U bood nuxurka

Harada Piso

Harada Piso
MeeshaGobolka Grand Cape Mount
Meesha dhacdo6°44′7″N 11°15′4″W / 6.73528°N 11.25111°W / 6.73528; -11.25111
Ka soo qulqulawebiyo kala duwan
Dhexmarakanaal loo maro Badweynta Atlaantik
Wadanka biyo fadhiisigaLiberia
Max. length19 mi (31 km)[1]
Max. width10 mi (16 km)[1]
Baaxada biyaha103 km2 (40 sq mi)
Gasiiraddhowr (oo ay ku jirto Jasiiradda Massatin)
La magacaabay2 Luulyo 2003
Tixraac no.1306[2]
Gobolka Grand Cape Mount (oo la iftiimiyay) dhinaca galbeed ee Liberia

Harada Piso, oo sidoo kale loo yaqaan Lake Pisu[3] iyo Fisherman's Lake,[4][5] waa gacanka biyaha oo xiran[6][1][7] oo ku yaalla Gobolka Grand Cape Mount ee galbeedka Liberia, meel u dhow magaalada Robertsport. Magaceedu wuxuu ka soo jeedaa erey maxalli ah oo macnihiisu yahay "godka qoolleyda" – tixraac ku saabsan daaqsinka qoolleyda oo mar soo aadi jiray Lake Piso si ay u cabbaan biyo.[6]

Haradu waxay leedahay bed dhan 103 km2 (40 sq mi).[6] Waa harada ugu weyn Liberia.[7][8]

Muuqaalka koonfur-galbeed ee Lake Piso

Haradan biyaha milixda leh waxay xuduud la leedahay gacanka Cape Mount. Waxay ku xiran tahay Badweynta Atlaantik iyada oo loo marayo kanaal cidhiidhi ah[3] oo maxalli ahaan loogu yaqaan "bar mouth".[9] Webiyo kala duwan, oo ay ku jiraan Mole Creek iyo Webiga Mafa, ayaa ku shubma haradan.[3][7]

Waxaa jira dhowr jasiiradood oo ku yaalla harada, oo ay ku jirto Jasiiradda Massatin, kuwaas oo ah meelo ay ku nool yihiin daanyeerro iyo shimbiro. Harada waxaa loo aqoonsaday Goob Shimbireed Muhiim ah (IBA) oo ay samaysay BirdLife International sababtoo ah waxay taageertaa dad badan oo ka mid ah noocyada shimbiraha.[10]

Intii lagu jiray Dagaalkii Labaad ee Adduunka, Lake Piso waxay u shaqayn jirtay saldhig ciidan oo loogu talagalay Xulafada diyaaradaha biyaha.[1][5] Waxay sidoo kale u adeegtay sidii magangelyo ku-meel-gaar ah oo loogu talagalay qaar ka mid ah dadka reer Liberia intii lagu jiray Dagaalkii Sokeeye ee Liberia.[6]

Lake Piso waxay qulqulatay xeebaheeda ugu yaraan laba jeer 1998, taas oo sababtay fatahaad xooggan oo ka dhacday Degmada Garwular. Fatahaadkii Agoosto 1998 wuxuu dhacay sababtoo ah xirnaanshaha kanaalka cidhiidhiga ah ee ku xira harada Badweynta Atlaantik, taasoo waxyeello u geysatay qaar ka mid ah guryaha.[11] Fatahaado dheeraad ah oo dhacay Sebtembar iyo Oktoobar, oo ay keeneen roobab mahiigaan ah, ayaa saameeyay in ka badan labaatan degsiimo, taasoo keentay dhimashada ugu yaraan toban qof, iyadoo kumanaan kun oo qof ay hoy la'aan noqdeen, qaar kalena ku qasbanaadeen inay ka tagaan guryahooda.[12][13][14][15][16] Fatahaadaha ayaa ku kalifay dawladda Liberia inay gobolka u aqoonsato "aag musiibo".[17]

Diseembar 13–14, 2002, doontii Papa Friends 2000 ayaa ku dallacantay Lake Piso, meesha ay isugu tagaan harada iyo Webiga Mafa. Doontii alwaaxda ahayd ee dadka badani saarnaayeen waxay siday ku dhawaad 200 oo rakaab ah, badankooduna waxay ka soo laabanayeen aaska ciyaartoy kubadda cagta ah oo maxalli ah. 15 qof oo kaliya ayaa la badbaadiyay; intii kale way qarqoomeen waxaana la helay ama loo maleeyay inay dhinteen.[18][19][20][21][22]

Kayd dabiici ah ayaa laga dhisay meel u dhow Lake Piso 1999[23] iyo, illaa 2004, dhul-qoyan Lake Piso, oo daboolaya bed dhan 76,091 ha (761 km2), waxay ahaayeen Liberia oo kaliya loo aqoonsaday dhul-qoyan muhiimad caalami ah.[24]

Hawlaha aadanaha

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Aagga u dhow gacanku waa dhulka hooyo ee dadka Vai.[9]

Hawlaha aadanaha ee Lake Piso waxaa ka mid ah kalluumaysi iyo ciyaaraha biyaha sida dabbaasha, doon-wadidda iyo biyo-boodka.[8] Kahor inta uusan bilaaban Dagaalkii Sokeeye ee Liberia, gacanku wuxuu ahaa meel caan ku ah dalxiisayaasha.[25]

Alwaax tayo sare leh ayaa laga soo saaray webiyada ku shubma Lake Piso halkaas oo "qodobbada igniyosku ay bixiyaan dabinno qaabdhismeed oo hodan ah".[26]

  1. 1 2 3 4 Fox, Butterflies of Liberia, p. 26.
  2. "Lake Piso". Ramsar Sites Information Service. Retrieved 25 Abriil 2018.
  3. 1 2 3 Walters, Guanya Pau, p. 79.
  4. Cole, The Liberian Yearbook, p. 192.
  5. 1 2 Nelson, Liberia, a Country Study, p. 47.
  6. 1 2 3 4 Streissguth, Liberia in Pictures, p. 10.
  7. 1 2 3 Hughes et al., Directory of African Wetlands, p. 387.
  8. 1 2 Streissguth, Liberia in Pictures, p. 72.
  9. 1 2 Walters, Guanya Pau, p. 39.
  10. "Lake Piso (Cape Mount)". BirdLife Data Zone. BirdLife International. 2024. Retrieved 2024-11-08.
  11. "Liberian Daily News Bulletin". Star Radio (Monrovia). 1998-08-22.
  12. "Flooding in Liberia". BBC News. 1998-10-01. Retrieved 2008-03-10.
  13. "Liberian Daily News Bulletin". Star Radio (Monrovia). 1998-09-17.
  14. "Liberian Daily News Bulletin". Star Radio (Monrovia). 1998-10-09.
  15. "Liberian Daily News Bulletin". Star Radio (Monrovia). 1998-10-10.
  16. "Liberian Daily News Bulletin". Star Radio (Monrovia). 1998-10-11.
  17. "Liberian Daily News Bulletin". Star Radio (Monrovia). 1998-10-23.
  18. "More than 100 feared dead in boat accident in Liberia". Xinhua News Agency. 2002-12-16.
  19. Toweh, Alphonso (2002-12-17). "At least 60 dead as ferry overloaded with footballer's mourners capsizes". The Independent. p. 13.
  20. "More Than 100 Feared Drowned ...in Cape Mount Disaster". Africa News. AllAfrica, Inc. 2002-12-17.
  21. "More than 80 bodies found in ferry accident". The San Diego Union-Tribune. 2002-12-18. p. A-15.
  22. "Ferry disaster death toll rising". The Ottawa Citizen. 2002-12-18. p. A14.
  23. Outram, Africa South of the Sahara 2004, p. 613.
  24. UNEP, Desk Study on the Environment in Liberia, p. 52.
  25. "Boat tragedy in Liberia". ONASA News Agency. 2002-12-16.
  26. Mano River Resources (1999-05-25). "Mano River Resources - Final Results". Regulatory News Service.