Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya
| African Union Support and Stabilization Mission in Somalia | |
|---|---|
| Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya | |
 | |
| Hoggaamiyeyaasha | Madaxa Safiirada AUSSOM Maxamed Al-Amiin Suufi |
| Taariikhaha hawlgalka | 1 January 2025 – Hada |
| Xarunta Dhexe | Muqdisho |
| Gobollada Firfircoon | Bartamaha iyo koonfurta Soomaaliya |
| Xulafada |  Soomaaliya |
| Mucaaradka |  Al-Shabaab |
| Dagaallo iyo Colaado | Dagaalkii Sokeeye ee Soomaaliya |
| Website | au-ssom.org |
Hawlgalka Taageerada Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM) waa hawl-gal nabad-ilaalin ah oo soo billowday 2025-kii oo uu oggolaaday Midowga Afrika (AU) inuu beddelo Hawlgalka Midowga Afrika ee Ku-meel-gaarka ah ee Soomaaliya (ATMIS). Howlgalka ayaa ujeedkiisu yahay in ciidamada ammaanka Soomaaliya laga taageero xasilinta dalka iyo la dagaalanka Al-Shabaab, iyadoo la fududeynayo in si tartiib tartiib ah mas’uuliyadda amniga loogu wareejiyo dowladda Soomaaliya.
Sameynta AUSSOM waxaa qaabeeyey caqabado dhaqaale iyo, xiisado siyaasadeed, gaar ahaan ku saabsan doorka Itoobiya . Hawlgalku wuxuu ka kooban yahay 11,900 oo askari, oo ay ku jiraan militariga, booliiska, iyo shaqaalaha rayidka ah, oo ay ku deeqeen Uganda , Itoobiya , Jabuuti , Kenya iyo Masar . Walaaca ku saabsan xad-gudubyada xuquuqul insaanka ee ay geysteen howlgalladii hore ee AU, oo ay ku jiraan dilal aan sharciga waafaqsanayn iyo tacaddiyada galmada , ayaa kor u qaaday baaritaan ku saabsan xulashada ciidamada iyo kormeerka. AUSSOM waxaa lagu dhaleeceeyay xasaanadda sharciga ah ee shaqaalaha AU-da ay ku shaqeeyaan, taasoo caqabad ku noqotay la xisaabtanka dambiyada iyo xadgudubyada.
Dulmar
[wax ka badal | wax ka badal xogta]AMISOM iyo ATMIS
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Bishii Maarj 2007dii, ayaa ciidamada Midowga Afrika ee Soomaaliya (AMISOM) la geeyay Soomaaliya ka dib duullaankii Xabashida oo ujeeddadiisu ahayd in lagu rido dawlad Islaami ah oo curdin ah, laguna soo dhiso dawlad ku meel gaar ah (TFG). Ujeedka howlgalka Midowga Afrika ayaa ahaa in ciidamada Itoobiya ay ka caawiyaan dowladda KMG ah iyo in ciidamada Itoobiya loo bandhigo istaraatiijiyad ka bixitaan ah maadaama joogitaankooda uu sii hurinayo kacdoonka sii kordhaya , kaasoo kooxda xagjirka ah ee Al-Shabaab ay qeyb weyn ka noqoneyso. 15 sano ka dib markii la geeyay AMISOM waxay u wareegtay howlgalka Midowga Afrika ee Ku-meel-gaarka ah ee Soomaaliya (ATMIS), iyadoo ujeedadu tahay in mas'uuliyadda amniga oo dhameystiran lagu wareejiyo ciidamada dowladda Soomaaliya. Golaha Nabadda iyo Ammaanka ee Midowga Afrika ayaa ansixiyay abuuritaanka AUSSOM 1-dii Agoosto, 2024 iyadoo qorshuhu yahay in la bilaabo howlgalka 2025 ka dib bixitaanka ATMIS ee 31 December, 2024 . Taageerada dadweynaha, oo ah arrin muhiim u ah dadaallada ka dhanka ah Al-Shabaab, ayaa waxaa wiiqay hab-dhaqanka ciidamada Midowga Afrika. Sida laga soo xigtay Jethro Norman, oo ah cilmi-baare ka tirsan Machadka Daraasaadka Caalamiga ah ee Danishka , xadgudubyada iyo dambiyada dagaal ee ay geystaan ciidamada Midowga Afrika ee Soomaaliya "waxay abuureen caro qoto dheer oo ka dhex jirta inta badan dadka Soomaaliyeed... La xisaabtan la'aan la dareemay ayaa sii xumeysay kalsooni-darradan - taasoo sii xoojinaysa aaminsanaanta in ciidamada Midowga Afrika ay ku dhaqmi karaan isla xisaabtan la'aan." Al-Shabaab ayaa ka faa’ideysatay carada Soomaaliyeed ee ku aaddan isla xisaabtan la’aanta iyo dhaqan-xumada ciidamada Midowga Afrika, iyaga oo u adeegsaday in ay ku xoojiso qorista iyo qiil-celinta weerarrada.
Colaadda Itoobiya iyo Soomaaliya
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Culayska dhaqaale iyo xiisadda sii kordheysa ee u dhaxaysa Soomaaliya iyo Itoobiya ka dib markii ay Itoobiya heshiis is afgarad ah la saxeexatay Somaliland ayaa laga yaabaa inay dib u dhigto isbeddelka. Beesha caalamka ayaa ku kala qaybsantay taageerada dhaqaale ee hawlgallada qaabdhismeedka cusub. 27kii Diseembar 2024, wax yar ka dib, Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa ansixiyay Qaraarka tirsigiisu yahay 2767 ee hawlgalinta howlgalkan oo dhaqan galaya 1da Janaayo 2025, kaasoo bedelaya howlgalka Midowga Afrika ee Kumeel gaarka ah ee Soomaaliya Ilaa hadda ma cadda in Itoobiya loo ogolaan doono in ay ka qaybgasho hawlgalka iyadoo ciidammada Itoobiya laga saaray hindisaha cusub ee AUSSOM sababo la xidhiidha dhacdooyin soo noqnoqday oo ay ciidamadoodu ku xad-gudbeen madax-bannaanida Soomaaliya Laga bilaabo 2da Janaayo 2025, Soomaaliya waxa ay ka fikiraysaa in ay ka noqoto go'aankii ay Ciidanka Difaaca Qaranka Itoobiya (ENDF) uga saartay AUSSOM. Isla maalintaas ayuu wasiirka gaashaandhigga Itoobiya u socdaalay Muqdisho si uu ugala hadlo howlgalka Midowga Afrika. Wasiiru dowlaha arrimaha dibadda Soomaaliya Cali Balcad oo wareysi siiyay Bloomberg News ayaa yiri “Marka la eego in arrimihii la isku hayay ee Soomaaliya iyo Itoobiya lagu xaliyay Baaqii Ankara , Soomaaliya waxay diyaar u tahay in ay dib u eegis ku sameyso ka mid noqoshada Ciidamada Difaaca Qaranka Itoobiya ee howlgalka AUSSOM ee soo socda,”
Qoondaynta Ciidamada Midowga Afrika
[wax ka badal | wax ka badal xogta]25kii Febraayo 2025, dowladda federaalka ah ee Soomaaliya iyo Midowga Afrika ayaa soo gabagabeeyey qeybinta ciidamada howlgalka cusub iyo xallinta khilaafaadyadii horay u dhex maray Itoobiya iyo Soomaaliya iyo Burundi iyo Soomaaliya . Hawlgalku wuxuu hawlgelin doonaa 11,900 oo shaqaale ah, oo ay ku jiraan askar , booliis iyo shaqaale rayid ah . Heshiiska ayaa dhigaya in Uganda ay ku deeqdo 4,500 oo askari, waxaana ku xiga Itoobiya 2,500, Jabuuti 1,520, Kenya 1,410, iyo Masar 1,091.
Jawaabaha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Xubnihii hore ee ATMIS/AMISOM
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Itoobiya waxay muujisay inay danaynayso inay ku biirto hawlgalka cusub inkasta oo ay Soomaaliya markii hore diiday sababo la xidhiidha heshiiskii Is-afgaradka ee Itoobiya la gashay Somaliland Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Soomaaliya ayaa dhaleeceyn u jeedisay Itoobiya, iyadoo sheegtay inay kordhisay dhaqdhaqaaqa Al-Shabaab oo lala xiriirinayo joogitaankeeda. 11kii Diseembar 2024, dhexdhexaadinta Turkiga, Itoobiya iyo Soomaaliya waxay gaadheen heshiis lagu qaboojinayo xiisadda Intii uu socday shirka jaraa'id, Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh ayaa ammaanay deeqaha ay Itoobiya ka geysanayso howlgallada Midowga Afrika ee Soomaaliya, wuxuuna yiri "waan sii wadi doonnaa arrintaas Saraakiil sarsare oo ka tirsan dowladda Soomaaliya ayaa u sheegay saxafiyiinta in dowladdu ay diyaar u tahay inay dib u eegis ku sameyso ku lug lahaanshaha Itoobiya ee AUSSOM ka dib wadahadalkii Ankara. Si kastaba ha ahaatee, maalmo ka dib, Soomaaliya ayaa ku eedaysay ciidamada Itoobiya weeraro ay ku qaadeen saldhigyada ciidamada, booliiska iyo sirdoonka Soomaaliya kuwaas oo sababay khasaare dhimasho iyo dhaawacba leh. Tani waxay ka dhigtay mid aan la hubin ka qaybgalka Itoobiya ee hawlgalka. Shirkii Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ee 27kii Disembar, dawladda Soomaaliya waxay si wax ku ool ah u mamnuucday ka qaybgalka Itoobiya iyada oo sheegtay in heshiisyada amniga ee jira ay ku filan yihiin Saraakiil kale oo Soomaali ah ayaa ku adkeysanaya in aan go'aan kama dambeys ah laga gaarin ciidamada Itoobiya Dadka wax indha indheeya ayaa aaminsan in Soomaaliya ay AUSSOM u adeegsanayso gorgortan ilaa ay Itoobiya si cad u baabi'inayso heshiiskii is-afgaradka ahaa ee ay la gashay Somaliland
Jabuuti
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Jabuuti ayaa sidoo kale ku yaboohday inay ciidamo nabad ilaalin ah u soo dirto AUSSOM; Arrintaas waxaa soo dhoweysay Soomaaliya
Uganda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Wasiirka arrimaha dibadda Uganda Henry Oryem Okello ayaa ka soo horjeestay in Masar la keeno ciidamadeeda, isagoo sheegay in laga yaabo inay awood ku yeeshaan AUSSOM. Intaa ka dib, madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa aaday Uganda si uu ula hadlo madaxweynaha Uganda Yoweri Kaguta Museveni , si uu uga dhaadhiciyo Uganda inay taageerto Masar oo gacan ka geysata howlgalka.
Kenya
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Madaxweynaha Kenya William Ruto ayaa la kulmay madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud oo ay ka wada hadleen AUSSOM, taas oo ku dhamaatay in Kenya ay taageerto howlgalka cusub.
Burundi
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Burundi, oo ah waddan kale oo hore uga tirsanaan jiray ATMIS, ayaa sidoo kale booqday madaxweynaha Soomaaliya oo uu ku soo gabagabeeyay madaxweynaha dalkaas Évariste Ndayishimiye oo soo dhaweeyay howlgalka Burundi ayaa markii dambe xaqiijisay in aysan ka qeyb qaadan doonin howlgalka sababo la xiriira "isfaham la'aan" u dhaxeysa Burundi iyo Soomaaliya oo ku saabsan tirada ciidamada ay u diri karto AUSSOM. Saraakiisha Burundi ayaa sheegay in ay ixtiraami waayeen dowladda Soomaaliya oo ay u qoondeysay tirada yar ee ciidamadeeda ah, taas oo ay sheegeen in ciidamada Burundi ay u furan yihiin inay weeraraan.
Gobolada Kale
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Masar ayaa ku yaboohday inay Soomaaliya u soo dirto 10,000 oo askari 5,000 oo AUSSOM ah iyo 5,000 oo kale oo si madax-bannaan uga shaqayn doona gobolka Hiiraan ee xuduudka la leh Itoobiya. Iyada oo ka jawaabaysa isku dayga Itoobiya ay ku doonayso in ay saldhig ciidan ka samaysato oo ay u aqoonsato Somaliland, Soomaaliya waxa ay si isa soo taraysa ugu soo jeesatay dhinaca Masar. Bishii Agoosto 2024, dowladda Soomaaliya ayaa ku dhawaaqday in Janaayo 2025, ciidamada qalabka sida ee Masar ay bedeli doonaan ciidamada Itoobiya ee la geynayo ATMIS Saraakiisha Masar ayaa sheegay in ay Soomaaliya u soo diri doonaan hub ay ku jiraan baabuurta gaashaaman, madaafiicda, raadaarka iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee aan duuliyaha lahayn ee loo yaqaan Drones, taasoo qayb ka ah heshiiska difaaca.
Maraykanka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Maraykanku waxa uu sidoo kale rajo ka qabaa u gudbida AUSSOM ee ATMIS.
Boqortooyada Midowday (UK
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Boqortooyada Midowday (UK) waxay u gudbisay Qaramada Midoobay qaraar qabyo ah, oo ay ku soo dhawaynayso go'aanka Midowga Afrika ee AUSSOM. Intaa ka dib, Wakiilka Ingiriiska ee Qaramada Midoobay James Kariuki ayaa soo dhaweeyay abuuritaanka AUSSOM ee Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.
Faransiiska
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Faransiiska oo jooga Qaramada Midoobay ayaa sidoo kale soo dhaweeyay abuuritaanka AUSSOM.
Tixraac
[wax ka badal | wax ka badal xogta]"AUSSOM oo la wareegtay hawl-gallada lagu sugayo ammaanka Soomaaliya"
"Ciidamada nabad ilaalinta Midowga Afrika ee ku sugan Soomaaliya oo lagu eedeeyay tacadiyo baahsan"
"Midowga Afrika oo Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Cusub ka bilaabaya Soomaaliya"
"Qaramada Midoobay waxay fasaxday hawlgal cusub oo ka dhan ah al-Shabaab ee Soomaaliya"
"Ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Itoobiya oo iska-horimaad khasaare geystay ku dhex-maray maalmo ka
Itoobiya way kacday iyadoo Masar ay gargaar milateri u soo dirtay Soomaaliya"
"Dagaal cusub ayaa ku soo fool leh biyaha Niilka"
"Soomaaliya si ay u go'aamiso ka kooban AUSSOM ka hor bixitaanka ATMIS"