U bood nuxurka

Gobolka Galbeedka Sare

Gobolka Galbeedka Sare
Goobta Gobolka Galbeedka Sare ee Ghana
Goobta Gobolka Galbeedka Sare ee Ghana
WaddanGhana
CaasimadWa
Degmooyin11
Dawladda
  Wasiirka GobolkaCharles Lwanga Puozuing[1][2]
Bedka
  Wadarta
18,476 km2 (7,134 sq mi)
  DarajadaKaalinta 7-aad
Dadka
 (2021 tirakoob)[4]
  Wadarta
901,502
  Cufnaanta49/km2 (130/sq mi)
GDP (PPP)
  Sannad2013
  Qofkiiba$5,150
GDP (Nominal)
  Sannad2013
  Qofkiiba$2,500
Aagga waqtigaGMT
Koodhka goobta039
Koodhka ISO 3166GH-UW
HDI (2017)0.518[5]
hoose · 9-aad

Gobolka Galbeedka Sare waa gobol ka tirsan Ghana oo ku yaalla geeska woqooyi-galbeed ee dalka.[6] Waxa xuduud la leh Gobolka Bariga Sare dhanka bari, Gobolka Waqooyi dhanka koonfureed, iyo gobolada Centre-Ouest iyo Sud-Ouest ee Burkina Faso dhanka galbeed iyo woqooyi. Caasimadda gobolka Galbeedka Sare iyo goobta ugu weyn waa Wa.

Qasriga Wa Naa

Gobolka Galbeedka Sare waxaa abuuray madaxweynihii xilligaas, Jerry Rawlings sanadkii 1983-kii iyadoo la raacayo taliskii militari ee Golaha Ku-meel-gaarka ah ee Difaaca Qaranka (PNDC). Deegaanka waxaa laga gooyay gobolkii hore ee Upper Region, kaas oo hadda ah Gobolka Bariga Sare. Muddo soddon iyo shan sano ah, waxa uu ahaa gobolkii ugu da'da yaraa Ghana ilaa 2018 markii lix gobol oo kale uu abuuray xukuumaddii Nana Addo Dankwa Akufo-Addo; sidaas darteed waxaa tirada guud ee gobolada maamul ee dalka ay gaadhay lix iyo toban.

Gobolka Galbeedka Sare waxaa ku nool inta badan saddex qabiil oo waaweyn: Wala, Dagaba iyo Sisaala. Dadka Wala waxaa laga helaa Wa iyo tuulooyinka u dhow, qaybta galbeed ee gobolka waxaa degan Dagaba, dadka Sisaala waxay ku nool yihiin meelaha bariga. Dadka Wala waa inta badan Muslimiin halka Sisaala iyo Dagaba ay yihiin inta badan Masiixiyiin ama dhaqan-raac. Dadka Wala waxay ku hadlaan Waali, Dagabana waxay ku hadlaan afka Dagaare.[6]

Golaha Dhaqanka

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Wa waxay leedahay Gole Odayaal oo loo yaqaan Golaha Dhaqanka ee Waala. Golahani wuxuu ka kooban yahay dhowr odayaal iyo xubno ay dawladdu magacawday. Hoggaamiyaha hadda ee Gobolka Dhaqanka ee Waala waa Wa Naa Fuseini Pelpuo IV kaas oo sidoo kale labanlaabma hoggaamiyaha Golaha.[7]

Juquraafi iyo cimilo

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Goobta iyo cabbirka

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Gobolka Galbeedka Sare waa mid ka mid ah 16-ka gobol ee Ghana. Waxay ku taallaa geeska woqooyi-galbeed ee Ghana oo u dhaxaysa loolka 9.8°- 11.O° Woqooyi iyo dhigaha 1.6°- 3.0 Galbeed, oo ay xuduud la leedahay Burkina Faso dhanka Woqooyi. Waxa ay daboolaysaa bed dhan 18,476 kiiloomitir laba jibbaaran, taas oo ka dhigan 12.7% wadarta bedka dhulka Ghana.

Sanctuary-ga Hippopotamus ee Wechiau wuxuu ku yaallaa koonfur-galbeed ee Wa, oo ku taal Webiga Black Volta ee Degmada Wa West. Darbiga Gwollu ee Degmada Sissala wuxuu u adeegaa sidii magaaladii uu ka soo jeeday mid ka mid ah madaxweynayaashii hore ee Ghana - Dr. Hilla Limann.[8]

Cuntada ugu muhiimsan ee dadka gobolka Galbeedka Sare waa sao ama Tuo Zaafi oo ku hadla lahjadda maxaliga ah, taas oo inta badan loo soo gaabiyo TZ ama T-Zed af Ingiriisi.[9]

Hawsha dhaqaale ee ugu weyn ee Gobolka Galbeedka Sare waa beeraha. Dalagyada la beero waxaa ka mid ah hadhuudh, masago, laws, okra, geedka shea, iyo bariis. Ido, riyo, digaag, doofaar, iyo shimbiraha guinea ayaa loo koriyo hilibka iyo ukunta. Sababtoo ah xilliga abaarta ee gobolku waa mid dheer, oo u dhexeeya qiyaastii Oktoobar ilaa Maajo, dad badan ayaa ka taga gobolka si ay uga shaqeeyaan qaybta koonfureed ee Ghana ugu yaraan qayb ka mid ah sannadka.

Kubadda kolayga (Unicorns Basketball Team), Kubadda cagta, Tenis, Kubadda laliska.

Dugsiyada caanka ah ee gobolka waxaa ka mid ah:

  1. St. Francis Xavier Junior Seminary
  2. St. Francis Girls of Assisi
  3. St. Michael Boys - Nandom
  4. St. Ignatius of Loyola SHS
  5. Queen of Peace SHS
  6. lawra Senior High School
  7. Kanton Senior High School
  8. Wa Senior High School
  9. Wa Senior High Technical School
  10. UBIDS oo hore u ahaan jirtay UDS
  11. Jirapa Nursing Training College
  12. Jahan Training College
  13. Wa Technical University, iwm.

Qaybaha maamulka

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Maamulka siyaasadeed ee gobolku wuxuu maraa nidaamka dawladda hoose. Nidaamkan maamul, gobolka waxaa loo qaybiyaa 11 MMDA's (oo ka kooban 0 degmo-magaalo, 5 Degmooyin iyo 6 degmo caadi ah).[10] Degmo kasta, Degmo-Magaalo, ama Gole, waxaa maamula Madaxa fulinta, kaas oo matalaya dawladda dhexe laakiin awood ka helaya Gole uu hoggaamiyo xubin guddoomiye ah oo laga soo dhex doortay xubnaha laftooda. Liiska hadda waa sida soo socota:

Degmooyinka Gobolka Galbeedka Sare
Degmooyinka Gobolka Galbeedka Sare
# Magaca MMDA Caasimad Nooca MMDA Dadka
1 Daffiama-Bussie-Issa Issa Caadi 38,754 (2021)
2 Jirapa Jirapa Degmo-Magaalo 106,874
3 Lambussie-Karni Lambussie Caadi 51,118 (2021)
4 Lawra Lawra Degmo-Magaalo 58,433
5 Nadowli-Kaleo Nadowli Caadi 77,057 (2021)
6 Nandom Nandom Degmo-Magaalo 51,328
7 Sissala East Tumu Degmo-Magaalo 80,619 (2021)
8 Sissala West Gwollu Caadi 63,828 (2021)
9 Wa East Funsi Caadi 91,457 (2021)
10 Wa Municipal[11] Wa Degmo-Magaalo 200,672 (2021)
11 Wa West Wechiau Caadi 96,957 (2021)

Muwaadiniin caan ah

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Muwaadiniinta caanka ah ee gobolka Galbeedka Sare waxaa ka mid ah:

Dabaaldegyada Gobolka Galbeedka Sare

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Dabaaldegyada ka dhaca Gobolka Galbeedka Sare waxaa ka mid ah:[12]

  • Dabaaldegga Damba
  • Dabaaldegga Dumba
  • Dabaaldegga Paaragbiele
  • Dabaaldegga Kobine
  • Dabaaldegga Kakube
  • Dabaaldegga Gologo/Golib
  • Dabaaldegga Fao
  • Dabaaldegga Kalibi
  • Dabaaldegga Samanpiid
  • Dabaaldegga Feok
  • Dabaaldegga Adaakoya
  • Dabaaldegga Kuure
  • Dabaaldegga Tengana
  • Dabaaldegga Boaram
  1. "Regional Ministers". Archived from the original on 2012-01-03. Retrieved 2026-07-13.
  2. "Work to start on 670-km feeder roads in Upper West - Graphic Online". Daily Graphic. Accra, Ghana.
  3. "Upper West Region". GhanaDistricts.com. Archived from the original on 2010-02-11. Retrieved 2009-11-20.
  4. "Ghana Statistical Services - Population by Regions, Upper West". statsghana.gov.gh. Archived from the original on 2022-01-30. Retrieved 2021-02-01.
  5. "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (in Ingiriisi). Retrieved 2018-09-13.
  6. 1 2 Boakye, Edna Agnes (2021-05-21). "Sissala West MP laments exclusion of Sissala areas from EU-funded road projects". Citinewsroom - Comprehensive News in Ghana (in Ingiriis Maraykan). Retrieved 2021-05-21.
  7. "UW: List of Members of Waala Traditional Council Since 2016" (in Ingiriisi). 2022-09-30. Retrieved 2025-08-30.
  8. ghanadistricts.com
  9. "Tuo zaafi | Traditional Side Dish From Northern Region | TasteAtlas". www.tasteatlas.com. Retrieved 2021-10-01.
  10. "Upper West". citypopulation.de. Retrieved 27 May 2021.
  11. "Contractors who do shoddy work to pay more for maintenance - Roads Minister warns - MyJoyOnline.com". www.myjoyonline.com (in Ingiriis Maraykan). Retrieved 2021-05-20.
  12. "Upper West Region". touringghana.com (in Ingiriis Maraykan). 2016-02-24. Retrieved 2020-01-28.

Xiriirinta dibadda

[wax ka badal | wax ka badal xogta]


10°20′N 2°15′W / 10.333°N 2.250°W / 10.333; -2.250