Geedi socodka nabadda Suudaan

Geedi socodka nabadda ee Suudaan wuxuu ka kooban yahay kulamo, heshiisyo qoran iyo tallaabooyin ujeedadoodu tahay in lagu xalliyo Dagaalka Darfur, khilaafka Suudaan ee Koonfurta Kordofan iyo Blue Nile ( Labada Aag  ), iyo iskahorimaadyo hubaysan oo ka dhaca bartamaha, waqooyiga iyo bariga Suudaan.

Sannadkii 2005, Heshiiska Nabadda ee Dhammaystiran wuxuu horseeday in la xalliyo qaar ka mid ah iskahorimaadyadii hubaysanaa ee ka dhacay Suudaan, oo ay ku jiraan aftidii madaxbannaanida Koonfurta Suudaan ee 2011 iyo gooni u goosashadii Koonfurta Suudaan . Heshiisyadii nabadda ee Abuja iyo Doha ee 2006 iyo 2011 ee Doha Darfur waxay ujeedadoodu ahayd in lagu xalliyo khilaafka Darfur.

Qabyo-qoraalka Dastuurka ee Agoosto 2019, oo ay saxiixeen wakiillo militari iyo rayid ah intii lagu jiray kacaankii Suudaan ee 2018–19, wuxuu u baahan yahay in heshiis nabadeed la gaaro lixda bilood ee ugu horreeya xilliga kala-guurka 39-ka bilood ah ee loogu talagalay dowladda rayidka ah ee dimuqraadiga ah. Wareeggii koowaad ee wadahadallada ayaa ka dhacay Juba bartamihii Sebtembar. Wareeggii labaad ee Oktoobar 2019, heshiisyo ayaa la saxiixay 18-kii Oktoobar wadada Labada Aag ee u dhaxaysay dowladda iyo Dhaqdhaqaaqa Xoreynta Dadka Suudaan-Waqooyi (al-Hilu) (SPLM-N (al-Hilu)) iyo wadada Darfur ee u dhaxaysa dowladda iyo Jabhadda Kacaanka Suudaan(SRF). Wareeggii saddexaad wuxuu bilaabmay bartamihii Diseembar wadada bariga Suudaan,  wadada Labada Aagee SPLM-N (Agar),  iyo wadada Darfur .

MANSAM iyo Hindisaha Maya Dulmi ka dhanka ah Haweenka ayaa si isdaba joog ah ugu baaqay in haweenka lagu daro geeddi-socodka nabadda.  

Shuruudaha dastuuriga ah ee qabyada ah

Qoraalka Dastuurka ee Qabyo-qoraalka 4-ta Agoosto wuxuu taxayaa "gaarista nabad caddaalad ah oo dhammaystiran, soo afjaridda dagaalka iyadoo wax laga qabanayo xididdada dhibaatada Suudaan" sida Qodobka 7.(1), oo ah qodobka ugu horreeya ee ku jira "Waajibaadka Xilliga Kala-guurka", wuxuuna faahfaahin ka bixinayaa Cutubka 15, Qodobbada 67 iyo 58 ee dukumeentiga. Qodobka 67.(b) wuxuu sheegayaa in heshiis nabadeed la dhammaystiro lix bilood gudahood laga bilaabo saxiixa Qabyo-qoraalka Baaqa Dastuurka. Qodobka 67.(c) wuxuu u baahan yahay haweenka inay ka qaybqaataan dhammaan heerarka geeddi-socodka nabadda iyo in Qaraarka Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay 1325la dabaqo, iyo dejinta sharciga ah ee xuquuqda haweenka waxaa lagu daboolay Qodobka 67.(d). Hababka kale ee lagu hirgelinayo geeddi-socodka nabadda ee dhammaystiran waxaa lagu taxay Qodobbada 67.(e) ( joojinta colaadaha, furitaanka marinnada gargaarka bani'aadamnimada, sii deynta maxaabiista iyo is-weydaarsiga ), 67.(f) ( cafisyadahoggaamiyeyaasha siyaasadda iyo xubnaha dhaqdhaqaaqa mucaaradka hubaysan), iyo 67.(g) ( caddaalad ku-meel-gaar ahiyo isla xisaabtanka dambiyada ka dhanka ah aadanaha iyo dambiyada dagaalka iyo maxkamadaha qaranka iyo kuwa caalamiga ah). Qodobka 68 wuxuu taxayaa 13 "arrimo muhiim u ah wadahadallada nabadda".

Dhacdooyinka isku dhaca

Intii u dhaxaysay bartamihii Sebtembar ilaa bartamihii Noofambar 2019, 40 weerar oo ay ciidamada amniga Suudaan ku qaadeen dad rayid ah ayaa ka dhacay Darfur, kuwaas oo lagu dilay ama lagu dhaawacay dad rayid ah, Mershing, Shangil Tobai, Gray Kalakl, Andro, Kadner, Mukjar, Gereida iyo Krenk. Wakiil ka tirsan dadka gudaha ku barakacay (IDPs) ayaa xaaladda amniga ku tilmaamay mid aan isbeddelin tan iyo markii awoodda laga wareejiyay Golaha Milatariga ee Ku-meel-gaarka ah una wareejiyay Golaha Madaxbannaanida rayidka iyo militariga iyo golaha wasiirada rayidka.

Iskahorimaadyo hubaysan oo u dhexeeya ciidamada amniga ee dawladda iyo Dhaqdhaqaaqa Xoreynta Suudaan/Ciidanka(al-Nur; SLM-al-Nur) ayaa dhacay As of November . , SLM (al-Nuur) way diiday inay ku biirto geeddi-socodka nabadda Juba.

Raadinta gorgortanka juqraafiyeed

Wadahadallada nabadda waxaa loo kala saaray waddooyin is barbar socda oo ku yaal shan gobol oo juqraafi ahaan kala duwan:

• Darfur : heshiis siyaasadeed oo ay ku jiraan xabad joojin iyo gargaar bani'aadamnimo ayaa waxaa saxiixay Hemettiiyo SRF 21kii Oktoobar 2019; heshiis qaab-dhismeed ayaa la saxiixay 28kii Diseembar 2019;  heshiis nabadeed oo kama dambays ah ayaa la saxiixay 31kii Agoosto 2020;
• Labada Aag : Buuraha Koonfurta Kordofan/Nuba iyo gobolka Blue Nile;
  • heshiis siyaasadeed waxaa u saxeexay SPLM-N (al-Hilu) iyo Khabbashi oo ka tirsan Golaha Qaranimada 18kii Oktoobar 2019;
  • Heshiis xabad joojin iyo hab-maamuuska bani'aadamnimada ah ayaa waxaa kala saxiixday SPLM-N (Agar) iyo Hemetti 17kii Diseembar 2019;  heshiis qaab-dhismeed, oo ay ku jiraan heshiisyo siyaasadeed iyo amni, waxaa saxiixay Hemetti iyo Ahmed El Omda Badi oo matalaya SPLM-N (Agar) 24kii Janaayo 2020, oo ay ku jiraan madax-bannaanida sharci-dejinta ee Labada Aag iyo mideynta dhammaan ciidamada qalabka sida hal ciidan qaran;   heshiis amni oo lagu mideynayo SRF Ciidamada Qalabka Sida ee Suudaan ayaa la saxiixay 17kii Agoosto 2020;  heshiis nabadeed oo kama dambays ah ayaa la saxiixay 31kii Agoosto 2020 SRF;
• Waqooyiga Suudaan: Wadahadalladii lala galay SRF ayaa la hakiyey 22kii Janaayo 2020 iyadoo la eegayo go'aan ka gaarista sida loo ixtiraamo xuquuqda dadka ka barakacay Wadi Halfa ;  26kii Janaayo, heshiis kama dambays ah, oo ay ku jiraan arrimaha qashin-qubka biyo-xireenka, waddooyinka iyo sunta, waxaa saxiixay Khabbashi iyo Dahab Ibrahim oo ka tirsan Dhaqdhaqaaqa Kush ;
• Suudaanta dhexe : heshiis nabadeed oo kama dambays ah waxaa saxiixay Hemetti iyo el-Tom Hajo oo ka tirsan SRF 24 Diseembar 2019;
• Bariga Suudaan: heshiis nabadeed oo kama dambays ah oo kordhiyey matalaadda bariga ee qaab-dhismeedka federaalka iyo hay'adaha maaliyadeed ee la aasaasay ayaa la saxiixay 21kii Febraayo 2020;