Harada Nabugabo
| Harada Nabugabo | |
|---|---|
| Meesha | Degmada Masaka |
| Meesha dhacdo | 00°22′12″S 31°54′00″E / 0.37000°S 31.90000°E |
| Wadanka biyo fadhiisiga | Uganda |
| Max. length | 8.2 km (5.1 mi) |
| Max. width | 5 km (3.1 mi) |
| Baaxada biyaha | 22,000 ha (54,000 acres) |
| Surface elevation | 1,180 m (3,870 ft) |
| Deegaanka | Masaka, Uganda |
| Magac rasmiga ah | Lake Nabugabo wetland system |
| La magacaabay | 11 February 2004 |
| Tixraac no. | 1373[1] |

Harada Nabugabo waa haro yar oo biyo macaan leh oo ku taal Uganda.
Goobta
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Haradu waxay ku taal Degmada Masaka, ee Gobolka Bartamaha ee Uganda, qiyaastii 23 kilometres (14 mi), dhanka waddada, bari ka xigta magaalada Masaka.[2]
Guud ahaan
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Harada Nabugabo waa haro weheliya u ah Harada Victoria, iyadoo kaliya 4 kilometres (2.5 mi) u jirta xeebaha haradaas.
Aagga waxaa loo doortay inuu noqdo Ramsar Site (aag la ilaaliyo) sababtoo ah muhiimadda uu u leeyahay dadka iyo xayawaanka.[3]
Cufnaanta sare ee dadka iyo ku tiirsanaanta beerashada wax-soo-saarka masruufka ayaa ka muuqata sida bulshada deriska la ah ay si weyn ugu tiirsan yihiin nidaamka deegaanka ee harada. Hab-dhaqannada beerashada ee liita waxay saameyn ku leeyihiin tayada biyaha iyo wax-soo-saarka cuntada. [4]
Taariikhda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Harada Nabugabo waxay ku samaysantay natiijo ka dhalatay tuulmooyin ciid ah oo ay keeneen dabaylo xooggan. Haradan waxaa laga soocay Harada Victoria giriish ciid ah. Falanqayn lagu sameeyay horgal carro-guntan ah oo dhererkiisu yahay 2.7-metre-long (8.9 ft) oo laga soo ururiyay meel u dhow badhtamaha harada ayaa muujisay in Harada Nabugabo laga soocay Harada Victoria qiyaastii 5,000 oo sano ka hor.[5]
Dhirta iyo xayawaanka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Ku dhowaad 300 oo nooc oo dhir ah ayaa la diiwaangaliyay. Aagga qabashada biyaha waxaa ku yaal laba nooc oo dhir ubaxeed ah oo u gaar ah aaggan oo aan meel kale laga helin, halka afar iyo toban nooc oo ku yaal Uganda laga yaqaan aaggan oo kaliya. Sifada ugu yaabka badan ee dhirta naadirka ah ee Nabugabo waa u-gacan-sarreynta qaraabada ah ee dhirta hilibka cunta.[6][7][8][9][10]
Nidaamka deegaanka faunada wuxuu ka kooban yahay noocyo kala duwan oo bulshooyin xayawaan ah oo muhiim ah. Jeerta iyo sitatunga ayaa laga helaa. Shimbiraha dhexdooda, kalluun-liqii iyo gorgor-madax-guduudkii ayaa sidoo kale laga helaa.[11] Harada Nabugabo waa goob muhiim u ah hordhaca ama joogsiga dhowr nooc oo ah shimbiraha guura.
Kalluunka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Nidaamka harada Nabugabo, oo ay ku jiraan harada weyn lafteeda iyo harooyinka la xiriira ee Kayanja, Kayugi iyo Manywa (dhammaantood waxaa laga soocay Harada Nabugabo dhoobada), ayaa qani ku ah kalluunka u dhashay deegaanka, gaar ahaan siddeed nooc oo ah haplochromine cichlids: kuwa u gaarka ah ee Haplochromis annectidens, H. beadlei, H. simpsoni, H. velifer iyo H. venator, halka H. nubilus, Astatoreochromis alluaudi iyo Pseudocrenilabrus multicolor iyagana laga helo harooyinka kale ee gobolka Harooyinka Waaweyn ee Afrika.[12][13][14] Sida ka jirta Harada Victoria, kalluunka weyn ee hilib-cunka ah ee borta weyn ayaa la keenay Nabugabo. Si kastaba ha ahaatee, iyadoo qaar badan oo ka mid ah haplochromines-ka u gaarka ah Harada Victoria ay dabar-go'een, haplochromines-ka u gaarka ah nidaamka harada Nabugabo dhammaantood way badbaadeen, laakiin waxaa loo tixgeliyaa kuwo khatar ku jira.[12][13] Gaar ahaan H. annectidens iyo H. venator waxay nimeen kuwo naadir ah, iyadoo kan dambe uu u muuqdo inuu ka dabar-go'ay Harada Nabugabo lafteeda, inkastoo uu ku badbaaday ugu yaraan harooyinka Kayanja iyo Kayugi.[13] Borta weyn (Nile perch) laguma soo darin harooyinka Kayanja, Kayugi iyo Manywa, waxayna muhiim u yihiin badbaadada haplochromines-ka naadirka ah.[12][13] Waxay sidoo kale taageeraan dadka ka tirsan kalluunka khatarta ku jira ee Singida tilapia, kaas oo ka dabar-go'ay Nabugabo iyo dhowr harooyin kale oo ku yaal gobolka Harooyinka Waaweyn.[13] Laba nooc oo kale oo ka tirsan gobolka Harooyinka Waaweyn, kuwaas oo kala ah Bagrus docmak oo si ballaran u fidsan iyo nooca khatarta ku jira ee Victoria tilapia, ayaa markii hore joogay Harada Nabugabo taariikh weynna ku lahaa kalluumaysiga. Waxay u muuqdaan inay ka dabar-go'een Harada Nabugabo lamana oga inay joogaan meel kale oo ka tirsan nidaamka harada Nabugabo.[13] Kalluun yar oo kale ayaa u dhashay Harada Nabugabo oo weli halkaas ku nool, kuwaas oo ay ka mid yihiin kalluunka sambabada leh, Mastacembelus frenatus, Enteromius barbs, Sadler's robber tetra, silver butter catfish, Fischer's Victoria squeaker, longnose stonebasher, Victoria stonebasher iyo Petrocephalus catostoma.[13] Marka laga soo tago borta weyn (Nile perch), kalluunka blue-spotted tilapia, Nile tilapia, redbreast tilapia iyo redbelly tilapia ayaa iyagana la keenay harada.[12][13]
References
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ "Lake Nabugabo wetland system". Ramsar Sites Information Service. Retrieved 25 April 2018.
- ↑ Road distance between Masaka and Lake Nabugabo with Map
- ↑ Sayer, Catherine A.; Máiz-Tomé, Laura; Darwall, William R.T. (2018-04-30). Freshwater biodiversity in the Lake Victoria Basin: Guidance for species conservation, site protection, climate resilience and sustainable livelihoods. IUCN, International Union for Conservation of Nature. doi:10.2305/iucn.ch.2018.ra.2.en. ISBN 978-2-8317-1896-5.
- ↑ "About Lake Nabugabo". Archived from the original on 2012-05-13. Retrieved 2009-08-18.
- ↑ "History of Lake Nabugabo". Archived from the original on 2012-05-13. Retrieved 2009-08-18.
- ↑ "GNF - Lake Nabugabo". www.globalnature.org. Archived from the original on 2022-03-03. Retrieved 2022-03-03.
- ↑ "Diversity and status of carnivorous plants in Uganda: towards identification of sites most critical for their conservation | Request PDF" (in Ingiriisi). doi:10.1007/s10531-016-1177-8. S2CID 254280764.
{{cite journal}}: Cite journal requires|journal=(help) - ↑ "The Lake". www.lake-nabugabo.net. Archived from the original on 2022-01-27. Retrieved 2022-03-03.
- ↑ "Nabugabo declared Ramsar wetland". New Vision (in Ingiriisi). Retrieved 2022-03-03.
- ↑ "Lake Has Meat Eating Plants". New Vision (in Ingiriisi). Retrieved 2022-03-03.
- ↑ "The Flora and Fauna of Lake Nabugabo". Archived from the original on 2012-05-13. Retrieved 2009-08-18.
- 1 2 3 4 Mwanja, W.W.; A.S. Armoudlian; S.B. Wandera; L. Kaufman; L. Wu; G.C. Booton; P.A. Fuerst (2001). "The bounty of minor lakes: the role of small satellite water bodies in evolution and conservation of fishes in the Lake Victoria Region, East Africa". Hydrobiologia. 458 (1): 55–62. doi:10.1023/A:1013167725047. S2CID 6439470.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Namulemo, G.; D. Mbabazi (2005). "Nabugabo lakes and their current conservation status". In H. Busulwa; P.G. Mafabi; L.M. Ndawula (eds.). A compilation of scientific information on Nabugabo Ramsar Site, Uganda. Kampala, Uganda, Wetlands Inspection Division. pp. 76–84.
- ↑ Genner, M.J.; P. Nichols; G.R. Carvalho; R.L. Robinson; P.W. Shaw; A. Smith; G.F. Turner (2007). "Evolution of a cichlid fish in a Lake Malawi satellite lake". Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences. 274 (1623): 2249–2257. doi:10.1098/rspb.2007.0619. PMC 2287380. PMID 17623644.
Xiriirinta dibadda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- Stager, J. Curt; Westwood, J; Grzesik, D; Cumming, B.F (2005), "A 5500-year environmental history of Lake Nabugabo, Uganda", Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 218 (3–4): 347, Bibcode:2005PPP...218..347S, doi:10.1016/j.palaeo.2004.12.025
- Lake Nabugabo Homepage Archived 2017-12-20 at the Wayback Machine