Faarax Guuleed
| Faarax Guuleed سلطان فارح بن جوليد | |
|---|---|
| Suldaan ee Isaaq | |
| Xilka | 1808–1845 |
| Ka horeeyay | Guuleed Cabdi |
| Ku xigay | Xasan Guuleed |
| Dhintey | 1845 Xamaas, Saaxil |
| Saldanad | Boqortooyadii Guuleed |
| Aabo | Suldaan Guuleed Cabdi |
| Hooyo | Ambaro Meecaad Gadiid ('Cambaro Meecaad Gadiid) |
| Diinta | Sunni Islam |
Farah Guled Af Soomaali: Faarax Guuleed, Af Carabi: فارح بن جوليد) wuxuu ahaa hoggaamiye Soomaaliyeed. Wuxuu ahaa Sultaankii labaad ee Sare ee Saldanadda Isaaq, sidoo kalena wuxuu ahaa Xaaji maadaama uu gudtay Xajka Makka.
Taariikh nololeedka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Ina Suldaan Guuleed, waxa uu ka mid ahaa jiilkii ugu horeeyey ee laantii Ba Cambaro ee saldanadii Guuleed ee soo ifbaxday, Faarax waxa uu ka tirsanaa beesha Ciidagale ee beesha Garxajis ee Isaaq Isla markii Suldaan Guuleed caafimaadkiisu hoos u dhacay, waxa ka dhashay muran ku saabsan cidda dhaxli doonta. Ducaale “Aftaag” (Abaaro 1788-1877) oo ahaa xubin sare oo ka tirsan Ba-Canbaro, ayaa si degdeg ah ugu riixay in kooxdiisu ay xukunto suldaannimada. Ducaale, oo ahaa oday caan ah, waxa uu ahaa aabbihii dadka caanka ah sida Qawdhan Ducaale (1858-1941), Nuur Ducaale “Dhagacun” (1841–1890), Maxamuud Ducaale “Candho-eeg” (1839–1907) Mar haddii Rooble Guuleed oo reer Ba-Cawrala ahaa curadka uu ahaa dhaxalka saxda ah. Ducaale oo reer Ba-Canbaro ah ayaa Rooble u soo dhawaaday, wuxuuna walaalkii kula taliyey inuu duullaan ku soo qaado xoolaha Ogaadeenya si uu ugu adeego salaadiinta iyo cuqaal beesha Isaaq ee ka soo qayb galaysa caleemo saarkiisa soo socda, taasoo qayb ka ah shirqoolka lagu doonayo in suldaan la doonayey in lagu sumcad dilo oo kursiga lagaga dhaco. Rooble isaga oo aan ka war-hayn dhagartaas loo maleegayay, diidmona la’aan, wuu aqbalay duullaankii, wuuna fuliyay. Kadib markii ay mudanayaasha ku baraarugeen xaqiiqadan Ducaale waxay ka saareen Rooble oo ay u soo bandhigeen in ay Jaamac ku caleemo saaraan Ba-Saleebaan oo ay walaalo yihiin. Magan oo ay da’ ahaan isku dhow yihiin Jaamac, ayaa aad ugu riixay Jaamac inuu kursiga ku fadhiisto, isla markaana uu ka ilaaliyo in Ba-Canbaro awood badan ku yeesho, hase yeeshee Jaamac ayaa isla markiiba arrintaas ka gaabsaday, waxaanu soo jeediyay in Faarax oo reer Ba-Canbaro ah oo ay walaalo yihiin Ducaale iyo wiil uu dhalay xaaska afraad ee Guuleed Ambaro Meecaad Gadiid Isaaqu wuxuu dabadeed u caleemo saaray Faarax Magan oo dareemaya in la khiyaameeyay, ayuu isagoo cadhaysan ka baxay.
Fariin ku socota Saqr al Qaasimi
[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Markii Markab Ingiriisku leeyahay oo la odhan jiray Mary Anne uu damcay in uu ku soo xidho dekedda Berbera sannadkii 1825kii, waxa la weeraray, waxaana la dilay tiro badan oo ka mid ahaa shaqaalihii markabkaas Isaaq. Iyaga oo ka jawaabaya Ciidanka Badda Boqortooyada ayaa xoojiyay xannibaadda, xisaabaadka qaar ayaa sheegaya in duqayn magaalada lagu garaacay 1827kii laba sano ka dib waxaa yimid Ingriiska, wuxuuna u fidiyay dalab si uu uga khafiifiyo go'doominta hakisay ganacsigii faa'iidada lahaa ee Berbera oo uu ku beddeshay magdhow. Iyadoo la raacayo soo jeedintan bilawga ah ayaa dagaalkii Berbera 1827 qarxi lahaa. Jabkii Isaaq ka dib, 15,000 oo dollar Spanish ah ayay madaxda Isaaq ku bixinayaan burburinta markabka iyo khasaaraha nafeed Sannadihii 1820-aadkii Suldaankii Isaaqa Faarax Guuleed waxa uu warqad u diray Sultan bin Saqr Al Qasimi oo ka tirsanaa Ras Al Khaimah oo uu kaga codsanayo kaalmo millatari iyo dagaal diimeed oo wadajir ah oo ka dhan ah Ingiriiska. Tani ma hirgeli doonto maadaama Suldaan Saqr uu tabar dareeyay ololihii Gacanka Faaris ee 1819 ka hor oo uu awoodi waayay inuu gargaar u diro Berbera. Marka laga soo tago fadhiisimada ay ku leeyihiin Gacanka Faaris & Gacanka Cumaan Qaasimi waxay aad ugu firfircoonaayeen ciidan ahaan iyo dhaqaale ahaanba gacanka cadmeed waxaana la siin jiray dhaca iyo weerarada maraakiibta ilaa galbeedka Mocha ee badda cas . Waxa ay xidhiidh ganacsi oo badan la lahaayeen Soomaalida , iyaga oo hormood ka ahaa maraakiibta Ras Al Khaimah iyo Gacanka Faaris si ay si joogto ah uga qayb galaan bandhigyada ganacsiga ee dekedaha waaweyn ee Berbera iyo Saylac oo ay Isaaqa aad u yaqaaniin
Geerida
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Caleema-saarka Faarax ka dib, Magan waxa uu weerar ku qaaday Ducaale oo ka soo jeeda Ba-Canbaro (Faarax walaalkii oo buuxa), waxa uu la dhacay waran, isagoo dhaawac ah. Magan oo ka cadhooday khiyaamada lagu sameeyay ayaa waxa uu ka baxay beeshii uu ka soo jeeday, waxaanu magan u galay beesha Isxaaq Caarre oo ka tirsan beesha Habr Yuunis. Isaga iyo xertiisii waxay degeen meel u dhow ceelka Xamaas (Xamaas) oo ay la socdaan afar farac oo reer Isxaaq Caarre ah Sannado ka dib, Suldaan Faarax waxa uu ku hadhay kursiga. Mudadaas waxa uu guursaday naag Ogaadeen ah, taas oo markii danbe u dhashay Hure Suldan iyo Warfaa Suldaan—hoggaanka mustaqbalka ee beesha Ba-Ogaadeen. Isaga oo raxan raxan u socda Berbera, meel la yidhaahdo Xamaas, ayaa Suldaan Faarax waxa arkay Magan oo weli ciil qaba. Magan wuxuu digniin u diray dagaalyahanadii Isxaaq Caarre, wuxuuna ku booriyay inay duulaanka ku qaadaan. Duulaanka dhexdiisa ayaa ciidamadii Isxaaq Caarre waxay ogaadeen in Suldaan Faarax uu ka mid yahay dadkii safarka ahaa. Markii hore way ka warwareegeen, laakiin Magan wuxuu ku jeesjeesay hoggaamiyahooda Dul-Guduud oo uu ku eedeeyay fulaynimo. Dul-Guduud oo aad u xanaaqsan ayaa soo tuuray waran uu ku dilay Suldaan Faarax oo uu isla goobtii ku dilay, iyadoo qabrigiisii uu ilaa maanta ku yaallo Xamaas. Waxaa xilka kala wareegay wiilkiisii Xasan Faarax
Tixraac
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Sheekadii Magan Suldaan Guuleed Magan-Gaabo" circa 1790-1840
Gaabocirca1790-1840 Sheekadii Magan Suldaan Guuleed Magan-Gaabo (circa 1790-1840)