U bood nuxurka

Gobolka Greater Accra

Ka Wikipedia
Gobolka Greater Accra
Muuqaalka cirka ee Accra
Muuqaalka cirka ee Accra
Calanka Gobolka Greater Accra
Goobta Gobolka Greater Accra ee Ghana
Goobta Gobolka Greater Accra ee Ghana
WaddanGhana
CaasimadAccra
Degmooyin29
Dawladda
  Wasiirka GobolkaLinda Obenewaa Akweley Ocloo
  Duqa MagaaladaMohammed Adjei Sowah
Bedka
  Wadarta
3,245 km2 (1,253 sq mi)
  DarajadaKaalinta 10-aad
Dadka
 (2021 tirakoob)[1]
  Wadarta
5,455,692
  DarajadaKaalinta 2-aad
  Cufnaanta1,700/km2 (4,400/sq mi)
GDP (PPP)
  Sannad2013
  Qofkiiba$5,150
GDP (Nominal)
  Sannad2013
  Qofkiiba$2,500
Aagga waqtigaGMT
Koodhka goobta030
Koodhka ISO 3166GH-AA
HDI (2021)Increase 0.707[2]
sare · 1-aad

Gobolka Greater Accra wuxuu leeyahay bedka ugu yar Ghana ee 16-ka gobol ee maamul, isagoo ku fadhiya guud ahaan dhul dhan 3,245 kiiloomitir oo laba jibbaaran.[3] Tani waa 1.4% guud ahaan bedka dhulka Ghana. Waa gobolka ugu dadka badan, iyadoo dadku gaarayaan 5,455,692 sanadkii 2021, taas oo ka dhigan 17.7% guud ahaan dadka Ghana.[4][5] Gobolka Greater Accra waa gobolka ugu magaaloobay dalka, iyadoo 87.4% dadkiisu ay ku nool yihiin xarumaha magaalooyinka.[6]

Gobolka Greater Accra waxaa dhanka woqooyi ka xiga Gobolka Bariga, dhanka bari waxaa ka xiga Gobolka Volta, dhanka koonfureed waxaa ka xiga Gacanka Guinea, dhanka galbeedna waxaa ka xiga Gobolka Dhexe. Waxa uu ka kooban yahay 29 goobood oo maamul.[7] Sanadkii 1960, Greater Accra, oo markaas loo yaqaanay Accra Capital District, waxay dhanka juquraafi ahaan qayb ka ahayd Gobolka Bariga. Waxaa si gaar ah u maamuli jiray Wasiirka masuulka ka ah dawladda hoose. Iyadoo ka bilaabmaysa 23 Luulyo 1982, Greater Accra waxaa lagu abuuray Xeerka Gobolka Greater Accra (PNDCL 26) sidii gobol sharci ahaan u madax-bannaan.[8]

Degmooyinka Gobolka Greater Accra

Maamulka siyaasadeed ee gobolku wuxuu maraa nidaamka dawladda hoose. Nidaamkan maamul, gobolka waxaa loo qaybiyaa 29 MMDA's (oo ka kooban 2 degmo oo magaalo madax ah, 23 degmo oo magaalooyin ah iyo 4 gole caadi ah).[1] Degmo kasta, Magaalo ama Deegaan Magaalo iyo deegaan doorashada u dhigma, waxaa maamula Guddoomiye iyo Xubin Baarlamaan, oo matala dawladda dhexe laakiin awood ka helaya Gole uu hoggaamiyo guddoomiye laga soo dhex doortay xubnaha. MMDA's waxaa laga kordhiyay 3 ilaa 5 sanadkii 1988; ka dib 5 ilaa 6 sanadkii 2004; ka dib 6 ilaa 10 sanadkii 2008; ka dib 10 ilaa 16 sanadkii 2012; iyo dhawaan 16 ilaa 29 sanadkii 2018. Tirada deegaan doorashooyinka waxay korodhay/baahday 22 ilaa 27 sanadkii 2004 iyo 34 ka hor doorashadii guud ee Ghana ee 2012. Liisku waa sida soo socota:

Degmo Caasimad Deegaan Doorasho Xubin Baarlamaan Xisbi
Ablekuma Central Municipal Lartebiokorshie Ablekuma Central Dan Abdul-latif NDC
Ablekuma North Municipal Darkuman Ablekuma North Sheila Bartels NPP
Ablekuma West Municipal Dansoman Ablekuma West Ursula G Owusu NPP
Accra Metropolitan Accra Ablekuma South Alfred Okoe Vanderpuije NDC
Odododiodio Edwin Nii Lante Vanderpuye NDC
Okaikwei Central Patrick Yaw Boamah NPP
Okaikwei South Dakoa Newman NPP
Ada East Ada Foah Ada Comfort Doyoe Cudjoe-Ghansah NDC
Ada West Sege Sege Christian Corleytey Otuteye NDC
Adenta Municipal Adenta Adenta Mohammed Adamu Ramadan NDC
Ashaiman Municipal Ashaiman Ashaiman Ernest Henry Norgbey NDC
Ayawaso Central Municipal Kokomlemle Ayawaso Central Henry Quartey NPP
Ayawaso East Municipal Nima Ayawaso East Naser Toure Mahama NDC
Ayawaso North Municipal Accra New Town Ayawaso North Yussif Issaka Jajah NDC
Ayawaso West Municipal Dzorwulu Ayawaso West Lydia Alhassan NPP
Ga Central Municipal Sowutuom Anyaa-Sowutuom Dickson Adomako Kissi NPP
Ga East Municipal Abokobi Dome-Kwabenya Sarah Adwoa Safo NPP
Ga North Municipal Amomole Trobu Moses Anim NPP
Ga South Municipal Ngleshie Amanfro Bortianor-Ngleshie-Amanfrom Sylvester Tetteh NPP
Domeabra-Obom Sophia Karen Edem Ackuaku NDC
Ga West Municipal Amasaman Amasaman Akwasi Owusu Afrifa-Mensah NPP
Korle Klottey Municipal Osu Korle Klottey Zanetor Agyeman-Rawlings NDC
Kpone Katamanso Municipal Kpone Kpone-Katamanso Joseph Akuerteh NDC
Krowor Municipal Nungua Krowor Agnes Naa Momo Lartey NDC
La Dade Kotopon Municipal La Dade Kotopon Rita Naa Odoley Sowah NDC
La Nkwantanang Madina Municipal Madina Abokobi-Madina Francis-Xavier Kojo Sosu NDC
Ledzokuku Municipal Teshie Ledzokuku Benjamin Ayiku Nartey NDC
Ningo Prampram Prampram Ningo-Prampram Samuel George Nartey NDC
Okaikwei North Municipal Achimota Okaikwei North Theresa Lardi Awuni NDC
Shai Osudoku Dodowa Shai-Osudoku Linda Obenewaa Akweley Ocloo NDC
Tema Metropolitan Tema Tema Central Yves Hanson-Nortey NPP
Tema East Isaac Ashai Odamtten NDC
Tema West Municipal Tema Community 18 Tema West Carlos Kingsley Ahenkora NPP
Weija Gbawe Municipal Weija Weija Tina Gifty Naa Ayeley Mensah NPP

Xarunta dadka ee gobolka Greater Accra waxay ku taal Greater Accra Metropolitan Area taas oo ka kooban degmooyinka Accra Metropolitan, Tema Metropolitan, Adenta Municipal, La Nkwantanang Madina Municipal District, Ashaiman Municipal, Ledzokuku-Krowor Municipal, Ga East Municipal, Ga West Municipal, iyo Ga South Municipal.[9]

Sida laga soo xigtay tirakoobkii 2010, gobolku wuxuu lahaa dad dhan 4,010,054, taas oo ka dhigaysa gobolka labaad ee ugu dadka badan (wadarta guud ee dadka) ee Ghana ka dambeeya Gobolka Ashanti.[4]

Historical population
YearPop.±%
1984 1,431,099    
2000 2,905,726+103.0%
2010 4,010,054+38.0%
2021 5,455,692+36.1%
xigasho:[10]

Kooxda Ga ee dadka Ga-Dangme waa dadka taariikhiga ah ee Accra. Waxay sameeyaan kooxda ugu weyn ee qowmiyadaha hoose ee Gobolka Greater Accra, oo leh 18.9% dadka.[11] Dadka Ga waxaa loo habeeyay lix magaalo oo madax-bannaan (Accra (Ga Mashie), Osu, La, Teshie, Nungua, iyo Tema). Magaalo kastaa waxay lahayd kursi, kaas oo u adeegayay shayga dhexe ee caadooyinka Ga iyo sixirka dagaalka. Magaalada La waxay leedahay bangi bulsho oo u fidiya adeegyada bangiyada.[12]

Qaybta ugu weyn ee dadka Accra waa Akan, oo ah 39.8% dadka. Kooxda xigta ee ugu weyn waa Ga-Dangme oo ah 29.7% dadka. Taas ka dib 18% dadka waa Ewe.[13]

Sanadkii 1960 dadka Gobolka Greater Accra waxay ahaayeen 491,817. Sanadkii 2000 dadku waxay ahaayeen 2,905,726. Sanadkii 2010 dadku waxay ahaayeen 4,010,054.[13][4]

Xiriirka diimeed ee dadka gobolka Greater Accra waa sida hoos ku qoran:[1]

  • Masiixi – 77.8%
  • Muslim – 16.2%
  • Diimaha kale – 4.6%
  • Dhaqan – 1.4%

Gobolka Greater Accra waxaa u adeega Madaarka Caalamiga ah ee Accra ee ku yaalla Accra. Madaarku wuxuu bixiyaa duulimaadyo ku socda gudaha Ghana, qaaradda Afrika iyo qaaradaha kale.[14]

Waxaa jira xariiq tareen oo firfircoon oo isku xirta Accra iyo Tema.[15]

Dadka Ga waxay u dabaaldegaan ciidda Homowo, oo macnaheedu yahay "in gaajada lagu qayliyo." Ciiddan waxay asal ahaan ka soo jeedaa dhowr qarni ka hor. Waxaa loo dabaaldegaa xusuusta abaartii ku dhacday dadka Ga qarnigii 16-aad. Waa ciid cunno inta badan oo u dabaaldegta dhammaadkii muddadaas taariikhda Ga. Waxay dhacdaa bisha Agoosto sannad kasta waxaana u dabaaldega dhammaan qabaa'ilka Ga.[16]

Dadka Dangme ee ka yimid Ada waxay u dabaaldegaan ciidda Asafotu, oo sidoo kale loo yaqaan 'Asafotufiam', waa ciid sannadle ah oo dagaalyahannada oo ay u dabaaldegaan dadka Ada laga bilaabo Khamiista ugu dambeysa ee Luulyo ilaa usbuuca ugu horreeya ee Agoosto waxay xusuusataa guulaha dagaalyahannada ee dagaalka waana xusuus loo sameeyay kuwii ku dhacay garoonka dagaalka. Si dib loogu jilo dhacdooyinkan taariikhiga ah, dagaalyahannadu waxay xirtaan dhar dagaal oo dhaqameed waxayna sameeyaan dagaal been abuur ah. Tani sidoo kale waa waqti loogu talagalay caadooyinka ragga ee marinka, marka ragga loo soo bandhigo dagaalka. Ciiddu waxay sidoo kale ku beegan tahay wareegga beergooyska, marka caadooyinkan iyo xafladahan la qabto. Kuwaas waxaa ka mid ah caadooyinka daahirinta. Dabaaldeggu wuxuu gaaraa heerkii ugu sarreeyay iyadoo la kulma madaxda, socod midab leh oo ay sameeyaan Madaxda oo ay ku jiraan raacayaashooda. Waxaa weheliya kooxo milatari oo dhaqameed oo loo yaqaan 'Asafo Companies' dhexda durbaan, heeso iyo qoob-ka-ciyaarka waddooyinka iyo garoonka dabaaldegga. Goobta dabaaldegga, salaanta ayaa la isku dhaafsadaa inta u dhaxaysa madaxda, cabbitaannada ayaa la shubaa iyo caddaynta daacadnimada ayaa la sameeyaa.[17]

  1. 1 2 3 4 "Greater Accra Region". Ghanadistricts.com. Retrieved 2015-05-19.
  2. "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (in Ingiriisi). Retrieved 2018-09-13.
  3. "About GAR – Greater Accra Region" (in Ingiriis Maraykan). Retrieved 2023-05-28.
  4. 1 2 3 "Population & Housing Census 2010" (PDF). Ghana Statistical Service. Archived from the original (PDF) on 22 Bisha Laba iyo Tobnaad 2018. Retrieved 31 December 2017. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help)
  5. "Greater Accra - Government of Ghana". Government of Ghana. Archived from the original on 2018-11-17. Retrieved 2019-05-19.
  6. Songsore, Jacob. "The Urban Transition in Ghana: Urbanization, National Development and Poverty Reduction" (PDF).
  7. "FACT-CHECK: Walewale MP's claim that his constituency is bigger than Greater Accra Region is False - Ghana Fact" (in Ingiriis Maraykan). Retrieved 2026-06-18.
  8. "Greater Accra Region - Political Administration". Retrieved 29 September 2010.
  9. "Environmental and Structural Inequalities in Greater Accra". The Journal of the International Institute. Retrieved 2010-07-22.
  10. Ghana population statistics
  11. Ga-Adangbe people
  12. "La Community Bank". Ghana Yello. Retrieved 19 April 2018.[xiriiriye dhintay]
  13. 1 2 "Greater Accra - Government of Ghana". Government of Ghana. Archived from the original on 23 Bisha Labaad 2018. Retrieved 21 August 2016. {{cite web}}: Check date values in: |archive-date= (help)
  14. "Accra International Airport – GACL" (in Ingiriisi). Retrieved 2026-06-13.
  15. "Tema-Mpakadan rail services reactivated by Ghana Railways Dev Authority". Daily Graphic (in Ingiriis Biritish). Accra, Ghana. 2025-10-01. Retrieved 2026-06-18.
  16. "Homowo Festival – Visit Ghana" (in Ingiriis Maraykan). Retrieved 2026-06-13.
  17. "88th Ada Asafotufiami festival slated for August 1–8". Daily Graphic (in Ingiriis Biritish). Accra, Ghana. 2025-06-17. Retrieved 2026-06-18.

Xiriirinta dibadda

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Template:Geographic location