Gobolka Ashanti
Ashanti | |
|---|---|
Beerashada bariiska ee Sawah ee dooxooyinka gudaha ee gobolka Ashanti, Ghana | |
Goobta Gobolka Ashanti ee Ghana | |
| Isku-duwayaasha: 6°45′N 1°30′W / 6.750°N 1.500°W | |
| Waddan | |
| Caasimad | |
| Degmooyin | 27 |
| Dawladda | |
| • Wasiirka Gobolka | Frank Amoakohene[1] |
| • Asantehene | Osei Tutu II |
| Bedka | |
• Wadarta | 24,389 km2 (9,417 sq mi) |
| • Darajada | Kaalinta 3-aad |
| Dadka (Tirakoobka 2021) | |
• Wadarta | 5,440,463 |
| • Darajada | Kaalinta 1-aad |
| • Cufnaanta | 220/km2 (580/sq mi) |
| GDP (PPP) | |
| • Sannad | 2013 |
| • Qofkiiba | $5,150 |
| GDP (Nominal) | |
| • Sannad | 2013 |
| • Qofkiiba | $2,500 |
| Aagga waqtiga | GMT |
| Koodhka goobta | 032 |
| Koodhka ISO 3166 | GH-AH |
| HDI (2022) | dhexdhexaad · 3rd |
Gobolka Ashanti wuxuu ku yaallaa qaybta koonfureed ee Ghana waana gobolka saddexaad ee ugu weyn 16 gobol oo maamul, isagoo ku fadhiya wadarta guud ee dhul dhan 24,389 km2 taas oo ka dhigan 10.2% ee wadarta guud ee dhulka Ghana. Waa gobolka ugu dadka badan Ghana, oo leh dad gaaraya 5,440,463 sida lagu sheegay tirakoobka 2021, taas oo ka dhigan ilaa hal-meel-meel lixaad ee wadarta guud ee dadka Ghana.[4] Gobolka Ashanti wuxuu caan ku yahay wax soo saarkiisa dahab iyo kakaa. Magaalada ugu weyn iyo caasimadda Ashanti waa Kumasi.[5]
Juqraafiga
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Gobolka Ashanti wuxuu ku yaallaa suunka dhexe ee Ghana. Wuxuu u dhexeeyaa dhigaha 0.15W iyo 2.25W, iyo loolka 5.50N iyo 7.46N. Gobolku wuxuu xuduud la leeyahay lix ka mid ah lix iyo tobanka gobol ee siyaasadeed: Gobolka Bono, Gobolka Bono East, iyo Gobolka Ahafo ee woqooyiga, Gobolka Bariga oo bari ah, Gobolka Dhexe oo koonfur ah, iyo Gobolka Galbeedka oo koonfur-galbeed ah. Gobolka waxaa loo qaybiyaa 43 degmo, mid kasta oo iyaga ka mid ah waxaa madax u ah Maamule Degmo.[5]
Dhaqaalaha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Template:Transcluded section Dhaqaalaha Gobolka Ashanti waa mid inta badan isku filan, waxaana u badan waaxda adeegga, waaxda beeraha, iyo khayraadka dabiiciga ah. Gobolku wuxuu kaloo caan ku yahay wax soo saarka manganese, bauxite iyo alaabta beeraha sida kakaa iyo yuun, iyadoo gobolku leeyahay heerar canshuureed oo hooseeya iyo baahi yar oo loo qabo maalgashiga tooska ah ee shisheeye.[6]
Dadka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Xarunta dadweynaha ee Gobolka Ashanti waxay ku taallaa Degmada Magaalada Kumasi. Sida laga soo xigtay tirakoobka 2000, gobolku wuxuu lahaa dad gaaraya 3,612,950, taas oo ka dhigaysa gobolka ugu dadka badan Ghana; cufnaantiisu (148.1 halkii km2) waa mid ka hooseysa tan Gobolka Dhexe (162.2/km2). Inta badan dadka Gobolka Ashanti waxay ka soo jeedaan qowmiyadda Akan waxaana ka kooban muwaadiniin dhalasho ahaan (94.2%), halka 5% ay yihiin dad u dhashay Ghana. Qayb yar (5.8%) oo ka mid ah dadweynaha ayaa ka soo jeeda meel ka baxsan Ashanti, Akanland, ama Ghana; 3.7% dadka Ashanti waxay ka yimaadeen mid ka mid ah shanta waddan ee ku hadla Ingiriisiga ee ECOWAS iyo 2.1% waxay ka yimaadeen dalal kale oo Afrika ah. Dadka aan Afrikaanka ahayn ee ku nool gobolka waa 1.8% wadarta guud ee dadweynaha. Akans waa qowmiyadda ugu badan gobolka, iyagoo matalaya 94.2% muwaadiniinta dhalasho ahaan. Qaybta ugu badan (82.9%) ee dadka Akan waa Ashanti.[5]
Gaadiidka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]N6 waxay ku xiran tahay Kumasi, Nsawam, N4, iyo Accra iyada oo loo marayo Kwame Nkrumah Circle. Ashanti waxay sidoo kale ku xiran tahay Gobolka Dhexe iyadoo loo marayo N8 iyo N10, kuwaas oo labaduba ka yimaada Yamoransa ee Gobolka Dhexe. N10 waxay sidoo kale ku xiran tahay Kumasi.[5]
Waxbarashada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Dugsiyada sare
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Waxbarashada sare
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Gobolka Ashanti wuxuu leeyahay saddex jaamacadood oo dadweyne. Intaas waxaa sii dheer, waxaa jira jaamacado iyo kulliyado gaar loo leeyahay, kuwaas oo ku baahsan gobolka oo dhan.[7]
Caafimaadka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Caafimaadka gobolka waxaa maamula Agaasinka Caafimaadka Gobolka Ashanti (RHD), kaas oo uu madax u yahay Dr. Emmanuel Tinkorang. Hay'adda hoosteeda waxaa jira 43 agaasimayaal caafimaad oo degmo oo yaryar oo ay maamulaan degmadooda.[8](para 1,2)
Waxaa jira ilaa 1,654 xarumood oo caafimaad gobolka, badidoodna waxay ka kooban yihiin xarumaha CHPS[lower-alpha 1] iyo xarumaha caafimaadka.[8](para 3) Kani waa liiska qaar ka mid ah isbitaallada Gobolka Ashanti:[10]
- Isbitaalka Manhyia
- Isbitaalka SDA Kwadaso
- Isbitaalka Waxbarashada ee Komfo Anokye
- Isbitaalka Jaamacadda Sayniska iyo Teknolojiyadda ee Kwame Nkrumah
- Isbitaalka Kumasi South
- Isbitaalka First Care
- Isbitaalka Dawladda ee Tafo
- Isbitaalka Dawladda ee Suntreso
- Isbitaalka West End, Kumasi
Qaybaha maamulka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Gobolka Ashanti waxaa maamula dawlad hoose. Nidaamka maamulkiisa, gobolka waxa loo qaybiyaa 43 MMDAs (oo ka kooban hal magaalo, 18 degmo maamul iyo 24 gole caadi ah). Degmo, degmo maamul, ama magaalo kasta waxaa maamula maamule sare iyo xubin baarlamaan oo matalaya dawladda dhexe, oo awood ka helaya gole uu madax u yahay xubin guddoomiye ah oo ay doorteen xubnaha kale ee golaha. Kadib, MMDAs waxaa laga kordhiyay 10 ilaa 18 sanadkii 1988; 18 ilaa 21 sanadkii 2004; 21 ilaa 27 sanadkii 2008; 27 ilaa 30 sanadkii 2012; iyo 30 ilaa 43 sanadkii 2018.[11] Liiska hadda ee xubnaha baarlamaanka waa sida soo socota:
| Khariidadda dhammaan degmooyinka Gobolka Ashanti |
|---|
Qoraalo
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Tixraac
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ "Regional Ministers - Government of Ghana". ghana.gov.gh. Archived from the original on 2017-07-04. Retrieved 2017-07-04.
- ↑ "Ashanti Region". Ghanadistricts.com. Archived from the original on 2010-08-28. Retrieved 2010-10-13.
- ↑ "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (in Ingiriisi). Retrieved 2018-09-13.
- ↑ "Ghana: Regions, Major Cities & Urban Localities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information". www.citypopulation.de. Retrieved 2024-01-28.
- 1 2 3 4 Ashanti Region Archived Agoosto 28, 2010, at the Wayback Machine
- ↑ "Kumasi Metropolis Economy". Golaha Magaalada Kumasi. Archived from the original on 28 September 2015. Retrieved 1 August 2015.
- ↑ "CoE Network - T-TEL". t-tel.org. Retrieved 16 August 2024.
- 1 2 "Gobolka Ashanti". Adeegga Caafimaadka Ghana. Archived from the original on 4 Bisha Saddexaad 2025. Retrieved 16 August 2024.
{{cite web}}: Check date values in:|archive-date=(help) - ↑ "Siyaasadda Qorsheynta iyo Adeegyada Caafimaadka Bulshada ee Qaranka (CHPS)" (PDF). Wasaaradda Caafimaadka. 2014. p. 13. Retrieved 16 August 2024.
...CHPS waa hab qaran oo lagu bixiyo adeegyada caafimaadka bulshada ee lagama maarmaanka ah oo ay ku jirto qorsheynta iyo bixinta adeegga bulshooyinka...
- ↑ "Isbitaallada Ghana". Ghanaweb. Retrieved 16 August 2024.
- ↑ "Gobolka Ashanti". GhanaDistricts. Retrieved 29 December 2017.
- 1 2 "Leadership in Parliament". www.parliament.gh. Archived from the original on 31 Bisha Tobnaad 2020. Retrieved 20 December 2020.
{{cite web}}: Check date values in:|archive-date=(help)
Xiriirinta dibadda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- Cana, Frank Richardson (1911). "Ashanti". Encyclopædia Britannica (11th) 2. Cambridge University Press. 724–729.
- Bogag leh xuduudo formatnum ah oo aan tiro ahayn
- Pages using gadget WikiMiniAtlas
- With short description
- Short description is different from Wikidata
- Webarchive template wayback links
- Articles with hatnote templates targeting a nonexistent page
- Maqaallada Wikipedia-ka ee ku jira xigasho laga soo qaatay 1911 Encyclopaedia Britannica oo leh tixraac Wikisource
