Marinka Mozambique
| Marinka Mozambique | |
|---|---|
![]() Goobta Gacanka Musanbiig | |
| Meesha dhacdo | 18°S 41°E / 18°S 41°E |
| Nooca | Gacan |
| Ka mid ah | Badweynta Hindiya |
| Wadanka biyo fadhiisiga | Madagascar iyo Mozambique |
| Max. length | 1,600 km (990 mi) |
| Max. width | 1,000 km (620 mi) |
| Min. width | 419 km (260 mi) |
| Baaxada biyaha | 700,000 km2 (270,000 sq mi) |
| Ugu godan | 3,292 m (10,801 ft) |
Marinka Mozambique (Af Faransiis: Canal du Mozambique, Af Malagasy: Lakandranon'i Mozambika, Af Bortaqiis: Canal de Moçambique) waa Gacan ka mid ah Badweynta Hindiya oo ku taal inta u dhaxaysa waddamada Koonfur-bari Afrika ee Madagascar iyo Mozambique. Gacanku waa qiyaastii 1,700 km (900 nmi; 1,100 mi) dherer ah iyo 419 km (226 nmi; 260 mi) meesha ugu dhuuban, wuxuuna gaaraa qoto dheer oo dhan 3,292 m (10,801 ft) qiyaastii 230 km (124 nmi; 143 mi) xeebta Musanbiig. Dheecaan diirran, Dheecaanka Musanbiig, ayaa u qulqula dhanka koonfureed ee gacanka, isagoo u gudba Dheecaanka Agulhas ee ka baxsan xeebta bari ee Koonfurta Afrika.[1]
Baaxadda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Ururka Caalamiga ah ee Hydrographic (IHO) wuxuu qeexayaa xuduudaha Gacanka Musanbiig sida soo socota:[2]
- Dhanka Waqooyi. Khad ka yimid af-webiga ee Webiga Rovuma (10°28′S 40°26′E / 10.467°S 40.433°E) ilaa Ras Habu, barta ugu waqooyi ee Ile Grande Comore, jasiiradda ugu waqooyi ee Jasiiradaha Komoros, ilaa Cap d'Ambre (Cape Amber), cirifka waqooyi ee Madagascar (11°57′S 49°17′E / 11.950°S 49.283°E).
- Dhanka Bari. Xeebta galbeed ee Madagascar.
- Dhanka Koonfur. Khad ka yimid Cap Sainte-Marie, cirifka koonfureed ee Madagascar ilaa Ponto do Ouro oo ku taal dhulweynaha (26°53′S 32°56′E / 26.883°S 32.933°E).
- Dhanka Galbeed. Xeebta Koonfurta Afrika.
Jasiiradaha gacanka ku yaal
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Komoros
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Faransiiska
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- Gobolka Faransiiska: Mayotte (oo ay sheegato Komoros)
- Jasiiradaha kala firdhiyey ee Badweynta Hindiya, degmada Dhulka Koonfurta iyo Antarctic ee Faransiiska:
- Glorioso Islands (oo ay sheegtaan Madagascar iyo Komoros)
- Juan de Nova Island (oo ay sheegato Madagascar)
- Europa Island (oo ay sheegato Madagascar)
- Bassas da India (oo ay sheegato Madagascar)
Mozambique
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Bangiyada St. Lazarus waa buur badda hoosteeda ah oo ku taal qiyaastii 50 ilaa 75 mayl badda ah oo ka baxsan Jasiiradaha Quirimbas ee gacanka. Iyadoo ka soo kacaysa qiyaastii 2,000 m ilaa qoto dheer oo 12 m ah, waxay caan ku yihiin noolaha badda waana goob weyn oo loogu talagalay kalluumaysiga badda qoto dheer.
Taariikh
[wax ka badal | wax ka badal xogta]15 Nofembar 1939, iyadoo uu amar ku jiro Kabtan Patrick (Paddy) Dove, markabka shidaalka ee Ingiriiska Africa Shell ayaa marayay Gacanka Musanbiig isagoo ka socda Quelimane ilaa Lourenço Marques. Subaxdii, meel 10 nautical miles (19 km; 12 mi) koonfur-koonfur-galbeed ka xigta laydhka Cape Zavora, waxaa arkay markabka dagaalka ee Jarmalka Admiral Graf Spee, oo uu amar ku lahaa Kabtan Hans Langsdorff, kaas oo ku jiray hawlgal weerar ah. Graf Spee ayaa amar ku siisay Africa Shell inay joogsato iyadoo rasaas lagu riday xaggeeda hore. Ka dib markii ay joojiyeen Africa Shell, doon ay saaran yihiin koox saaran ayaa laga soo diray Graf Spee waxayna fuuleen markabka shidaalka, sarkaal mas'uul ka ahaa wuxuu Kabtan Dove kula hadlay Ingiriisi wanaagsan weedha ah, "Good morning, captain. Sorry; fortunes of war".[3] Kooxdii saarnayd waxay amartay shaqaalihii markabka inay galaan doonyahooda badbaadada ka hor intaysan ka qaadin Africa Shell dhammaan cunnada oo ay ku jiraan xaddi yar oo khamri ah. Shaqaalihii ayaa lagu amray inay u rabaan xeebta, marka laga reebo Kabtan Dove oo loo kaxaystay maxbuus ahaan markabka Graf Spee. Dove wuu ka carooday joojinta markabkiisa, wuxuuna si shakhsi ah uga dacwooday Langsdorff, isagoo xusay in Africa Shell ay ku jirtay biyaha dhuleed ee Portugal iyo in ficilku uu ahaa xadgudub cad oo sharciga caalamiga ah.[4][3][5] Kooxdii fuushay ayaa dejisay qaraxyo waxayna ku laabteen Graf Spee. Qarxinta kharashyada ayaa degtay Africa Shell.
Sannadkii 1942, Gacanka Musanbiig wuxuu ahaa meel lagu kulmo Dagaalkii Labaad ee Adduunka intii lagu jiray Dagaalkii Madagascar.
Faransiisku wuxuu joogaa iyada oo loo marayo Mayotte iyo Jasiiradaha kala firdhiyey, wuxuuna hayaa joogitaan militari iyada oo loo marayo Réunion, oo leh hanti badeed oo si joogto ah u roondoaysa. Jasiiradahan yaryar waxay bixiyaan aagagga dhaqaale ee gaarka ah (EEZs), oo hodan ku ah kheyraadka kalluumeysiga iyo suurtogalnimada hydrocarbons. Faransiiska, caqabadda dhabta ah waa ilaalinta madaxbannaanideeda Mayotte, oo ku wajahan Komoros, iyo gaar ahaan Jasiiradaha kala firdhiyey, oo wajahaya hanjabaadaha Malagasy. Malagasy-gu waxay si sharci ah u diiddan yihiin joogitaanka Faransiiska, iyagoo rumaysan in jasiiradahan yaryar ay ahaayeen kuwo ku tiirsan Madagascar iyo in markii madaxbannaanida la gaaray, ay ahayd inay dib ugu noqdaan Madagascar, ma ahan Faransiiska.[6]
Gacanka oo dhererkiisu yahay 1800 kiiloomitir ayaa qaada qiyaastii 30% gaadiidka markabka shidaalka ee adduunka. Kacdoonkii Islaamiyiinta ee dhowaan ka dhacay waqooyiga Musanbiig ayaa si isa soo taraysa u horseeday carqaladayn Gacanka Musanbiig; Ciidanka Badda ee Koonfur Afrika ayaa sameeyay roondooyin ka hortagga budhcad-badeednimada oo goos-goos ah oo ka dhacay Gacanka ilaa 2011.
Tixraac
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ "Mozambique Channel". Encyclopædia Britannica. (2015). Encyclopædia Britannica Inc..
- ↑ "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Retrieved 28 December 2020.
- 1 2 "Motor Vessel AFRICA SHELL built by George Brown & Co. (Marine) Ltd in 1939 for Shell Company of East Africa Ltd. - Anglo-Saxon Petroleum Co. Ltd., London, Tanker". clydeships.co.uk.
- ↑ "MV Africa Shell (1939)". Wrecksite. Retrieved 29 December 2020.
- ↑ "I Was There! - Our Ships were Sunk by the 'Graf Spee' - The War Illustrated". thewarillustrated.info. Archived from the original on 3 Bisha Sideedaad 2020. Retrieved 28 Bisha Lixaad 2026.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(help) - ↑ "Commerce mondial, hydrocarbures, pêche: pourquoi le canal du Mozambique est «une zone stratégique»". Radio France International. 23 April 2025. Retrieved 23 June 2025.
