Doonta Pesse
Doonta Pesse waa doonta ugu da'da weyn ee caalamka laga yaqaan. Baaritaanka kaarboonka ayaa muujinaya in doonta la dhisay xilligii hore ee Mesolithic intii u dhaxaysay 8040 d.C. iyo 7510 d.C. Waxay hadda ku taal Drents Museum oo ku yaal Assen, Netherlands.
Sharaxaad
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Doontu waa nooca doonta geedka laga qoday waxayna dhererkeedu dhan yahay 298 centimetres (117 in) balacaheeduna waa 44 centimetres (17 in). Waxaa laga dhisay hal jirrid oo ah geedka Scots pine. Waxaa godka doonta ka dhex muuqda calaamado, kuwaas oo u muuqda in lagu sameeyay qalab laga dhaliyay dhagax-madow ama geesaha xayawaanka. Waxay ahayd gaadiid ku habboon dadkii deegaanka ee waqtigooda intiisa badan ku bixin jiray ugaarsiga iyo kaluumeysiga dhul biyo leh oo ka kooban dhoobeyaal, durdurro iyo harooyin. Tan waxaa xaqiijinaya helitaan kale oo laga helay gobolka wabiyada waaweyn ee Maas, Rhine iyo Waal: qabuuro, laga soo bilaabo intii u dhaxaysay 5500 iyo 5000 d.C. Marka loo eego haraaga cuntada ee qabriga agtiisa, kooxdu waxay ku noolaayeen meelaha sare ee ammaan ka ah ee ciid-tuullada webiga iyagoo isticmaalaya doonyahooda si ay webiga uga qabtaan kaluunka "pike", marka lagu daro isticmaalka fallaadhaha dhagaxa-madow si ay u toogtaan shimbiraha iyagoo sidoo kale soo ururinaya miraha, khudaarta iyo lawska.
Taariikhda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Doonta waxaa la helay sanadkii 1955-tii xilligii dhismaha jidka weyn ee Dutch-ka ee A28 motorway. Waddadu waxay martaa koonfurta tuulada Pesse ee Hoogeveen iyadoo dhex marta meel ahaan jirtay dhul dhoobo ah. Si loo dhisay salka wadada, waxay u baahdeen in dhoobada laga saaro, intii lagu guda jiray qodista, qof ka shaqaynayay wiishka qoda dhulka ayaa la kulmay wax uu u maleeyay inay tahay jirrid geed oo 2 metres (6 ft 7 in) ka hoosaysa oogada dhulka. Beeralay deegaanka ah oo la yiraahdo Hendrik Wanders ayaa arkay jirridda wuxuuna u qaatay baaritaan dheeri ah. Wuxuu doonta siiyay University of Groningen, halkaas oo lagu baaray laguna qalajiyay habka qaboojinta si loo ilaaliyo. Ka dib waxaa loo wareejiyay Drents Museum, oo ku yaal meel u dhow goobtii laga helay.
Doodda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Khubaro ku takhasustay cilmiga qadiimiga oo u dhashay Denmark oo soo booqday ayaa is weydiiyay in doon intaas le'eg ay baddu xamili karto. Sanadkii 2001, nuqul sax ah oo doontaas ah ayaa waxaa dhisay cilmi-baaraha Jaap Beuker waxaana si guul leh u kaxaynayay qof doonyaha kaxeeya, taasoo cadaysay inay dhab ahaan u shaqaynaysay sidii doon. Dadka qaar ayaa sidoo kale qabay aragti ah in waxa la helay ay noqon karaan shay kale, sida weelka xoolaha lagu quudiyo. Beuker wuxuu xusay in xoolaha aysan dhaqan jirin dadkii xilligaas noolaa (dhab ahaantii, ma jirin xoolo la dhaqdo ama loo isticmaalo shaqada oo laga heli jiray Yurub oo dhan xilligii Mesolithic), markaa waxay u badan tahay inaysan ahayn qabaal. Sidoo kale, doontu waxay dhismo ahaan la mid tahay doonyaha qadiimiga ah ee laga helay wadamada kale.