Ghat, Liibiya
Ghat
غات | |
|---|---|
![]() | |
| Isku-duwayaasha: 24°57′34″N 10°10′33″E / 24.95944°N 10.17583°E | |
| Waddan | |
| Gobol | Fezzan |
| Degmo | Ghat |
| Joogga | 2,192 ft (668 m) |
| Dadka (2017) | |
• Wadarta | 15,000 |
| Aagga waqtiga | UTC+02:00 (EET) |
| Koodhka Taarikada Gaadiidka | 32 |
Ghat (Af Carabi: غات) waa caasimadda Degmada Ghat ee gobolka Fezzan ee koonfur-galbeed ee Libya, waxayna ku taallaa bariga xadka Algeria iyo xadka Liibiya.

Taariikhda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Xilliyadii taariikhiga ahaa, Ghat waxay ahayd goob muhiim ah oo lagu hakado oo ku taal dariiqyada ganacsiga saxaraha ka gudba iyo xarun maamul oo muhiim ah oo ku taal Fezzan. Waxay ahayd qalcad u ah federaalka Kel Ajjer ee Tuareg-ta oo dhulkoodu daboolay inta badan koonfur-galbeed ee Liibiya—oo ay ku jiraan Ubari, Sabha iyo Ghadames, iyo koonfur-bari ee Algeria (Djanet iyo Illizi).
Laga soo bilaabo qarnigii 5-aad ee BC ilaa qarnigii 5-aad ee AD, Fezzan waxay ahayd hoyga Boqortooyada Garamantian, oo ah magaalo-gobol oo maamuli jirtay dariiqyada ganacsiga Trans-Saharan ee u dhexeeya Carthaginians—iyo markii dambe Boqortooyada Roomaanka—iyo gobollada Sahel ee Galbeedka iyo Bartamaha Afrika. Intii lagu jiray qarniyadii 13-aad iyo 14-aad, qaybo ka mid ah Fezzan waxay qayb ka ahaayeen Boqortooyada Kanem, halka taliyayaasha Cismaaniyiinta ee Waqooyiga Afrika ay gacanta ku dhigeen gobolka qarnigii 17-aad. Ghat iyo dadka deggan waxaa si faahfaahsan ugu sharraxay socdaalkii Ingiriiska James Richardson safaradiisii uu ku maray saxaraha Liibiya ee 1845–1846.[2]
Laga bilaabo 1911, Ghat iyo Fezzan waxaa qabsaday Talyaaniga. Berber iyo Carabta raacsan amarka diiniga ah ee Sufi, Sanusiya, ayaa iska caabiyay isku-daygii hore ee Talyaaniga ee qabsashada, xakamaynta Talyaaniga ee gobolka waxay ahayd mid aan degganayn ilaa ugu yaraan 1923, markii uu kacay nidaamka Fashiistaha Talyaaniga. Si ay u difaacaan goobahooda, Talyaanigu waxay dhisteen Qalcadda Ghat oo magaalada ka dulaysa buurta Koukemen. Qalcaddan weli way taagan tahay, waana goob dalxiis oo magaalada ka mid ah.
Intii lagu jiray Dagaalkii Labaad ee Adduunka, Ghat waxaa qabsaday Faransiiska laga bilaabo 1943. 21-kii Noofambar 1949, Golaha Guud ee Qaramada Midoobay wuxuu ansixiyay qaraar sheegaya in Liibiya ay noqoto mid madax-bannaan ka hor 1-da Janaayo 1952. Gobolka Fezzan ayaa markaas lagu daray xuduudaha Boqortooyada Liibiya.
Cimilada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Ghat waxay leedahay cimilada saxaraha kulul (kala soocida cimilada Köppen BWh) oo caadi u ah Fezzan, gobol Liibiya ah oo ku yaal bartamaha Saxaraha Saxaraha. Celceliska heerkulka ugu sarreeya wuxuu ka badan yahay 40 °C (104 °F) xagaaga muddo 3 bilood ah (Juun, Luulyo, Agoosto) iyo celceliska heerkulka ugu sarreeya wuxuu ka sarreeyaa 20 °C (68 °F) bisha ugu qabow sanadka. Maalmaha jiilaalka waa kuwo aad u kulul, qorrax leh oo qalalan. Celceliska roobka sanadlaha ah waa kaliya 8 mm (0.32 in) taas oo ka dhigaysa goobta mid ka mid ah meelaha ugu qalalan Dhulka. Cirku had iyo jeer waa cad yahay oo dhalaalaya sanadka oo dhan. Si kastaba ha ahaatee, bishii Juun 2019 waxaa jiray daadad waaweyn oo sababay burbur weyn oo soo gaaray magaalada. Kumanaan dadka deggan ayaa go'doonsanaa waxaana la soo sheegay in yar oo dhimatay ama la la'yahay.[3]
| Faahfaahin Cimilada Ghat (1991–2020) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bilaha | Jan | Feb | Mar | Apr | May | Jun | Jul | Aug | Sep | Oct | Nov | Dec | Sanad |
| Kuleel daran °C (°F) | 34.3 (94) |
38.0 (100) |
39.0 (100) |
43.0 (110) |
44.5 (110) |
46.0 (110) |
46.0 (110) |
44.5 (110) |
44.0 (110) |
41.8 (110) |
37.0 (99) |
34.5 (94) |
46.0 (110) |
| Kuleel aan darnayn °C (°F) | 20.5 (69) |
23.6 (74) |
28.6 (83) |
33.5 (92) |
37.6 (100) |
40.2 (100) |
40.4 (100) |
39.9 (100) |
38.2 (100) |
33.8 (93) |
27.5 (82) |
22.3 (72) |
32.2 (90) |
| Maalinle °C (°F) | 12.6 (55) |
15.5 (60) |
20.6 (69) |
25.9 (79) |
30.3 (87) |
33.2 (92) |
33.3 (92) |
33.0 (91) |
31.3 (88) |
26.6 (80) |
19.8 (68) |
14.6 (58) |
24.7 (76) |
| Hoos udhaca kuleelka °C (°F) | 4.8 (41) |
7.4 (45) |
12.6 (55) |
18.3 (65) |
23.1 (74) |
26.2 (79) |
26.2 (79) |
26.1 (79) |
24.3 (76) |
19.3 (67) |
12.1 (54) |
6.9 (44) |
17.3 (63) |
| Hoos udhac qiyaas leh °C (°F) | −3 (27) |
−4.5 (24) |
−1 (30) |
7.5 (46) |
8.3 (47) |
1.6 (35) |
19.0 (66) |
18.5 (65) |
16.2 (61) |
4.5 (40) |
0.5 (33) |
−3 (27) |
−4.5 (24) |
| Roobka mm (Faro) | 1.5 | 0.3 | 1.5 | 0.8 | 0.7 | 0.6 | 0.0 | 1.4 | 0.3 | 2.5 | 0.4 | 0.7 | 10.7 |
| Avg. precipitation days (≥ 1.0 mm) | 0.2 | 0.1 | 0.2 | 0.2 | 0.2 | 0.2 | 0.0 | 0.3 | 0.1 | 0.3 | 0.1 | 0.2 | 2.1 |
| Source: NOAA[4] | |||||||||||||
Maanta
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Sannadihii 2000-meeyadii Ghat, oo ah magaalo xero ah, waxay ahayd goobtii ay is rasaasayn ku dhex martay ciidamada amniga Liibiya iyo dagaalyahanno xiriir la leh al-Qaeda.[5] Ololehii Fezzan campaign iyo xuduudaha dhow waxay ahaayeen qaybaha gobolka ee Ghat ku daray Dagaalkii Sokeeye ee Liibiya. 25-kii Sebtembar 2011, dagaalku wuxuu u guuray Ghat halkaas oo hadhaagii ugu dambeeyay ee daacad u ahaa Gaddafi ee Fezzan la sheegay in la geeyay.[6] Ciidamada NTC ayaa gudaha u galay, waxayna la wareegeen garoonka diyaaradaha ee Ghat, oo ku yaal waqooyiga magaalada.[7] Maalintii xigtay, NTC waxay gacanta ku haysay magaalada lafteeda iyo isgoyska xadka Tinkarine ee Algeria. Laga bilaabo horraantii 2019, magaalada waxaa gacanta ku haya Ciidanka Qaranka Liibiya[8].
Dalxiiska
[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Ghat waa goob dalxiis muhiim ah sababtoo ah jiritaanka rinjiyeynta dhagaxa ee taariikhiga ah iyo sawirada lagu xardhay dhagaxa ee buuraha deriska la ah Tadrart Acacus iyo Tassili N'Ajjer, marka lagu daro quruxda muuqaalka saxaraha ku hareeraysan. Dalxiis weyn oo soo jiidasho leh oo ku yaal magaalada lafteeda waa Qalcadda Ghat ee ku taal buurta Koukemen.
Garoonka Diyaaradaha ee Ghat waa garoonka diyaaradaha ee maxalliga ah ee Ghat.
Sidoo kale eeg
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Tixraac
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ "Wolfram-Alpha: Aqoonta adduunka oo la xisaabin karo". www.wolframalpha.com.
- ↑ TRAVELS IN THE GREAT DESERT OF SAHARA, IN THE YEARS OF 1845 AND 1846 CONTAINING A NARRATIVE OF PERSONAL ADVENTURES, DURING A TOUR OF NINE MONTHS THROUGH THE DESERT, AMONGST THE TOUARICKS AND OTHER TRIBES OF SAHARAN PEOPLE; INCLUDING A DESCRIPTION OF THE OASES AND CITIES OF GHAT, GHADAMES, AND MOURZUK BY JAMES RICHARDSON Project Gutenberg Release Date: July 17, 2007 [EBook #22094] Last Updated: April 7, 2018
- ↑ "Kumanaan go'doonsan oo ku jira daadadkii burburiyay Ghat, koonfur-galbeed ee Liibiya". www.libyaobserver.ly (in Ingiriisi). Archived from the original on 2022-02-08. Retrieved 2019-06-08.
- ↑ "Ghat Climate Normals 1991–2020". World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020). National Oceanic and Atmospheric Administration. Archived from the original on 11 September 2023. Retrieved 11 September 2023.
- ↑ Warren, Alex (24 August 2011). "Liibiya: ka waran koonfurta?". The Guardian. Retrieved 11 September 2011.
- ↑ Spencer, Richard (25 September 2011). "La tuuray saxaraha ... Kaydka yellowcake ee Gaddafi". The Telegraph. Retrieved 9 October 2011.
- ↑ "فيديو: السيطرة على مطار غات الدولي". Libya TV. Archived from the original on 2011-10-07.
- ↑ https://libyaherald.com/2019/03/lna-claims-control-of-ghat-and-awainat/
- Jami Bey, "Ghat iyo hareeraheeda", The Geographical Journal Vol. 34, No. 2 Agoosto 1909, pp. 171–173
- Bogag leh xuduudo formatnum ah oo aan tiro ahayn
- Pages using gadget WikiMiniAtlas
- With short description
- Short description is different from Wikidata
- Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata
- Articles containing Af Carabi-language text
- Commons category link is on Wikidata
- Bogagga isticmaala kordhinta Kartographer
