U bood nuxurka

Ghat, Liibiya

Ghat
غات
Khariidad
Ghat is located in Libya
Ghat
Ghat
Goobta ay ku taal Libya
Isku-duwayaasha: 24°57′34″N 10°10′33″E / 24.95944°N 10.17583°E / 24.95944; 10.17583
Waddan Liibiya
GobolFezzan
DegmoGhat
Joogga2,192 ft (668 m)
Dadka
 (2017)
  Wadarta
15,000
Aagga waqtigaUTC+02:00 (EET)
Koodhka Taarikada Gaadiidka32

Ghat (Af Carabi: غات) waa caasimadda Degmada Ghat ee gobolka Fezzan ee koonfur-galbeed ee Libya, waxayna ku taallaa bariga xadka Algeria iyo xadka Liibiya.

Khariidadda muuqaalka dhulka ee xadka Algeria-Liibiya iyadoo Ghat ay ku taal bartamaha

Xilliyadii taariikhiga ahaa, Ghat waxay ahayd goob muhiim ah oo lagu hakado oo ku taal dariiqyada ganacsiga saxaraha ka gudba iyo xarun maamul oo muhiim ah oo ku taal Fezzan. Waxay ahayd qalcad u ah federaalka Kel Ajjer ee Tuareg-ta oo dhulkoodu daboolay inta badan koonfur-galbeed ee Liibiya—oo ay ku jiraan Ubari, Sabha iyo Ghadames, iyo koonfur-bari ee Algeria (Djanet iyo Illizi).

Laga soo bilaabo qarnigii 5-aad ee BC ilaa qarnigii 5-aad ee AD, Fezzan waxay ahayd hoyga Boqortooyada Garamantian, oo ah magaalo-gobol oo maamuli jirtay dariiqyada ganacsiga Trans-Saharan ee u dhexeeya Carthaginians—iyo markii dambe Boqortooyada Roomaanka—iyo gobollada Sahel ee Galbeedka iyo Bartamaha Afrika. Intii lagu jiray qarniyadii 13-aad iyo 14-aad, qaybo ka mid ah Fezzan waxay qayb ka ahaayeen Boqortooyada Kanem, halka taliyayaasha Cismaaniyiinta ee Waqooyiga Afrika ay gacanta ku dhigeen gobolka qarnigii 17-aad. Ghat iyo dadka deggan waxaa si faahfaahsan ugu sharraxay socdaalkii Ingiriiska James Richardson safaradiisii uu ku maray saxaraha Liibiya ee 1845–1846.[2]

Laga bilaabo 1911, Ghat iyo Fezzan waxaa qabsaday Talyaaniga. Berber iyo Carabta raacsan amarka diiniga ah ee Sufi, Sanusiya, ayaa iska caabiyay isku-daygii hore ee Talyaaniga ee qabsashada, xakamaynta Talyaaniga ee gobolka waxay ahayd mid aan degganayn ilaa ugu yaraan 1923, markii uu kacay nidaamka Fashiistaha Talyaaniga. Si ay u difaacaan goobahooda, Talyaanigu waxay dhisteen Qalcadda Ghat oo magaalada ka dulaysa buurta Koukemen. Qalcaddan weli way taagan tahay, waana goob dalxiis oo magaalada ka mid ah.

Intii lagu jiray Dagaalkii Labaad ee Adduunka, Ghat waxaa qabsaday Faransiiska laga bilaabo 1943. 21-kii Noofambar 1949, Golaha Guud ee Qaramada Midoobay wuxuu ansixiyay qaraar sheegaya in Liibiya ay noqoto mid madax-bannaan ka hor 1-da Janaayo 1952. Gobolka Fezzan ayaa markaas lagu daray xuduudaha Boqortooyada Liibiya.

Ghat waxay leedahay cimilada saxaraha kulul (kala soocida cimilada Köppen BWh) oo caadi u ah Fezzan, gobol Liibiya ah oo ku yaal bartamaha Saxaraha Saxaraha. Celceliska heerkulka ugu sarreeya wuxuu ka badan yahay 40 °C (104 °F) xagaaga muddo 3 bilood ah (Juun, Luulyo, Agoosto) iyo celceliska heerkulka ugu sarreeya wuxuu ka sarreeyaa 20 °C (68 °F) bisha ugu qabow sanadka. Maalmaha jiilaalka waa kuwo aad u kulul, qorrax leh oo qalalan. Celceliska roobka sanadlaha ah waa kaliya 8 mm (0.32 in) taas oo ka dhigaysa goobta mid ka mid ah meelaha ugu qalalan Dhulka. Cirku had iyo jeer waa cad yahay oo dhalaalaya sanadka oo dhan. Si kastaba ha ahaatee, bishii Juun 2019 waxaa jiray daadad waaweyn oo sababay burbur weyn oo soo gaaray magaalada. Kumanaan dadka deggan ayaa go'doonsanaa waxaana la soo sheegay in yar oo dhimatay ama la la'yahay.[3]

Faahfaahin Cimilada Ghat (1991–2020)
Bilaha Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec Sanad
Kuleel daran °C (°F) 34.3
(94)
38.0
(100)
39.0
(100)
43.0
(110)
44.5
(110)
46.0
(110)
46.0
(110)
44.5
(110)
44.0
(110)
41.8
(110)
37.0
(99)
34.5
(94)
46.0
(110)
Kuleel aan darnayn °C (°F) 20.5
(69)
23.6
(74)
28.6
(83)
33.5
(92)
37.6
(100)
40.2
(100)
40.4
(100)
39.9
(100)
38.2
(100)
33.8
(93)
27.5
(82)
22.3
(72)
32.2
(90)
Maalinle °C (°F) 12.6
(55)
15.5
(60)
20.6
(69)
25.9
(79)
30.3
(87)
33.2
(92)
33.3
(92)
33.0
(91)
31.3
(88)
26.6
(80)
19.8
(68)
14.6
(58)
24.7
(76)
Hoos udhaca kuleelka °C (°F) 4.8
(41)
7.4
(45)
12.6
(55)
18.3
(65)
23.1
(74)
26.2
(79)
26.2
(79)
26.1
(79)
24.3
(76)
19.3
(67)
12.1
(54)
6.9
(44)
17.3
(63)
Hoos udhac qiyaas leh °C (°F) −3
(27)
−4.5
(24)
−1
(30)
7.5
(46)
8.3
(47)
1.6
(35)
19.0
(66)
18.5
(65)
16.2
(61)
4.5
(40)
0.5
(33)
−3
(27)
−4.5
(24)
Roobka mm (Faro) 1.5 0.3 1.5 0.8 0.7 0.6 0.0 1.4 0.3 2.5 0.4 0.7 10.7
Avg. precipitation days (≥ 1.0 mm) 0.2 0.1 0.2 0.2 0.2 0.2 0.0 0.3 0.1 0.3 0.1 0.2 2.1
Source: NOAA[4]

Sannadihii 2000-meeyadii Ghat, oo ah magaalo xero ah, waxay ahayd goobtii ay is rasaasayn ku dhex martay ciidamada amniga Liibiya iyo dagaalyahanno xiriir la leh al-Qaeda.[5] Ololehii Fezzan campaign iyo xuduudaha dhow waxay ahaayeen qaybaha gobolka ee Ghat ku daray Dagaalkii Sokeeye ee Liibiya. 25-kii Sebtembar 2011, dagaalku wuxuu u guuray Ghat halkaas oo hadhaagii ugu dambeeyay ee daacad u ahaa Gaddafi ee Fezzan la sheegay in la geeyay.[6] Ciidamada NTC ayaa gudaha u galay, waxayna la wareegeen garoonka diyaaradaha ee Ghat, oo ku yaal waqooyiga magaalada.[7] Maalintii xigtay, NTC waxay gacanta ku haysay magaalada lafteeda iyo isgoyska xadka Tinkarine ee Algeria. Laga bilaabo horraantii 2019, magaalada waxaa gacanta ku haya Ciidanka Qaranka Liibiya[8].

Qalcadda Ghat

Ghat waa goob dalxiis muhiim ah sababtoo ah jiritaanka rinjiyeynta dhagaxa ee taariikhiga ah iyo sawirada lagu xardhay dhagaxa ee buuraha deriska la ah Tadrart Acacus iyo Tassili N'Ajjer, marka lagu daro quruxda muuqaalka saxaraha ku hareeraysan. Dalxiis weyn oo soo jiidasho leh oo ku yaal magaalada lafteeda waa Qalcadda Ghat ee ku taal buurta Koukemen.

Garoonka Diyaaradaha ee Ghat waa garoonka diyaaradaha ee maxalliga ah ee Ghat.

  1. "Wolfram-Alpha: Aqoonta adduunka oo la xisaabin karo". www.wolframalpha.com.
  2. TRAVELS IN THE GREAT DESERT OF SAHARA, IN THE YEARS OF 1845 AND 1846 CONTAINING A NARRATIVE OF PERSONAL ADVENTURES, DURING A TOUR OF NINE MONTHS THROUGH THE DESERT, AMONGST THE TOUARICKS AND OTHER TRIBES OF SAHARAN PEOPLE; INCLUDING A DESCRIPTION OF THE OASES AND CITIES OF GHAT, GHADAMES, AND MOURZUK BY JAMES RICHARDSON Project Gutenberg Release Date: July 17, 2007 [EBook #22094] Last Updated: April 7, 2018
  3. "Kumanaan go'doonsan oo ku jira daadadkii burburiyay Ghat, koonfur-galbeed ee Liibiya". www.libyaobserver.ly (in Ingiriisi). Archived from the original on 2022-02-08. Retrieved 2019-06-08.
  4. "Ghat Climate Normals 1991–2020". World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020). National Oceanic and Atmospheric Administration. Archived from the original on 11 September 2023. Retrieved 11 September 2023.
  5. Warren, Alex (24 August 2011). "Liibiya: ka waran koonfurta?". The Guardian. Retrieved 11 September 2011.
  6. Spencer, Richard (25 September 2011). "La tuuray saxaraha ... Kaydka yellowcake ee Gaddafi". The Telegraph. Retrieved 9 October 2011.
  7. "فيديو: السيطرة على مطار غات الدولي". Libya TV. Archived from the original on 2011-10-07.
  8. https://libyaherald.com/2019/03/lna-claims-control-of-ghat-and-awainat/
  • Jami Bey, "Ghat iyo hareeraheeda", The Geographical Journal Vol. 34, No. 2 Agoosto 1909, pp. 171–173