal Samling), kaas oo u debecsanaa wadashaqeynna la lahaa naasigii. Dagaalka ka dib waxaa khiyaamo qaran loo deldelay 25 qof.

©Sverre A. Børretzen/Scanpix©Sverre A. Børretzen/Scanpix

1945 kadib ayaa waxa bilaabmey dibudhiskii dalka. Waxey aheyd xilli waxqabad badan leh. Wax soosaarka iyo wax dhoofiddu labaduba sare ayey u keceen, maraakkibtii ganacsigana dib ayaa loo dhisey.

Dad badan ayaa shaqo heley, inkasta oo aanuu mushaharku aad u sarreyn, haddana saboolnimadu wey yaraatey. Dadka intiisa badan waxa gashey jididiilo, dadka badankooduna waxey jecleysteen iney ka qeyb qaataan dibudhisidda Norwey. Halkudhigyada sinnaan iyo in la isku qiime yahey ayaa muhiim u noqdey dadka. Dhaqaalaha Norwey si tartiib ah ayuu u kobcey, in kasta oo alaabooyinka qaar weli la isu qeybin jirey ilaa ku dhawaadkii 1950-yadii.

Tobanaankii sano ee ka dambeeyey dagaalka waxa la sameeyey dib u habeyn kuwaas oo ahaa sidii nolol wanaagsan loo wada siin lahaa dadka. Waqtiga shaqada waa la soo gaabiyey, fasaxyadana waa la dheereeyey. Waxa 1967 la soo rogey «Sharciga ceymiska dadweynaha». Sharcigu wuxuu sugey inuu siiyo kalsooni dhaqaale dhammaan dadka, iyo weliba bukaanka iyo dadka gaboobey (waayeelka).