Gobolka Bari (Gaana)
Gobolka Bariga | |
|---|---|
Dalxiisayaal ku raaxaysanaya dhagaxa Umbrella Rock | |
Goobta Gobolka Bariga ee Ghana | |
| Waddan | Ghana |
| Caasimad | Koforidua |
| Degmooyin | 26 |
| Dawladda | |
| • Wasiirka Gobolka | Rita Akosua Adjei Away[1] |
| Bedka | |
• Wadarta | 19,323 km2 (7,461 sq mi) |
| • Darajada | Kaalinta 6-aad |
| Dadka (2021 tirakoob) | |
• Wadarta | 2,925,653 |
| • Darajada | Kaalinta 3-aad |
| • Cufnaanta | 150/km2 (390/sq mi) |
| GDP (PPP) | |
| • Sannad | 2013 |
| • Qofkiiba | $5,150 |
| GDP (Nominal) | |
| • Sannad | 2013 |
| • Qofkiiba | $2,500 |
| Aagga waqtiga | GMT |
| Koodhka goobta | 034 |
| Koodhka ISO 3166 | GH-EP |
| HDI (2022) | 0.649[2] medium · 2-aad |
Gobolka Bariga wuxuu ku yaallaa qaybta bari ee Ghana waana mid ka mid ah lix iyo tobanka gobol ee maamul ee Ghana. Gobolka Bariga waxaa dhanka bari ka xiga Harada Volta, dhanka woqooyi waxaa ka xiga Gobolka Bono East iyo Gobolka Ashanti, dhanka galbeed waxaa ka xiga Gobolka Ashanti, dhanka koonfureed waxaa ka xiga Gobolka Dhexe iyo Gobolka Greater Accra. Akanka waa dadka ugu badan ee deggan Gobolka Bariga, waxaana afafka ugu badan ee looga hadlo ka mid ah Akan, Ewe, Krobo, Hausa iyo Ingiriisi. Magaalada caasimadda ah ee Gobolka Bariga waa Koforidua. Gobolka Bariga waa halka uu ku yaallaa Akosombo Dam, dhaqaalaha Gobolka Barigana waxaa u badan koronto dhalinta awoodda sare leh. Gobolka Bariga wuxuu daboolayaa bed dhan 19,323 kiiloomitir oo laba jibbaaran, taas oo ah qiyaastii 8.1% guud ahaan dhulka Ghana.[3]
Mashruuca biyaha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Mashruuca Korontada ee Akosombo oo leh awood sare oo koronto dhalin ah ayaa ka kooban saddex wabi-gacmeed oo waaweyn: Black Volta; White Volta iyo Red Volta, mashruuca Korontada ee Akosombo wuxuu ku shubmaa Gacanka Guinea ee Badweynta Atlaantik.[4] Akosombo Dam waxaa la dhammaystiray 1965-tii iyada oo qayb ka ah Mashruuca Volta River.[5] Biyo-xireenku wuxuu cabbirkoodu yahay 440 cag (134 mitir) oo ka sarreeya heerka dhulka. Awoodda weyn ee dhalinta korontadu waa 912 megawatt. Biyo-xireenku wuxuu gacan ka geystaa sahayda korontada ee magaalada muhiimka u ah dhaqaalaha ee loo yaqaan Tema.[6]
Waxbarashada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Dugsiyada Sare
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- Abetifi Presbyterian Senior High School
- Abetifi Technical School
- Abetifi Vocational Institute
- Abomosu STEM SHS
- Abuakwa State College
- Aburi Girls' Senior High School
- Aburi Presby Senior High
- Adeisu Presbyterian Senior High School
- Adonten Senior High School
- Adukrom Presbyterian Senior High Technical School
- Akim Achiase Senior High School
- Akim Swedru Senior High School
- Akro Senior High Technical School, Odumase Krobo
- Akwamuman Senior High School
- Akwatia Technical Institute
- Akosombo International School
- Anum Presby Senior High School
- Asafo Senior High School
- Asamankese Senior High School
- Asesewa Senior High School
- Akuse Methodist Senior High School
- Akro Senior High School
- Apersua Community Senior High School
- Asuom Senior High School
- Begoro Presbyterian Senior High School
- Benkum Senior High School
- Boso Senior High Tech School
- Donkorkrom Agric Senior High School
- Ghana Senior High School, Koforidua
- H'Mount Sinai Senior High School
- Islamic girls Senior High School
- Kade Senior High-Technical School
- Kibi Secondary Technical Senior High School
- Kibi Technical Institute
- Klo Agogo Senior High School
- Koforidua Senior High Technical School
- Krobo Girls Senior High School
- Kwabeng Anglican Senior High and Technical School
- Legacy Girls' College, Akuse
- Mangoase Senior High School
- Manya Krobo Senior High School
- Methodist Girls' High School (Mamfe)
- Akuse Methodist Senior High Technical School
- Mpraeso Senior High School
- New Abirem Senior High School
- New Juaben Senior High Commercial School
- New Nsutam Senior High School
- Nifa Senior High School
- Nkawkaw Senior High School
- Nkwatia Presby Senior High School
- Nsawam Senior High school
- Oda Senior High School
- Ofori Panin Senior High School
- Okuapeman Senior High School
- Osino Senior High School
- Oti Boateng Senior High School
- Oyoko Methodist Senior High School
- Presbyterian Senior High School, Akuapim-Mampong
- Presbyterian Senior High Technical School, Adukrom
- Pope John Senior High School and Minor Seminary
- Saint Francis Senior High School
- Saviour Senior High School
- Sekyere SDA Senior High School
- Somanya Senior High Technical School.
- St Fidelis Senior High School
- St Matins Senior High School
- St Paul's Senior Secondary School
- St. Peter's Boys Senior High School
- St Roses Senior High (Akwatia)
- St Stephens senior and technical
- St Thomas Senior High Technical School, Asamankese
- Suhum Presbyterian Senior High School
- Suhum Senior High and Technical School
- W.B.M.Zion Senior High School, Old Tafo,
- Yilo Krobo Senior High School
Gobolku wuxuu sidoo kale ku faanaa qaar ka mid ah dugsiyada aasaasiga ah ee tayada leh, mid ka mid ah waa Hecta School Complex, oo la aasaasay 1962, iyo kuwo kale.
Kulliyadaha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Jaamacadaha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Degmooyinka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Isbeddellada degmooyinka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Degmada Achiase waxaa laga gooyay Degmada Birim South waxaana la daahfuray 22 Febraayo 2019.[7] Degmada Afram Plains tan iyo markaas waxaa loo kala qaybiyay laba waxaana loo magacaabay Degmada Kwahu Afram Plains North oo caasimaddeedu tahay Donkorkrom iyo Degmada Kwahu Afram Plains South oo caasimaddeeduna tahay Tease. Degmada Akuapim South, Degmada East Akim iyo Degmada Kwahu West ayaa loo dalacsiiyay darajada degmooyinka iyadoo lagu daray Degmada Birim Central Municipal, taas oo ah mid cusub gabi ahaanba. Degmooyinka kale ee cusub waxaa ka mid ah Degmada Akyemansa iyo Degmada Kwahu East. Degmada Manya Krobo waxaa loo kala qaybiyay Degmada Lower Manya Krobo iyo Degmada Upper Manya Krobo.[8]
Qaybaha maamulka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Maamulka siyaasadeed ee gobolku wuxuu maraa nidaamka dawladda hoose. Nidaamkan maamul hoose, gobolka waxaa loo qaybiyaa 33 MMDAs, mid kasta waxaa hoggaamiya xubin guddoomiye ah oo laga soo doortay xubnaha dhexdooda. MMDAs waxaa laga kordhiyay 9 ilaa 15 sanadkii 1988, ka dibna 15 ilaa 17 sanadkii 2004, ka dibna 17 ilaa 21 sanadkii 2008, ka dibna 21 ilaa 26 sanadkii 2012, dhawaana 26 ilaa 33 sanadkii 2018. Liiska hadda waa sida soo socota:

Dhaqanka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Goobaha Dalxiiska
[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Muwaadiniin caan ah
[wax ka badal | wax ka badal xogta]| # | Muwaadin | Degsiimo |
|---|---|---|
| 1 | Nana Akufo-Addo | Kibi |
| 2 | Seth Terkper | Krobo Odumase |
| 3 | George Boateng | Nkawkaw |
| 4 | Dr. J. B. Danquah | Kibi |
| 5 | Samuel Wilberforce Awuku-Darko | Suhum |
| 6 | Frederick W. K. Akuffo | Akropong |
| 7 | Thomas Teye Partey | Krobo Odumase |
| 8 | Okyehemaa Nana Dokua Adutwumwaa | Kibi |
| 9 | Osagyefuo Amoatia Ofori Panin | Kibi |
| 10 | Ken Ofori-Atta | Kibi |
| 11 | Samuel Atta Akyea | Kibi |
| 12 | Hackman Owusu Agyemang | Koforidua |
Tixraac
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ "Regional Ministers - Government of Ghana". ghana.gov.gh. Archived from the original on 2017-07-04. Retrieved 2017-07-04.
- ↑ "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (in Ingiriisi). Retrieved 2018-09-13.
- ↑ "Eastern Region". GhanaDistricts. Retrieved 2009-11-20.
- 1 2 3 Fobil 2003
- ↑ "The Volta River Project in Ghana, West Africa". www.sjsu.edu. Retrieved 2024-10-19.
- ↑ "Akosombo Dam | dam, Ghana | Britannica". Britannica (in Ingiriisi). Retrieved 2022-04-06.
- ↑ "Newly created Achiase district inaugurated". GhanaWeb (in Ingiriisi). Retrieved 2020-01-11.
- ↑ "Eastern Region". GhanaNation. 23 December 2010. Archived from the original on 24 Bisha Saddexaad 2013. Retrieved 16 April 2024.
{{cite web}}: Check date values in:|archive-date=(help)
Shaqooyinka la soo xigtay
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- Fobil, J.N., D.K. Attaquayefio, iyo Volta Basin Research Project [VBRP]. 2003. Remediation of the environmental impacts of the Akosombo and Kpong dams. HORIZON Solutions Site: Caafimaadka Dadweynaha. Jaamacadda Yale Waaxda Bayoolajiga: HORIZON International.