U bood nuxurka

Gobolka Dhexe (Gaana)

Ka Wikipedia
Gobolka Dhexe
Goobta Gobolka Dhexe ee Ghana
Goobta Gobolka Dhexe ee Ghana
WaddanGhana
CaasimadCape Coast
Degmooyin17
Dawladda
  Wasiirka GobolkaEkow Panyin Okyere Eduamoah[1]
Bedka
  Wadarta
9,826 km2 (3,794 sq mi)
  DarajadaKaalinta 8-aad
Dadka
 (2021 tirakoob)
  Wadarta
2,859,821
  DarajadaKaalinta 4-aad
  Cufnaanta290/km2 (750/sq mi)
GDP (PPP)
  Sannad2013
  Qofkiiba$5,150
GDP (Nominal)
  Sannad2013
  Qofkiiba$3,500
Aagga waqtigaGMT
Koodhka goobta033
Koodhka ISO 3166GH-CP
HDI (2017)0.633[2]
medium · 5-aad

Gobolka Dhexe waa mid ka mid ah 16 gobol oo maamul oo ka tirsan Ghana. Gobolada Ashanti iyo Bariga ayaa ka xiga dhanka woqooyi, gobolka Galbeedka dhanka galbeed, gobolka Greater Accra dhanka bariga, iyo Gacanka Guinea dhanka koonfureed. Gobolka Dhexe wuxuu leeyahay dhaqaale ku salaysan macdanta warshadaha iyo dalxiiska. Gobolka Dhexe wuxuu leeyahay goobo dalxiis oo ay ku jiraan qalcado, daarado iyo xeebo ku teedsan xeebaha gobolka.

Dhaqaalaha iyo dalxiiska

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Gobolka Dhexe waa xarun waxbarasho. Dhaqaalihiisa waxaa u badan adeegyo, waxaana ku xiga macdanta iyo kalluumaysiga. Cape Coast Castle iyo Elmina Castle waa Goobaha Dhaxalka Adduunka ee UNESCO oo caan ah, waxayna xasuusin u yihiin ganacsiga addoonta ee Trans-Atlantic. Gobolka Dhexe waa xarun dalxiis oo ka tirsan Ghana, iyadoo ay jiraan Beerta Qaranka ee Kakum iyo horumarinta xeebaha.[3][4]

Panorama ee Elmina Castle oo ay dhisteen Bortaqiis sanadkii 1482 sida São Jorge da Mina (Qalcadda St. George of the Mine), oo sidoo kale loo yaqaan si fudud Mina ama Feitoria da Mina) oo ku taal Elmina, Ashantiland (oo hore loo oran jiray Gold Coast). Waxay ahayd xaruntii ganacsi ee ugu horreysay ee laga dhiso Gacanka Guinea, sidaas darteed waa dhismihii ugu da'da weynaa ee Yurub ee jira ee ka hooseeya Saxaraha. Markii ugu horreysay oo loo aasaasay degsiimo ganacsi, qalcadda ayaa markii dambe noqotay mid ka mid ah meelaha ay maraan jidka Atlantic slave trade. Nederland ayaa qalcadda ka qabsatay Bortaqiiska 1637, waxayna la wareegtay dhammaan Portuguese Gold Coast 1642. Ganacsiga addoonta wuxuu sii socday dadka Nederland ilaa 1814. Dhaqan ahaan, Elmina Castle waa goob taariikhi ah, waxayna ahayd goob lagu duubo filimkii riwaayadda ahaa ee 1987 ee Werner Herzog Cobra Verde. Qalcadda waxaa aqoonsaday UNESCO inay tahay Goob Dhaxal Adduun ah.

Qaybaha maamulka

[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Degmooyinka Gobolka Dhexe

Maamulka siyaasadeed ee gobolku wuxuu maraa nidaamka dawladda hoose. Nidaamkan maamul hoose, gobolka waxaa loo qaybiyaa 22 MMDA's (oo ka kooban 1 Magaalo, 7 Degmo Maamul iyo 14 Goleyaal Degmo).[5] Degmo kasta, Maamul Degmo ama Magaalo, waxaa maamula Maamule Sare, oo matalaya dawladda dhexe laakiin awood ka helaya Gole uu madax u yahay xubin guddoomiye ah oo laga soo doortay xubnaha dhexdooda. Liisku waa sida soo socota:

Degmo Caasimad Deegaan Doorasho Xubin Baarlamaan Xisbi
Abura Asebu Kwamankese Abura-Dunkwa Abura-Asebu-Kwamankese Elvis Morris Donkoh NPP
Agona East Nsaba Agona East Queenstar Pokua Sawyerr NDC
Agona West Municipal Agona Swedru Agona West Ernestina Ofori Dangbey NDC
Ajumako Enyan Essiam Ajumako Ajumako-Enyan-Essiam Cassiel Ato Baah Forson NDC
Asikuma Odoben Brakwa Breman Asikuma Asikuma-Odoben-Brakwa Alhassan Kobina Ghansah NDC
Assin Central Municipal Assin Foso Assin Central Kennedy Ohene Agyapong NPP
Assin North Assin Bereku Assin North James Gyakye Quayson NDC
Assin South Nsuaem Kyekyewere Assin South John Ntim Fordjuor NPP
Awutu Senya East Municipal Kasoa Awutu-Senya East Mavis Hawa Koomson NPP
Awutu Senya West Awutu Breku Awutu-Senya West Gizella Tetteh Agbotui NDC
Cape Coast Metropolitan Cape Coast Cape Coast North Kwamena Minta Nyarku NDC
Cape Coast South Kweku George Ricketts-Hagan NDC
Effutu Municipal Winneba Effutu Alexander Afenyo-Markin NPP
Ekumfi Apam Ekumfi Abeiku Crenstil NDC
Gomoa East Potsin Gomoa East Desmond De-graft Paitoo NDC
Gomoa Central Afransi Gomoa Central Naana Eyiah Quansah NPP
Gomoa West Esakyir Gomoa West Richard Gyan Mensah NDC
Komenda-Edina-Eguafo-Abirem Municipal Elmina Komenda-Edina-Eguafo-Abirem Samuel Atta Mills NDC
Mfantsiman Municipal Saltpond Mfantseman Ophelia Hayford NPP
Twifo Atti Morkwa Twifo Praso Twifo-Atii Morkwaa T.D. David Vondee NDC
Twifo/Heman/Lower Denkyira Hemang Hemang Lower Denkyira Bright Wireko Brobbey NPP
Upper Denkyira East Municipal Dunkwa-on-Offin Upper Denkyira East Festus Awuah Kwofie NPP
Upper Denkyira West Diaso Upper Denkyira West Daniel Ohene Darko NDC
  1. "Regional Ministers – Government of Ghana". ghana.gov.gh. Archived from the original on 2017-07-04. Retrieved 2017-07-04.
  2. "Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (in Ingiriisi). Retrieved 2018-09-13.
  3. "Story Map Series". www.arcgis.com. Retrieved 2021-07-20.
  4. Sirakaya, Ercan; Teye, Victor; Sönmez, Sevil (2002-08-01). "Understanding Residents' Support for Tourism Development in the Central Region of Ghana". Journal of Travel Research. 41 (1): 57–67. doi:10.1177/004728750204100109.
  5. "Central Region". GhanaDistricts. Retrieved 11 December 2017.