U bood nuxurka

Harada Kijanebalola

Laga soo xigtay Wikipedia, Insaykalobeedhiya xorta ah
Harada Kijanebalola
MeeshaDegmada Rakai, Uganda
Ka mid ahWebiga Harada Fiktooriya
Wadanka biyo fadhiisigaUganda
Harada Kijanebalora

Harada Kijanebalola, oo sidoo kale loo yaqaanno Harada Kijanebarola ama Harada Kijjanebalola, waa haro biyo macaan leh oo ku taal deegaanka Koki, hoos-tagga Kyalulangira, Degmada Rakai, Badhtamaha Uganda. Waxay ku fadhidaa aag qiyaastii ah 14 kiiloomitir oo laba jibaaran, waxaanay ka kooban tahay Jasiiradda Kisozi iyo Jasiiradda Kinoni. Harada waxaa ku hareereysan meelo ay dadku deggen yihiin oo ay ka mid yihiin Lugando, Kisomole, Gombe, Lukondo, Kayonza, Buyanda iyo Dwaniro.[1]

Juqraafiga iyo biyaha

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Harada Kijanebalola waxay ku taal Template:Coordinates, iyadoo ku dhex taal qiyaastii 1,200 oo mitir ka sarreeya heerka badda. Dotada harada way isbedbeddeshaa, iyadoo celcelis ahaan haysata qiyaastii 4 mitir. Harada waxaa ku xeeran gobollo kala duwan, oo ay ka mid yihiin Kyarurangira, Ddyango Town Council, Ddwaniro, Kagamba, Kibaale, Kibanda, Lwamaggwa, iyo Rakai Town Council. Nidaamka biyaha ee harada waxa uu xiriir la leeyahay Harada Kacheera iyo Webiga Kagera, kuwaas oo ugu dambeyntii ku shubma Harada Fiktooriya.[2]

Muhiimadda deegaanka iyo dhaqaalaha

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Haradu waxay gabbaad u tahay nidaam deegaan oo kala duwan, oo ka kooban noocyo kala duwan oo kalluun ah kuwaas oo muhiim u ah hababka kalluumaysiga ee aagga u dhow. Dhulka qoyan ee ku dhow iyo xeebta waxay hoos dabiici ah u yihiin noocyo badan oo dhir iyo xayawaan ah. Dhinaca dhaqaalaha, haradu waa qayb aasaasi ah oo ka mid ah dakhliga bulshooyinka maxalliga ah, iyadoo fududaysa hawlaha dakhli raadiska ah sida kalluumaysiga, beerashada, iyo xoolo-dhaqashada.[3]

Caqabadaha deegaanka

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Harada Kijanebalola waxay hadda la kulmaysaa taxane caqabado deegaanka ah. Waxaa la arkay inay muujisay dhacdooyin ah koritaanka dhirta duulaanka ah ee ajgaha cagaaran, kuwaas oo si weyn u hortaagan hawlgallada kalluumaysiga saameyn muuqatana ku yeeshay tayada biyaha harada. Dhacdadani waxay inta badan u sabab tahay joogitaanka wasakhda, gaar ahaan kuwa ka yimaada dhanka beeraha, kuwaas oo keena heerar sarreeya oo nitrogen iyo phosphorus ah oo soo gala nidaamka deegaanka biyaha.[4] Sannadkii 2022, waxaa sidoo kale la soo sheegay in haradu ay si weyn u engegtay taas oo keentay dhowr caqabadood oo dhanka dhaqaalaha iyo deegaanka ah, iyadoo dhacdo la mid ahi ay horay u dhacday sannadkii 1997.[5][1] Haradu waxay sidoo kale soo martay xaalado engegan oo biyo la'aan ah, iyadoo dhacdo si weyn loo xusay ay dhacday bishii May 2021. Tani waxay keentay dhimasho ballaaran oo kalluunka ah waxayna saamayn ku yeelatay fayo-qabka dhaqaale ee bulshada kalluumaysatada maxalliga ah.[1] Sidoo kale haradu waxay la kulantay dhowr dhacdo oo ah inay fana qarka u dhaafto, taasoo keentay inay biyuhu hafiyaan waddooyinka u dhow iyo barakaca dadka deegaanka. Dhacdada ugu weyn ee kuwan ka mid ah waxay dhacday bishii Diisambar 2022, taasoo keentay dhimasho iyo khasaare weyn oo hantiyeed.[2][6][7]

Dadaallada dhowrista

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Dadaallo ayaa hadda socda si wax looga qabto arrimahan. Labadaba dawladaha hoose iyo hay'adaha qaranka ayaa bilaabay hindisayaal lagu dhiirrigelinayo hababka kalluumaysiga waara iyo xakameynta faafidda noocyada duulaanka ah.[4][8] Intaa waxaa dheer, waxaa jira mashaariic joogto ah oo diiradda lagu saarayo baxnaaninta nidaamka deegaanka harada iyo dammaanad qaadka isticmaalka mas'uuliyadda leh ee kheyraadkeeda.[2][9][10]

Muhiimadda dhaqanka iyo taariikhda

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Harada Kijanebalola waxay muhiimad dhaqameed u leedahay bulshooyinka maxalliga ah. Waa qayb muhiim ah oo ka mid ah taariikhda iyo caadooyinka Ururka Dhaqanka ee Kooki. Marka laga soo tago doorkeedha dhaqaale, haradu waxay si joogto ah uga soo muuqataa sheeko-xariirada maxalliga ah, taas oo muujinaysa muhiimaddeeda ballaaran ee ka baxsan faa'iidada dhaqaale oo kaliya.

Eeg barnaamijyada kale

[wax ka badal | wax ka badal xogta]
  1. 1 2 3 "Lake Kijanebarola dries up leaving scores of fish dead". The Independent Uganda (in Ingiriisiga Maraykanka). 2021-05-18. Retrieved 2024-06-20.
  2. 1 2 3 "Lake Kijanebarola bursts banks, cuts off major roads". Monitor (in Ingiriisi). 2021-05-26. Retrieved 2024-06-20.
  3. ↑ The Status of East Africa's Lake Ecology and Biodiversity
  4. 1 2 "Over 10,000 fishermen stranded as green algae invades Lake Kijjanebarola". Monitor (in Ingiriisi). 2024-02-09. Retrieved 2024-06-20.
  5. ↑ "Fishermen stranded as lake fails to regain water level". Monitor (in Ingiriisi). 2022-05-16. Retrieved 2024-06-20.
  6. ↑ "Three dead, scores missing after Lake Kijanebarola burst banks". Monitor (in Ingiriisi). 2022-12-24. Retrieved 2024-06-20.
  7. ↑ Uganda, Watchdog (2022-12-27). "Lake Kijanebarola floods: MPs Gyaviira, Kinyamatama donate aid". Watchdog Uganda (in Ingiriis Biritish). Retrieved 2024-06-20.
  8. ↑ "RAKAI DISTRICT LOCAL GOVERNMENT PRODUCTION AND MARKETING DEPARTMENT THREE YEAR PRODUCTION SECTOR DEVELOPMENT PLAN" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2023-11-09. Retrieved 2026-06-28.
  9. ↑ "Rakai District Hazard, Risk and Vulnerability profile" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2024-06-20. Retrieved 2026-06-28.
  10. ↑ "Rakai launches campaign for sustainable fishing on Lake Kachera, Kijanebarola". The Independent Uganda (in Ingiriisiga Maraykanka). 2022-01-27. Retrieved 2024-06-20.