U bood nuxurka

Gobolka Kigoma

Gobolka Kigoma
Mkoa wa Kigoma  (Af-Sawaaxili)
Laga bilaabo kor ilaa hoos:
Harada Tanganyika oo ku taal Degmada Kagongo, Degmada Kigoma, Maxkamadda Sare ee Kigoma iyo safka geedaha cambaha ee taariikhiga ah ee Ujiji
Naanaysta: 
Gobolka Qorrax-dhaca ee Tanzania
Goobta ay ku taal Tanzania
Goobta ay ku taal Tanzania
Isku-duwayaasha: 4°52′56.64″S 29°39′41.4″E / 4.8824000°S 29.661500°E / -4.8824000; 29.661500
Waddan Tanzania
AagGalbeedka
Loogu magac darayKigoma
CaasimadKigoma
Degmooyin
Dawladda
  Guddoomiyaha GobolkaThobias Andengenye
Bedka
  Wadarta
37,040 km2 (14,300 sq mi)
  Darajada8 ka mid ah 31
Joogga ugu sareeya
(Kicherere)
1,917 m (6,289 ft)
Dadka
  Wadarta
2,470,967
  Darajada10 ka mid ah 31
  Cufnaanta67/km2 (170/sq mi)
Magaca dadkaKigoman
Qabaa'ilka
  Dadka soo degaySawaaxili, Carab, Kongo & Burundiyiin
  Dadka u dhashayHa, Vinza, Tongwe, Jiji & Holoholo
Aagga waqtigaUTC+3 (EAT)
Koodhka boostada
47xxx
Koodhka goobta028
Koodhka ISO 3166TZ-05[1]
HDI (2021)0.520[2]
hoose · 19 ka mid ah 25
WebsaydhkaBogga rasmiga ah
Template:Infobox place symbols

Gobolka Kigoma (Af Sawaaxili: Mkoa wa Kigoma) waa mid ka mid ah 31 gobol maamuleed ee Tanzania, iyadoo magaalada Kigoma ay tahay caasimadda gobolka. Gobolka Kigoma wuxuu xuduud la leeyahay Gobolka Kagera, Gobolka Geita, Gobolka Katavi, Gobolka Tabora, Kongo iyo Burundi. Sida lagu sheegay tirakoobka qaranka ee 2012, gobolku wuxuu lahaa dadweyne dhan 2,127,930, taas oo ka sarreysay saadaashii tirakoobka ka horreeyay oo ahayd 1,971,332.[3]:page 2 Intii u dhaxaysay 2002–2012, heerka koritaanka dadweynaha ee gobolka oo ahaa 2.4 boqolkiiba sanadkii ayaa ahaa kii 14-aad ee ugu sarreeyay dalka.[3]:page 4 Waxa kale oo uu ahaa gobolka 16-aad ee ugu dadka badan oo leh 57 qof halkii kiiloomitir oo laba jibbaaran.[3]:page 6 Iyada oo leh cabbir dhan 45,066 square kilometres (17,400 sq mi),[4] gobolku wuxuu wax yar ka yar yahay Estonia (45,227 square kilometres (17,462 sq mi)).

Inta badan Gobolka Kigoma oo muujinaya Wabiga Malagarasi.

Gobolka Kigoma wuxuu ku yaalaa geeska waqooyi-galbeed ee Tanzania, xeebta bari ee Harada Tanganyika. Gobolku wuxuu ku yaalaa qiyaastii 5° koonfur iyo 30° bari ee Greenwich waxaana xuduud la leh dhanka waqooyi Burundi iyo Gobolka Kagera. Dhanka bari, waxaa xuduud la leh Gobolka Geita iyo Gobolka Tabora, dhanka koonfurna Gobolka Katavi, iyo dhanka galbeedna Harada Tanganyika, taas oo xuduud la leh Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ee Kongo.[5]

Milixda Uvinza oo laga qoday Degmada Uvinza.
Calaamadda guriga Nyerere ee Kitongoni.
Guriga Sawaaxili ee Degmada Kigoma.
Dekedda Kigoma oo laga arkay Kibirizi
Harada Tanganyika oo laga arkay Degmada Kigoma

Bedka guud ee gobolku waa 45,066 square kilometres (17,400 sq mi),[6] kaas oo 37,037 square kilometres (14,300 sq mi) uu yahay dhul iyo 8,029 square kilometres (3,100 sq mi) uu yahay biyo.[5] Bedka guud ee gobolku waa 161 square kilometres (62 sq mi) oo kaliya in ka yar kan Estonia. Sida laga soo xigtay 1998, qiyaastii 20,000 square kilometres (7,700 sq mi) waxay ahaayeen kaymo iyo 12,000 square kilometres (4,600 sq mi) waxay ku habboon yihiin daaqsin ama beerasho.[5]

Gobolka Kigoma wuxuu ku yaalaa buuraley u janjeerta dhanka waqooyi-bari ilaa 1,750 metres (5,740 ft) hoos u dhac ku timaada 800 metres (2,600 ft) xeebta harada Tanganyika.[7] Dhulka ku yaal waqooyiga iyo bari waa buuro si tartiib ah u rogmanaya kuwaas oo si tartiib tartiib ah u noqda kuwa dhaadheer marka ay u dhowaadaan xadka Albertine Rift.[7] Wabiga ugu muhiimsan waa Malagarasi, iyadoo Luiche iyo Ruchugi ay yihiin labada wabi ee kale ee waaweyn ee gobolka ka daata.[7]

Stanley oo la kulmaya Livingstone

Afrika ka hor gumeysiga, gobolku wuxuu ahaa isha foolmaroodiga iyo addoonta.[8] Tabora iyo Ujiji waxay ahaayeen goobo ay Carabtu ka maamulaan raritaanka xeebta.[9] Waxaa booqday sahamiyayaashii hore ee Yurub Richard Burton, John Speke, David Livingstone, iyo Henry Morton Stanley. Dhab ahaantii, Stanley wuxuu la kulmay Livingstone magaalada Ujiji ee xeebta Harada Tanganyika 27 Oktoobar 1871.[10] Wakhtigii gumeysiga, aagga Kigoma waxaa loo yaqaanay Gobolka Galbeedka caasimadduna waxay ahayd Tabora.[8]

Qaybaha maamulka

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Gobolka Kigoma wuxuu u qaybsamaa lix degmo, mid kasta oo ay maamusho gole marka laga reebo Kigoma iyo Kasulu oo midkiiba lagu maamulo laba gole:[3]

Degmooyinka Gobolka Kigoma
Khariidad Degmada Dadka
(2012)
Degmada Buhigwe Golaha Degmada Buhigwe 254,342
Degmada Kakonko Golaha Degmada Kakonko 167,555
Degmada Kasulu Golaha Degmada Reer Miyiga ee Kasulu 425,794
Golaha Degmada Magaalada Kasulu 208,244
Degmada Kibondo Golaha Degmada Kibondo 261,331
Degmada Kigoma Golaha Degmada Reer Miyiga ee Kigoma 211,566
Golaha Degmada Magaalada Kigoma-Ujiji 215,458
Degmada Uvinza Golaha Degmada Uvinza 383,640
Wadarta 2,127,930

Gobolka Kigoma wuxuu leeyahay dadweyne dhan 2,127,930.[11]

Dadka Ha ayaa ah qowmiyadda ugu weyn ee halkan ku nool, iyadoo ay weheliyaan dad kale oo muhiim ah oo ka tirsan Wabembe, Wamanyema, Watongwe iyo Wavinza, Sukuma iyo Haya. Qiyaastii 150,000 oo qaxooti ah oo ka yimid Burundi iyo ku dhawaad 80,000 oo kale oo qaxooti ah oo ka yimid Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ee Kongo ayaa ku nool saddex xero qaxooti oo ku yaal Gobolka Kigoma, oo la yiraahdo Nyarugusu, Mtendeli iyo Nduta.

Dadka caanka ah ee Gobolka Kigoma

[wax ka badal | wax ka badal xogta]
  1. "IS0 3166". ISO. Retrieved 2022-10-09.
  2. "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (in Ingiriisi). Archived from the original on 2018-09-23. Retrieved 2020-02-26.
  3. 1 2 3 4 Qaybinta Dadweynaha ee unugyada maamulka, Jamhuuriyadda Midowga Tanzania, 2013
  4. Ururinta Tirakoobka 2011, Xafiiska Tirakoobka Qaranka ee Tanzania
  5. 1 2 3 "Gobolka Kigoma: Muuqaalka Dhaqaalaha-Bulshada" (PDF). Guddiga Qorshaynta, Dar es Salaam, iyo Xafiiska Guddoomiyaha Gobolka, Kigoma. December 1998. p. 1.
  6. "Tirakoobka Qaranka ee Beeraha 2002/03: Qaybta Vq: Warbixinta Gobolka: Gobolka Kagera, Xafiiska Tirakoobka Qaranka ee Tanzania, Diseembar 2007, bogga 1" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2016-03-04. Retrieved 2013-05-15.
  7. 1 2 3 Planning 1998, p. 2
  8. 1 2 Madaxa Xafiiska Gobolka, Kigoma (2011), "2.0 Taariikhda Kooban ee Gobolka", Taarifa ya Miaka 50 ya Uhuru wa Tanzania Mkoa wa Kigoma (Macluumaadka ku saabsan 50 sano ee Xorriyadda Tanzania: Kigoma) (in Swahili), Xafiiska Ra'iisul Wasaaraha, pp. 4–7{{citation}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  9. Dugard, Martin (2004). Into Africa: Tacaburkii Epic ee Stanley iyo Livingstone. New York: Broadway Books. p. 68. ISBN 978-0-7679-1074-3.
  10. Dugard 2004, p. 266
  11. "Tirakoobka dadka iyo guryaha 2012: qaybinta dadweynaha ee aagagga maamulka" (PDF). Xafiiska Tirakoobka Qaranka. p. 103.
  12. "Matokeo ya Sensa". sensa.nbs.go.tz (in Sawaaxili). Dodoma, Tanzania: Xafiiska Tirakoobka Qaranka (Tanzania). Retrieved 1 November 2022.
Cillad tixraac: Calaamadda <ref> ee leh magaca "2022_census" ee lagu qeexay <references> lama isticmaalin qoraalka hore.

Xiriirinta dibadda

[wax ka badal | wax ka badal xogta]