U bood nuxurka

Gobolka Ahafo

Ahafo
Gobolka Ahafo
Webiga Tano
Webiga Tano
Goobta Ahafo ee Ghana
Goobta Ahafo ee Ghana
WaddanGhana
CaasimadGoaso
Dawladda
  Magaalada ugu weynMim, Ahafo
  Wasiirka GobolkaCharity Gardiner[1]
Bedka
  Wadarta
5,193 km2 (2,005 sq mi)
Dadka
 (Tirakoobka 2021)
  Wadarta
564,668[2]
  DarajadaKaalinta 16-aad
  Cufnaanta109/km2 (280/sq mi)
GDP (PPP)
GDP (Nominal)
Aagga waqtigaGMT
Koodhka goobta035

Gobolka Ahafo waa gobol cusub oo ku yaalla Ghana, kaas oo la abuuray 27 Diseembar 2018, iyadoo Goaso ay tahay caasimaddiisa.[3][4] Gobolku wuxuu leeyahay sharci-dejinta maamulka iyo dawladda sida dhammaan tobanka gobol ee horey uga jiray Ghana. Gobolka ayaa laga gooyay qaybta koonfur-bari ee Gobolka Brong Ahafo waxaana lagu fuliyay ballan-qaad olole oo ay samaysay Xisbiga Waddaniga Cusub (New Patriotic Party). Kahor doorashadii guud ee Ghana ee 2016, murashaxii markaas Nana Akufo-Addo wuxuu ku dhawaaqay in marka la doorto, uu sahamin doono suurtagalnimada abuurista gobollo cusub oo laga gooyo qaar ka mid ah gobollada jira ee Ghana si dawladda loogu dhoweeyo muwaadiniinta.

Fulinta qorshayaasha abuurista gobollada waxaa loo xilsaaray Wasaaradda Dib-u-habaynta iyo Horumarinta Gobolka ee dhawaan la abuuray[5] taas oo ay hoggaaminayso Hon. Dan Botwe, wasiirka Dawladda Ghana ee lagu eedeeyay mas'uuliyadda kormeerka abuurista gobollada cusub ee Ghana.[5] Bishii Maarso 2017, wasaaraddu waxay u dirtay qorshaha abuurista gobolka, oo ay la socdaan kuwo kale, Golaha Gobolka. Goluhu wuxuu kulmay in ka badan 36 jeer laga bilaabo wakhtigii la soo gudbiyay ilaa Agoosto 2017.[6] Heerka ugu dambeeya ee abuurista gobolka waxaa lagu go'aamiyay afti ay dadka ku dhex nool gobolka cusub ka qaadeen 27 Diseembar 2018.[7]

Magaalooyinka waaweyn

[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Magaalooyinka waaweyn ee Gobolka Ahafo.
No. Degganaansho Dadka Sannadka tirakoobka
1 Mim, Ahafo 30,753 2017
2 Goaso 24,846 2017
3 Bechem 17,677 2013
4 Duayaw Nkwanta 16,541 2013
5 Techimantia
6 Kenyasi
7 Hwidiem

Qaybaha maamulka

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Maamulka siyaasadeed ee gobolka waa iyada oo loo marayo nidaamka dawladda hoose. Nidaamkan maamul hoostiisa, gobolka waxa loo qaybiyaa lix MMDA (oo ka kooban 0 degmooyin magaalo, 3 degmooyin maamul, iyo 3 gole caadi ah).[8] Degmo kasta, Golaha Degmada ama Magaalada, waxaa maamula Maamule sare, oo matalaya dawladda dhexe laakiin awood ka helaya gole uu madax u yahay xubin guddoomiye ah oo laga soo doortay xubnaha laftooda. Liiska hadda waa sida soo socota:

Degmooyinka Gobolka Ahafo[9]
# Magaca MMDA Caasimad Nooca MMDA Maamulaha Sare Xubin Baarlamaan Xisbi
1 Asunafo Woqooyi Goaso Degmada Maamulka Osei Yaw Boahen Evans Bobie Opoku NPP
2 Asunafo Koonfur Kukuom Caadi Frank Aduse Poku Eric Opoku NDC
3 Asutifi Woqooyi Kenyasi Caadi Anthony Mensah Patrick Banor NPP
4 Asutifi Koonfur Hwidiem Caadi Robert Mensah Dwomoh Collins Dauda NDC
5 Tano Woqooyi Duayaw Nkwanta Degmada Maamulka Ernest Kwarteng Freda Prempeh NPP
6 Tano Koonfur Bechem Degmada Maamulka Collins Takyi Offinam Benjamin Yeboah Sekyere NPP

Afti la qabtay 27 Diseembar 2018[10] ayaa ansixisay abuurista Gobolka Ahafo. Wadarta guud ee 307,108 cod oo la diiwaan geliyay, 277,663 ayaa ka qayb galay aftida, iyadoo 276,763 (99.68 boqolkiiba) ay u codeeyeen abuurista gobolka cusub. 675 (0.24 boqolkiiba) ayaa diiday mooshinka, iyo 225 cod oo la diiday waxay matalayeen 0.08% wadarta codadka la dhiibtay.[11][12][13] Gobolka waxaa la abuuray 13 Febraayo 2019 iyada oo la raacayo Qalabka Dastuuriga ah 114.[8] Goaso ayaa lagu dhawaaqay inuu yahay caasimadda gobolka cusub.

Degganayaasha Gobolka Ahafo ayaa u badan beeralay soo saara dalagyo lacageed iyo dalagyo cunto labadaba. Dalagga lacageed ee ugu badan ee gobolka laga beero waa kakaa.

Muus iyo Casaaf waa dalagyada cuntada ee ugu muhiimsan ee laga soo saaro gobolka, waxaana dalagyadan beeraha ay inta badan ka yimaadaan deegaanada Sankore, Kwadwo Addaikrom, iyo Asumura.

Gobolku waxa uu hodan ku yahay khayraadka dabiiciga ah sida Dahab, Dheeman, iyo Qoryo. Kaydka dahabka ayaa ku badan qaybaha Mim, Kenyasi iyo Yamfo. Newmont Gold Ghana Limited, oo ah mid ka mid ah shirkadaha macdanta ee ugu waaweyn adduunka, ayaa hadda ka wada hawlgallada macdanta ee aagagga Kenyasi iyo Yamfo.

Gobolka Ahafo, oo ah mid ka mid ah suumanka kaynta ee Ghana, wuxuu leeyahay kayd kayn badan. Warshadaha qoryaha ayaa ah kan labaad ee ugu weyn ee shaqeeya gobolka. Waxaa jira shirkado qoryo waaweyn iyo kuwo dhexdhexaad ah oo ku baahsan gobolka. Waxaana shirkadaha qoryaha ee gobolka ka mid ah shirkadda Ayum Forest Products Co. Ltd,[14] Exbo wood Co. Ltd, Ocean-wood Co. Ltd,[15] iyo Supremo-wood processing Co LTD, dhammaantood ku yaalla Mim, Ahafo.[16]

Gobolka Ahafo waxaa loo yaqaanaa inuu yahay dambiisha cuntada ee Ghana. Nooca ciidda ee gobolka ayaa taageera wax soo saarka dalagyada cuntada iyo lacagta labadaba. Gobolka waxaa loo yaqaanaa wax soo saarka weyn ee kakaa iyo cashew.[17] Shirkadda ugu weyn ee wax soo saarka beeraha ee gobolka waa shirkadda Mim Cashew & Agric Products company LTD, oo ku taal Mim, Ahafo.[18]

Goobaha dalxiiska ee Gobolka Ahafo waa:

Juqraafiga iyo cimilada

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Goobta iyo cabbirka

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Gobolka Ahafo waxaa xuduud la leh woqooyiga Gobolka Bono, bari waxaa ka xiga Gobolka Ashanti, galbeedka waxaa ka xiga Gobolka Bono, koonfurta waxaa ka xiga Gobolka Western North, waxaana ka kooban 6 degmo.

Cimilada iyo dhirta

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Gobolka Ahafo waa qayb ka mid ah suunka kaynta ee Ghana waxaana uu leeyahay dhir ka kooban carradii bacrinka ahayd iyo daaqsin, gaar ahaan savanna oo leh kooxo geedo u adkaysta abaaraha sida baobabs ama acacias. Inta u dhaxaysa Diseembar iyo Abriil waa xilliga qalalan. Xilliga roobka waa inta u dhaxaysa qiyaastii Luulyo iyo Noofambar, iyadoo celceliska roobka sanadlaha ah uu yahay 750 ilaa 1050 mm (30 ilaa 40 inji). Heerkulka ugu sarreeya ayaa la gaaraa dhammaadka xilliga qalalan; kuwa ugu hooseeya waa Diseembar iyo Janaayo. Si kastaba ha ahaatee, dabaysha kulul ee Harmattan ee ka timaada saxaraha ayaa si joogto ah u dhacda inta u dhaxaysa Diseembar iyo bilowga Febraayo. Heerkulku wuu kala duwanaan karaa inta u dhaxaysa 14 °C (59 °F) habeenkii iyo 40 °C (104 °F) maalintii.

  1. "Newly Appointed Ahafo Regional Minister, Hon. George Yaw Boakye Paid a Courtesy Call to Nana Sankoremanhene – Ahafo Regional Coordinating Council".
  2. "Ghana Statistical Services".
  3. "Commission of enquiry on creation of new regions commences work - Ghana News". Ghana News (in Ingiriis Maraykan). 2017-11-21. Archived from the original on 2019-04-11. Retrieved 2017-12-12.
  4. "CREATION OF NEW ADMINISTRATIVE REGIONS—COUNCIL OF STATE RECOMMENDS COMMISSION OF ENQUIRY - Government of Ghana". Government Of Ghana (in Ingiriis Biritish). Archived from the original on 2019-09-24. Retrieved 2017-12-12.
  5. 1 2 "2nd Ministerial list out: Akufo-Addo creates new ministries, re-aligns old". MyJoyonline. Archived from the original on 31 July 2017. Retrieved 22 June 2017.
  6. "Council of State met 36 times on new Regions - Nana Otuo Siriboe II". GhanaCrusader - Latest News in Ghana and Beyond (in Ingiriis Maraykan). 2017-08-16. Archived from the original on 2017-12-12. Retrieved 2017-12-12.
  7. ""Creation Of New Region In Your Hands" – President Akufo-Addo To Nayiri – The Presidency, Republic of Ghana". Ghana Presidency (in Ingiriis Maraykan). Archived from the original on 2017-12-11. Retrieved 2017-12-12.
  8. 1 2 "Ghana Districts - Ahafo". Ministry of Local Government and Rural Development. Archived from the original on 17 June 2019. Retrieved 10 March 2019.
  9. Brong-Ahafo Region. Geohive.
  10. "Referendum: Massive YES votes for 6 new regions | General News 2018-12-28". GhanaWeb. 28 December 2018. Retrieved 2019-01-02.
  11. "Referendum: 6 new regions get massive 'YES' votes". pulse ghana (in Ingiriis Maraykan). 2018-12-28. Retrieved 2019-01-02.
  12. "All six proposed regions meet constitutional threshold requirements – EC". Ghana Business News. 29 December 2018.
  13. Zurek, Kweku. "CONFIRMED: Results of the 2018 Referendum on new regions". Daily Graphic (in Ingiriis Biritish). Accra, Ghana. Retrieved 2019-01-02.
  14. "Trade Minister inaugurates 5-member-board of revitalised Ayum Forest Product Ltd - MyJoyOnline.com". MyJoyonline (in Ingiriis Maraykan). 2020-09-14. Retrieved 2023-10-04.
  15. "Ocean Wood Ghana Company Limited is an Exporter in Ghana | Bill of Lading Data of Ocean Wood Ghana Company Limited". exportgenius india. Retrieved 2023-10-04.
  16. Nartey, Laud (24 November 2020). "Rising youth population means more job opportunities should be created – Bawumia". 3news. Retrieved 5 October 2023.
  17. Segbefia, Sedem (2021-08-02). "GCX targets 20,000MT raw cashew for auction next season". Business and Financial Times (in Ingiriis Biritish). Accra, Ghana. Retrieved 2023-10-05.
  18. "Mim Cashew implementing new strategies to revamp operations". BusinessGhana. Retrieved 2023-10-05.
  19. Ghana, Destination (2022-12-29). "Top 10 Tourist Sites in the Brong Ahafo Region of Ghana". Destination Ghana (in Ingiriis Maraykan). Archived from the original on 2023-03-24. Retrieved 2023-10-06.
  20. "Tourist Sites & Attractions in Ghana by Region - Myshsrank". MyShsrank. (in Ingiriisi). Retrieved 2023-10-06.

Template:Geographic location 7°00′N 2°27′W / 7.000°N 2.450°W / 7.000; -2.450