U bood nuxurka

Gobolka Bari (Gaana)

Ka Wikipedia
Gobolka Bariga
Dalxiisayaal ku raaxaysanaya dhagaxa Umbrella Rock
Dalxiisayaal ku raaxaysanaya dhagaxa Umbrella Rock
Goobta Gobolka Bariga ee Ghana
Goobta Gobolka Bariga ee Ghana
WaddanGhana
CaasimadKoforidua
Degmooyin26
Dawladda
  Wasiirka GobolkaRita Akosua Adjei Away[1]
Bedka
  Wadarta
19,323 km2 (7,461 sq mi)
  DarajadaKaalinta 6-aad
Dadka
 (2021 tirakoob)
  Wadarta
2,925,653
  DarajadaKaalinta 3-aad
  Cufnaanta150/km2 (390/sq mi)
GDP (PPP)
  Sannad2013
  Qofkiiba$5,150
GDP (Nominal)
  Sannad2013
  Qofkiiba$2,500
Aagga waqtigaGMT
Koodhka goobta034
Koodhka ISO 3166GH-EP
HDI (2022)0.649[2]
medium · 2-aad

Gobolka Bariga wuxuu ku yaallaa qaybta bari ee Ghana waana mid ka mid ah lix iyo tobanka gobol ee maamul ee Ghana. Gobolka Bariga waxaa dhanka bari ka xiga Harada Volta, dhanka woqooyi waxaa ka xiga Gobolka Bono East iyo Gobolka Ashanti, dhanka galbeed waxaa ka xiga Gobolka Ashanti, dhanka koonfureed waxaa ka xiga Gobolka Dhexe iyo Gobolka Greater Accra. Akanka waa dadka ugu badan ee deggan Gobolka Bariga, waxaana afafka ugu badan ee looga hadlo ka mid ah Akan, Ewe, Krobo, Hausa iyo Ingiriisi. Magaalada caasimadda ah ee Gobolka Bariga waa Koforidua. Gobolka Bariga waa halka uu ku yaallaa Akosombo Dam, dhaqaalaha Gobolka Barigana waxaa u badan koronto dhalinta awoodda sare leh. Gobolka Bariga wuxuu daboolayaa bed dhan 19,323 kiiloomitir oo laba jibbaaran, taas oo ah qiyaastii 8.1% guud ahaan dhulka Ghana.[3]

Mashruuca biyaha

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Mashruuca Korontada ee Akosombo oo leh awood sare oo koronto dhalin ah ayaa ka kooban saddex wabi-gacmeed oo waaweyn: Black Volta; White Volta iyo Red Volta, mashruuca Korontada ee Akosombo wuxuu ku shubmaa Gacanka Guinea ee Badweynta Atlaantik.[4] Akosombo Dam waxaa la dhammaystiray 1965-tii iyada oo qayb ka ah Mashruuca Volta River.[5] Biyo-xireenku wuxuu cabbirkoodu yahay 440 cag (134 mitir) oo ka sarreeya heerka dhulka. Awoodda weyn ee dhalinta korontadu waa 912 megawatt. Biyo-xireenku wuxuu gacan ka geystaa sahayda korontada ee magaalada muhiimka u ah dhaqaalaha ee loo yaqaan Tema.[6]

Wide dynamic range ee Mashruuca Korontada ee Akosombo: biyo-xireenka korontada ee Harada Volta ee Akosombo, Gobolka Bariga, Akosombo canyon. Dhismaha biyo-xireenka ee Volta Basin wuxuu horseeday in ka dib la abuuro Harada Volta.[4] Harada Volta waa harada ugu weyn ee ay dadku sameeyaan ee Dunida iyo harada macmalka ah, iyada oo daboolaysa 8,502 square kilometres (3,283 sq mi), taas oo ah 3.6% dhulka Ghana.[4]

Gobolku wuxuu sidoo kale ku faanaa qaar ka mid ah dugsiyada aasaasiga ah ee tayada leh, mid ka mid ah waa Hecta School Complex, oo la aasaasay 1962, iyo kuwo kale.

Isbeddellada degmooyinka

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Degmada Achiase waxaa laga gooyay Degmada Birim South waxaana la daahfuray 22 Febraayo 2019.[7] Degmada Afram Plains tan iyo markaas waxaa loo kala qaybiyay laba waxaana loo magacaabay Degmada Kwahu Afram Plains North oo caasimaddeedu tahay Donkorkrom iyo Degmada Kwahu Afram Plains South oo caasimaddeeduna tahay Tease. Degmada Akuapim South, Degmada East Akim iyo Degmada Kwahu West ayaa loo dalacsiiyay darajada degmooyinka iyadoo lagu daray Degmada Birim Central Municipal, taas oo ah mid cusub gabi ahaanba. Degmooyinka kale ee cusub waxaa ka mid ah Degmada Akyemansa iyo Degmada Kwahu East. Degmada Manya Krobo waxaa loo kala qaybiyay Degmada Lower Manya Krobo iyo Degmada Upper Manya Krobo.[8]

Qaybaha maamulka

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Maamulka siyaasadeed ee gobolku wuxuu maraa nidaamka dawladda hoose. Nidaamkan maamul hoose, gobolka waxaa loo qaybiyaa 33 MMDAs, mid kasta waxaa hoggaamiya xubin guddoomiye ah oo laga soo doortay xubnaha dhexdooda. MMDAs waxaa laga kordhiyay 9 ilaa 15 sanadkii 1988, ka dibna 15 ilaa 17 sanadkii 2004, ka dibna 17 ilaa 21 sanadkii 2008, ka dibna 21 ilaa 26 sanadkii 2012, dhawaana 26 ilaa 33 sanadkii 2018. Liiska hadda waa sida soo socota:

Degmo Caasimad Deegaan Doorasho Xubin Baarlamaan Xisbi
Abuakwa North Municipal Kukurantumi Abuakwa North Gifty Twum Ampofo NPP
Abuakwa South Municipal Kibi Abuakwa South Samuel Atta Akyea NPP
Achiase Achiase Achiase Kofi Ahenkorah Marfo NPP
Akuapim North Municipal Akropong Akropong Nana Ama Dokua Asiamah Adjei NPP
Akuapim South Aburi Akwapim South Osei Bonsu Amoah NPP
Akyemansa Ofoase Ofoase-Ayirebi Kojo Oppong-Nkrumah NPP
Asene Manso Akroso Manso Asene Akroso Manso George Kwame Aboagye NPP
Asuogyaman Atimpoku Asuogyaman Thomas Nyarko Ampem NDC
Atiwa East Anyinam Atiwa East Abena Osei Asare NPP
Atiwa West Kwabeng Atiwa West Kwesi Amoako Atta NPP
Ayensuano Coaltar Ayensuano Teddy Safori Addi NDC
Birim Central Municipal Akim Oda Akim Oda Alexander Akwasi Acquah NPP
Birim North New Abirem Abirem John Frimpong Osei NPP
Birim South Akim Swedru Akim Swedru Kennedy Osei Nyarko NPP
Denkyembour Akwatia Akwatia Henry Yiadom Boakye NDC
Fanteakwa North Begoro Fanteakwa North Kwabena Amankwa Asiamah NPP
Fanteakwa South Osino Fanteakwa South Kofi Okyere-Agyekum NPP
Kwaebibirem Municipal Kade Kade Alexander Agyare NPP
Kwahu Afram Plains North Donkorkrom Afram Plains North Betty Crosby Mensah NDC
Kwahu Afram Plains South Tease, Ghana Afram Plains South Joseph Appiah Boateng NDC
Kwahu East Abetifi Abetifi Bryan Achemapong NPP
Kwahu South Mpraeso Mpraeso Davis Ansah Opoku NPP
Kwahu West Municipal Nkawkaw Nkawkaw Joseph Frimpong NPP
Lower Manya Krobo Municipal Krobo Odumase Lower Manya Ebenezer Okletey Terlabi NDC
New Juaben North Municipal Effiduase New Juaben North Kwasi Boateng Adjei NPP
New Juaben South Municipal Koforidua New Juaben South Michael Okyere Baafi NPP
Nsawam Adoagyire Municipal Nsawam Nsawam Adoagyiri Frank Annoh-Dompreh NPP
Okere Adukrom Okere Daniel Botwe NPP
Suhum Municipal Suhum Suhum Kwadjo Asante NPP
Upper Manya Krobo Asesewa Upper Manya Bismark Tetteh Nyarko NDC
Upper West Akim Adeiso Upper West Akim Frederick Obeng Adom NPP
West Akim Municipal Asamankese Lower West Akim Charles Acheampong NPP
Yilo Krobo Municipal Somanya Yilo Krobo Albert Tetteh Nyakotey NDC
Degmooyinka Gobolka Bariga

Template:Expand section

Goobaha Dalxiiska

[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Shai Hills Resource Reserve

Muwaadiniin caan ah

[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Muwaadiniin caan ah oo ka soo jeeda Gobolka Bariga
# Muwaadin Degsiimo
1 Nana Akufo-Addo Kibi
2 Seth Terkper Krobo Odumase
3 George Boateng Nkawkaw
4 Dr. J. B. Danquah Kibi
5 Samuel Wilberforce Awuku-Darko Suhum
6 Frederick W. K. Akuffo Akropong
7 Thomas Teye Partey Krobo Odumase
8 Okyehemaa Nana Dokua Adutwumwaa Kibi
9 Osagyefuo Amoatia Ofori Panin Kibi
10 Ken Ofori-Atta Kibi
11 Samuel Atta Akyea Kibi
12 Hackman Owusu Agyemang Koforidua
  1. "Regional Ministers - Government of Ghana". ghana.gov.gh. Archived from the original on 2017-07-04. Retrieved 2017-07-04.
  2. "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (in Ingiriisi). Retrieved 2018-09-13.
  3. "Eastern Region". GhanaDistricts. Retrieved 2009-11-20.
  4. 1 2 3 Fobil 2003
  5. "The Volta River Project in Ghana, West Africa". www.sjsu.edu. Retrieved 2024-10-19.
  6. "Akosombo Dam | dam, Ghana | Britannica". Britannica (in Ingiriisi). Retrieved 2022-04-06.
  7. "Newly created Achiase district inaugurated". GhanaWeb (in Ingiriisi). Retrieved 2020-01-11.
  8. "Eastern Region". GhanaNation. 23 December 2010. Archived from the original on 24 Bisha Saddexaad 2013. Retrieved 16 April 2024. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help)

Shaqooyinka la soo xigtay

[wax ka badal | wax ka badal xogta]
  • Fobil, J.N., D.K. Attaquayefio, iyo Volta Basin Research Project [VBRP]. 2003. Remediation of the environmental impacts of the Akosombo and Kpong dams. HORIZON Solutions Site: Caafimaadka Dadweynaha. Jaamacadda Yale Waaxda Bayoolajiga: HORIZON International.