Dhaqaalaha Koonfurta Suudaan
Koonfurta Suudaan waxay leedahay dhaqaale soo koraya oo loo arko inuu dakhligoodu hooseeyo isla markaana aad ugu tiirsan yahay qaybta tamarta . Qaranka ayaa noqday kan ugu cusub adduunka isagoo ah gobolka 55-aad ee Afrika sannadkii 2011, kaas oo kiciyay dagaal sokeeye oo daba dheeraaday sannadkii 2013, kaasoo socday ilaa 2018. Colaaddan hubaysan waxay wiiqday horumarkii dhaqaale ee la gaaray tan iyo xornimadii, taasoo ka dhigtay shaqada bani'aadamnimada mid adag in laga qabto gudaha dalka. Dhaqaaluhu wuxuu la kulmay fadhiidnimo iyo xasillooni darro siyaasadeed tan iyo 2020-yadii iyadoo ay jirto saboolnimo baahsan.[1]
Dhaqaalaha Koonfurta Suudaan wuxuu soo saaraa $6.03 bilyan marka loo eego wax soo saarka guud ee gudaha (GDP) ilaa 2026. Waa mid ka mid ah dhaqaalaha ugu badan ee ku tiirsan saliidda adduunka, ku dhawaad 80% GDP-ga oo lala xiriiriyo warshadaha saliidda. [2] Waxay leedahay dhul beereed oo bacrin ah iyo tiro badan oo xoolo ah. Xoolaha waxaa ka mid ah in ka badan 60 milyan oo lo', ido iyo riyo ah. Deganaansho la'aanta iyo musuqmaasuqa dalka ayaa weli caqabad ku ah horumarka. Koonfurta Suudaan waa mid ka mid ah waddamada ugu horumarsan iyadoo magaalooyinka badankood aysan lahayn koronto, biyo socda, iyo kaabayaasha dhaqaalaha oo aan ku filnayn, oo ay ku jiraan 10,000 kilometres (6,200 mi) oo keliya. waddooyinka laamiga ah . [3]
Kheyraadka Dabiiciga ah
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Koonfurta Suudaan waxay alwaax u dhoofisaa suuqa caalamiga ah. Qaar ka mid ah gobollada leh geedaha teak iyo kuwa dabiiciga ah ee ugu caansan alwaaxda waa Western Equatoria iyo Central Equatoria iyo qaybo ka mid ah Eastern Equatoria sida magwi . Waxaa jira beero teak ah oo ku yaal Kegulu; kaydka kaymaha ee ugu da'da weyn ee la beeray waa Kawale, Lijo, Loka West, iyo Nuni. Kheyraadka alwaaxda Western Equatoria waxaa ka mid ah geedaha mvuba ee Zamoi.
Mid ka mid ah sifooyinka dabiiciga ah ee ugu muhiimsan Koonfurta Suudaan waa Webiga Niil oo ay ku badan yihiin durdurrada dalka. Gobolku waxa kale oo uu ka kooban yahay kheyraad dabiici ah oo badan sida batroolka, macdanta birta, naxaasta, macdanta chromium, zinc, tungsten, mica, qalinka, dahabka ee aagga Kapoeta ee Bariga Equatoria, iyo korontada biyaha . [4] Dhaqaalaha dalka, sida dalal kale oo badan oo soo koraya, wuxuu si weyn ugu tiirsan yahay beeraha. Qaar ka mid ah wax soo saarka beeraha waxaa ka mid ah cudbi, lawska ( lowska ), hadhuudhka, masago, qamadi, xanjo carabi, qashir sonkor, cassava (tapioca), mangos, babaay, galley, simsim, muus, baradho macaan, iyo sisin . Tamarta qorraxda ayaa muhiim noqon karta iyadoo mashruuc koronto oo qorraxda laga dhaliyo oo ku yaal 250,000 m2 dhul u dhow Juba la filayo inuu shaqeeyo dabayaaqada 2020. Mashruucu wuxuu ka kooban yahay beer koronto oo 20 MWP ah, nidaam kaydin baytari oo 35 megawatt ah iyo xarun tababar oo gudaha ah. [5]
Saliid
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Kahor madax-bannaanida, Koonfurta Suudaan waxay soo saartay 85% wax soo saarka saliidda Suudaan . [6] Dakhliga saliidda sida ku xusan Heshiiska Nabadda ee Dhammaystiran (CPA), waxaa loo qaybin lahaa si siman muddada heshiiska. [7]

Maadaama Koonfurta Suudaan ay ku tiirsan tahay dhuumaha, warshadaha sifeynta, iyo xarumaha dekedaha ee gobolka Badda Cas ee Waqooyiga Suudaan, heshiisku wuxuu qeexay in dowladda Khartoum ay heli doonto 50% saamiga dhammaan dakhliga saliidda. [7] Dakhliga saliidda ayaa ka badan 98% miisaaniyadda dowladda Koonfurta Suudaan sida ku cad Wasaaradda Maaliyadda iyo Qorsheynta Dhaqaalaha ee dowladda koonfureed, taasina waxay gaartay in ka badan $8 bilyan oo dakhli ah tan iyo markii la saxiixay heshiiska nabadda. [7]
Sannadihii ugu dambeeyay, qodis shidaal oo ku salaysan dibadda ayaa ka bilaabatay Koonfurta Suudaan, taasoo kor u qaadaysa sumcadda juqraafiyeed ee dhulka. Saliidda iyo kheyraadka kale ee macdanta waxaa laga heli karaa Koonfurta Suudaan oo dhan, laakiin aagga ku xeeran Bentiu waxaa si caadi ah loogu yaqaanaa inuu yahay mid si gaar ah ugu hodansan saliidda, halka Jonglei, Warrap, iyo Harooyinka ay leeyihiin kayd suurtagal ah. Intii lagu jiray sannadihii madaxbannaanida laga soo bilaabo 2005 ilaa 2011, Khartoum waxay inta badan Suudaan u qaybisay baloogyo, iyadoo qiyaastii 85% saliidda ay ka timid Koonfurta. Baloogyada 1, 2, iyo 4 waxaa maamula isbahaysiga ugu weyn ee dibadda, Shirkadda Hawlgalka Batroolka ee Greater Nile (GNPOC). GNPOC waxay ka kooban tahay ciyaartoyda soo socda: Shirkadda Batroolka Qaranka ee Shiinaha (CNPC, Jamhuuriyadda Dadka Shiinaha ), oo leh saami 40% ah; Petronas ( Malaysiya ), oo leh 30%; Shirkadda Saliidda iyo Gaaska Dabiiciga ah ( Hindiya ), oo leh 25%; iyo Sudapet oo ka tirsan dowladda dhexe ee Suudaan oo leh 5%. [8]
References
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ https://www.worldbank.org/en/country/southsudan/overview
- ↑ https://pksoi.armywarcollege.edu/index.php/country-profile-of-south-sudan-economy/
- ↑ https://web.archive.org/web/20110710164855/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/africa/07/09/sudan.new.nation/index.html
- ↑
{{cite web}}: Empty citation (help) - ↑ https://web.archive.org/web/20240207083421/https://www.elsewedyelectric.com/en/business-lines/engineering-construction/power-generation/solar/
- ↑
{{cite web}}: Empty citation (help) - 1 2 3 Hamilton, Rebecca "Awaiting Independence Vote, Southern Sudan Has High Hopes" Archived Abriil 25, 2014 // Wayback Machine , Washington Post, 28 November 2010, via Pulitzer Center on Crisis Reporting.
- ↑ "The 'Big 4' – How oil revenues are connected to Khartoum" Archived Abriil 29, 2011 // Wayback Machine Amnesty International Retrieved 8 December 2010