U bood nuxurka

Gobolka Iringa

Gobolka Iringa
Mkoa wa Iringa  (Af-Sawaaxili)
Laga bilaabo kor ilaa hoos:
muuqaallada beeraha shaaha ee Degmada Mufindi, Maktabadda Jaamacadda Iringa & Beerta Qaranka ee Ruaha oo ku taal woqooyiga Iringa
Naanaysta: 
Koobka Shaaha ee Tanzania
Goobta ay ku taal Tanzania
Goobta ay ku taal Tanzania
Isku-duwayaasha: 7°46′5.16″S 35°41′9.96″E / 7.7681000°S 35.6861000°E / -7.7681000; 35.6861000
Waddan Tanzania
AaggaBuuraleyda Koonfureed
Gobolka Maamulka2012
Loogu magac darayMagaalada Iringa
CaasimadIringa
Degmooyin
Dawladda
  Guddoomiyaha GobolkaHalima Dendego
Bedka
  Wadarta
35,503 km2 (13,708 sq mi)
  Darajada24 ka mid ah 31
Joogga ugu sareeya
(Luhombero)
2,489 m (8,166 ft)
Dadka
 (2022)
  Wadarta
1,192,728
  Darajada12 ka mid ah 31
  Cufnaanta34/km2 (87/sq mi)
Magaca dadkaIringan
Qabaa'ilka
  Dadka soo degaySawaaxili
  Dadka u dhashayHehe
Aagga waqtigaUTC+3 (EAT)
Koodhka boostada
51xxx
Koodhka goobta026
Koodhka ISO 3166TZ-04 [1]
HDI (2021)0.577[2]
dhex-dhexaad · 7 ka mid ah 25
WebsaydhkaBogga rasmiga ah
Template:Infobox place symbols

Gobolka Iringa (Af Sawaaxili: Mkoa wa Iringa) waa mid ka mid ah 31 gobol maamuleed ee Tanzania. Gobolku wuxuu daboolayaa bed dhan 35,503 km2 (13,708 sq mi).[3] Gobolku wuxuu la mid yahay baaxadda dhulka la isku daray ee wadanka Guinea Bissau.[4] Gobolka Iringa waxaa xuduud la leh dhanka bari Gobolka Morogoro iyo koonfurta Gobolka Njombe. Dhanka galbeed gobolka waxaa xuduud la leh Gobolka Mbeya. Gobolka Dodoma iyo Gobolka Singida waxay Iringa xuduud la leeyihiin dhanka woqooyi. Caasimadda gobolka waa magaalada Iringa oo magaalada loogu magac daray.[5] Sida laga soo xigtay tirakoobka 2022, gobolku wuxuu leeyahay dadweyne dhan 1,192,728.[6][7] Gobolka Iringa waa hoyga Beerta Qaranka ee Ruaha, oo ah beerta labaad ee ugu weyn Tanzania.[8]

Joogga Iringa wuxuu u dhexeeyaa 900 ilaa 2,300 mitir ka sarreeya heerka badda. Hoos u dhac weyn oo gaari kara 800 mitir oo dherer ah isla markaana ah qaybta bari ee Great Rift Valley ayaa ku wareegsan aagga dhinac walba. Sidaa darteed Iringa waxay ku taallaa buuraleyda koonfureed ee Tanzania, oo xuduud la leh meelaha Mbeya, Njombe, Morogoro, Dodoma, iyo Singida.[9]

Gobolka waxaa waraabiya webiyada Little Ruaha iyo Great Ruaha. Harada ay abuurtay Mtera Dam waa qaybta kale ee muhiimka ah ee biyaha halkan.[10]

Gobolka waxaa loo qaybin karaa saddex aag - buuraleyda, dhulka dhexe iyo dhulka hoose. Aagga buuraleyda ah ayaa ku wajahan bari ee gobolka. Aaggani wuxuu la kulmaa xilli roobaad inta u dhaxaysa Noofembar iyo Maajo iyadoo roobabka sanadlaha ah ay u dhexeeyaan 500–1,500 mm (20–59 in). Muddada u dhaxaysa Juun iyo Sebtembar waa qabow iyo qalalan. Aagga dhexe, ee qaybta dhexe ee gobolka, wuxuu ku yaallaa dhererka 1,200–1,600 m (3,900–5,200 ft) ka sarreeya heerka badda wuxuuna wajahaa inta u dhaxaysa 600–1,000 mm (24–39 in) oo roob ah sannad kasta. Ugu dambeyntii, aagga dhulka hoose, oo dhererkiisu yahay 900–1,200 m (3,000–3,900 ft) wuxuu helaa inta u dhaxaysa 500–600 mm (20–24 in) oo roob ah sannadkii.[10]

Qiyaastii 16% dhulka Gobolka Iringa waa kayn.[10] Gobolku wuxuu martigeliyay Beerta Qaranka ee Ruaha, oo caan ku ah raxan weyn oo maroodiyaal ah iyo in ka badan 400 oo nooc oo shimbiro ah. Xoolaha kale waxaa ka mid ah libaaxyo, sable antelopes iyo kudu.[10] Beerta labaad, Beerta Qaranka ee Udzungwa Mountains ee Degmada Miyiga Iringa, ayaa yar in la soo booqdo.[11]

Tirakoobka dadka

[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Hehe Warrior
Adam Hapi, boqorkii hore ee Hehe ee 1960-yadii

Gobolka Iringa wuxuu leeyahay dadweyne dhan 1,192,728.[12][6]

Dadka Hehe waa qabiilka ugu weyn ee ku nool gobolka. Dadka kale ee waaweyn waa kooxaha Bena iyo Kinga. Pangwa, Chaga, Nyakyusa iyo Ngoni waxaa laga heli karaa meelaha magaalooyinka oo inta badan ku hawlan ganacsiga gobolka. dadka kale ee soo galootiga ah ee Iringa waxaa ka mid ah Maasai iyo sukuma iyo kooxaha intooda badan waxay ku hawlan yihiin xoolo-dhaqashada.[10] Gobolku wuxuu leeyahay mid ka mid ah dadka ugu koritaanka hooseeya ee Tanzania[10] taas oo inta badan loo aaneynayo qax joogto ah oo ka yimid gobolkan oo loo tagay meelo badan oo magaalooyin ah sida Dar es Salaam.[10]

Qaybaha maamulka

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Gobolka Iringa wuxuu u qaybsamaa saddex degmo (Iringa, Kilolo iyo Mufindi), mid kasta oo ay maamusho gole. Degmooyinka waxay leeyihiin maamullo deegaan oo ka hawlgala kormeerka. Kuwani waa saddex gole oo degmo ah, hal gole oo magaalo ah, iyo hal gole oo magaalo yar sida ku taxan shaxda:[12]

Degmooyinka Gobolka Iringa
Degmada Dadka
(2012)
Degmada Iringa 254,032
Degmada Kilolo 218,130
Degmada Mufindi 265,829
Magaalada Iringa 151,345
Magaalada Mafinga 51,902
Wadarta 941,238

Gobolka Iringa wuxuu u doortaa toddobo wakiil Golaha Qaranka ee Tanzania. Doorashadii guud ee Tanzania 2015, lix murashax oo ka socda xisbiga talada haya ee Chama Cha Mapinduzi iyo mid ka socda CHADEMA ayaa ku guuleystay kuraastooda.[13] William Lukuvi, xildhibaanka Ismani waa Wasiirka Dhulka, Guriyeynta iyo Horumarinta Degsiimooyinka Aadanaha. Gobolka Njombe ayaa laga gooyay Iringa bishii Maarso 2012.[14]

Gobolka Iringa wuxuu leeyahay GDP-ga shanaad ee ugu weyn 30-ka gobol ee Tanzania. Marka qofkiiba loo eego, tirada Iringa ee 2012 oo ahayd qiyaastii TSh 1,400,000 waxay ka dhigeysaa midda labaad oo kaliya Gobolka Dar es Salaam oo ay ku jirto caasimadda Tanzania.[15]

Beeraha ayaa ah udub dhexaadka dhaqaalaha Iringa oo ka kooban 85% GDP-geeda.[10] Inta u dhaxaysa 2008 iyo 2011, celcelis ahaan 345,000 hectares (1,330 sq mi) oo dhul ah ayaa la beeray dalagyada cuntada sanad walba. Hadhuudhku waa badarka ugu badan iyadoo qiyaastii 245,000 hectares (950 sq mi) oo dhul ah loo qoondeeyay. Digirtu waa dalagga labaad ee ugu muhiimsan cuntada ee lagu beero 56,000 hectares (220 sq mi). Dalagyada lacagta caddaanka ah waxay qaataan ilaa 56,000.00 hektar iyadoo gabbaldayaha uu yahay wax soo saarka ugu weyn.[10]

Warshadaha Gobolka Iringa badankoodu waa kuwo yaryar oo inta badan ku yaalla degmada Iringa. Warshadaha cuntada waxay ka kooban yihiin yaanyo iyo basbaas baaraandegid, caano baaraandegid, hadhuudh shiidid. Waxa kale oo jira nijaarnimo iyo saliid baaraandegid kuwaas oo ka kooban qayb weyn oo ka mid ah cutubyada warshadaha ee laga helay gudaha Gobolka Iringa.[10]

Dadka caanka ah

[wax ka badal | wax ka badal xogta]
  1. "ISO 3166". ISO. Retrieved 2022-07-10.
  2. "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (in Ingiriisi). Archived from the original on 2018-09-23. Retrieved 2020-02-26.
  3. "Cabirka Gobolka Iringa".
  4. 36,125 km2 (13,948 sq mi) ee Guinea Bissau at "Isbarbardhigga cabirka bedka". Nations Online. 2022. Retrieved 10 July 2022.
  5. "Caasimadda Iringa". 2022. Retrieved 10 July 2022.
  6. 1 2 "Tanzania: Gobolada iyo Magaalooyinka - Tirakoobka Dadweynaha, Khariidadaha, Jaantusyada, Cimilada iyo Macluumaadka Webka". www.citypopulation.de. Retrieved 2024-02-09.
  7. "2012 Warbixinta Guud ee Tirakoobka Dadweynaha iyo Guryaha" (PDF). Dawladda Tanzania. Archived from the original (PDF) on 2022-03-26. Retrieved 2022-07-10.
  8. "Beerta Qaranka ee Ruaha". 2022. Retrieved 10 July 2022.
  9. "Caasimadda Iringa" (PDF). 2022. Retrieved 10 July 2022.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 "Gobolka Iringa muuqaal dhaqaale-bulsho, 2013". Xafiiska Tirakoobka Qaranka iyo Xoghaynta Gobolka Iringa. 2013. Archived from the original on October 19, 2016. Retrieved October 17, 2016.
  11. "Diirada: Gobolka Iringa" (PDF). Diirada saar Tanzania. 2005. pp. 16–21. Archived (PDF) from the original on 2016-03-03. Retrieved 2012-09-03.
  12. 1 2 "2012 tirakoobka dadweynaha iyo guryaha: qaybinta dadweynaha iyadoo loo eegayo aagagga maamulka" (PDF). Xafiiska Tirakoobka Qaranka. p. 103. Archived from the original (PDF) on June 12, 2013.
  13. "Wabunge wa Kuchaguliwa 2015-2020" (PDF). p. 3. Archived from the original (PDF) on December 8, 2015. Retrieved October 17, 2016.
  14. Staff (9 March 2012). "Tanzania: State Gazettes New Regions, Districts". Daily News. Dar es Salaam, Tanzania. Archived from the original on August 23, 2012.
  15. Warbixinta Horumarinta Aadanaha ee Tanzania 2014 (PDF). UNDP. 2015. p. 9. ISBN 978-9987-770-00-7. Archived (PDF) from the original on July 5, 2015. Retrieved October 17, 2016.

Xiriirinta dibadda

[wax ka badal | wax ka badal xogta]