Masoud Pezeshkian
Masoud Pezeshkian | |
|---|---|
Pezeshkian ee 2025 | |
| Madaxweynaha Iiraan | |
Haya jagada | |
| Xilka haaya 28 Luulyo 2024 | |
| Hogaamiyaha Sare | Ali Khamenei Mojtaba Khamenei[a] |
| Madaxweyne Ku Xigeenka | Mohammad Reza Aref |
| Waxaa ka horreeyey | Ebrahim Raisi[b] |
| Xubin ka tirsan Golaha Hoggaaminta KMG ah | |
| Xilka haaya 1 Maarso 2026 – 8 Maarso 2026 U adeegaya with Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i iyo Alireza Arafi | |
| Waxaa ka horreeyey | Ali Khamenei (sida Hogaamiyaha Sare) |
| Waxaa ku xigay | Mojtaba Khamenei (sida Hogaamiyaha Sare) |
| Xubin ka tirsan Golaha La-tashiga | |
Haya jagada | |
| Xilka haaya 27 May 2008 | |
| Deegaanka doorashada | Tabriz, Osku iyo Azarshahr (East Azerbaijan) |
| Aqlabiyadda | 261,605 (36.27%) |
| Wasiirka Caafimaadka iyo Waxbarashada Caafimaadka | |
| Xilka haaya 22 Agoosto 2001 – 24 Agoosto 2005 | |
| Madaxweyne | Mohammad Khatami |
| Waxaa ka horreeyey | Mohammad Farhadi |
| Waxaa ku xigay | Kamran Bagheri Lankarani |
| Faahfaahinta shakhsiga ah | |
| Dhashay | 29 September 1954 Mahabad, Iiraan |
| Xisbiga | Madaxbannaan |
Isku xidhka kale ee siyaasadeed | Isloobixiyeyaasha |
| Xaaska | Fatemeh Majidi (geeriyootay 1994) |
| Caruurta | 4, oo uu ku jiro Yousef[2] |
| Waxbarashada | Jaamacadda Sayniska Caafimaadka ee Tabriz (MBBS) Jaamacadda Sayniska Caafimaadka ee Iiraan |
| Xirfada | Dhaktarka qaliinka wadnaha |
| Saxiixa | |
| Mareegta | drpezeshkian.ir |
| Adeege ciidan | |
| Daacadnimada | Iiraan |
| Laanta/Addeega | Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamiga |
| Dagaalladii/Dagaallada | Dagaalkii Iiraan iyo Ciraaq |
Masoud Pezeshkian[c] (dhashay 29 Sebtembar 1954) waa siyaasi reer Iiraan ah iyo dhakhtar qaliinka wadnaha ah kaas oo u adeegayay sidii madaxweynaha Iiraan tan iyo 2024. Xubin ka tirsan garabka isloobixiyeyaasha, waa qofka ugu da'da weyn ee ka shaqeeya booskan, isagoo xafiiska la wareegay isagoo 69 jir ah.
Isagoo ku dhashay Mahabad, Galbeedka Azerbaijan, oo ka soo jeeda qoys Iraaniyan ah oo Azerbaijan ah iyo Kurdish ah, Pezeshkian wuxuu ka qalin jabiyay Jaamacadda Sayniska Caafimaadka ee Tabriz oo wata shahaadada caafimaadka wuxuuna u adeeegay sidii dhakhtar u jooga askarta Iiraan ee ku sugan Dagaalkii Iiraan iyo Ciraaq (1980–1988). Pezeshkian wuxuu soo noqday guddoomiyaha gobollada Piranshahr iyo Naghadeh waxaana xirfadiisa siyasadeed bilaabatay 1997 markii uu ku biiray maamulkii Mohammad Khatami oo ahaa Wasiir Ku Xigeenka Caafimaadka. Wuxuu soo noqday Wasiirka Caafimaadka iyo Waxbarashada Caafimaadka laga soo bilaabo 2001 ilaa 2005. Waxaa loo doortay baarlamaanka shan jeer isagoo matalaya degmada doorashada Tabriz, Osku iyo Azarshahr laga soo bilaabo 2008 ilaa 2024, wuxuuna ahaa Guddoomiye Ku Xigeenka Koowaad laga soo bilaabo 2016 ilaa 2020. Isagoo isu soo bandhigay mid dhexdhexaad ah, wuxuu ku guuleystay doorashadii madaxweynaha Iiraan ee 2024 ee ka soo horjeeday murashaxii mabaadi'da Saeed Jalili.
Pezeshkian wuxuu madaxweynanimadiisa ku bilaabay inuu sii wado taageerada "Xudunta Iska caabinta" ee Khilaafka wakiilada Iiraan iyo Israa'iil. Maamulkiisu wuxuu difaacay duqeymtii gantaallada Iiraan ee Oktoobar 2024 ee Israa'iil taasoo jawaab u ahayd dilalkii Israa'iil u geysatay hoggaamiyihii Hamas Ismail Haniyeh, hoggaamiyihii Hezbollah Hassan Nasrallah, iyo sarkaal milatari oo reer Iiraan ah Abbas Nilforoushan. Pezeshkian wuxuu rajaynayay inuu soo nooleeyo heshiiskii lala galay Maraykanka ee ku saabsan barnaamijka nukliyeerka Iiraan, iyadoo beddelkeeda laga qaadayo cunaqabateynta caalamiga ah ee saaran. Si kastaba ha ahaatee, kadib duqeymihii Israa'iil ee Juun 2025, xiisaduhu waxay isu rogeen Dagaalkii 12-ka Maalmood intii lagu jiray taas oo isku day dil ah oo aan guuleysan lagu sameeyay. Kadib dilkii Ali Khamenei ee 28kii Febraayo 2026, Pezeshkian wuxuu si ex officio ah uga mid noqday Golaha Hoggaaminta KMG ah. Tan iyo markaas, dowladiisa rayidka ah waxaa si culus uga jeexjeexay go'aanada milatari iyo amniga Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamiga (IRGC), inkastoo la siiyay ogolaansho uu kula xaajoodo memorandum-ka fahamka Mojtaba Khamenei, taasoo u ogolaaneysa inay la tacaasho dhinaca gudaha iyo dhaqaalaha.[4]
Nolloshiisii hore iyo waxbarashada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Masoud Pezeshkian wuxuu ku dhashay Mahabad, Galbeedka Azerbaijan, 29 Sebtembar 1954.[5] Waalidkiis, Mohammadali Pezeshkian iyo Mahboubeh Soudbakhsh, waxay labaduba ka soo jeedeen Urmia waxayna u guureen Mahabad shaqo raadis ka hor dhalashadiisa.[6] Wuxuu si xariif ah ugu hadlayay luqadaha Azariga iyo Kurdiga waxaana badanaa la sheegayay inuu ka soo jeedo qoys isku dhafan oo Azeri iyo Kurdish ah,[7][8][9][10] inkastoo uu u arkayay naftiisa iyo labadiisa waalidba inay yihiin Turki buuxa.[11][12][13] Sannadkii 1973, wuxuu helay shahaadadiisa wuxuuna u guuray Zabol si uu u guto waajibaadkiisa adeegga qasabka ah. Intii lagu jiray muddadan ayuu xiiso u yeeshay caafimaadka. Kadib markii uu dhammeeyay adeeggiisa, wuxuu ku noqday gobolkiisii hooyo, halkaas oo uu ka galay Jaamacadda Sayniska Caafimaadka ee Tabriz kana qalin jabiyay shahaadada caafimaadka.
Shaqada caafimaadka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Intii lagu jiray Dagaalkii Iiraan iyo Ciraaq (1980–1988), Pezeshkian wuxuu badanaa booqday khadadka hore, halkaas oo uu masuul ka ahaa dirista kooxaha caafimaadka iyo ka shaqeynta dagaalyahan iyo dhakhtar ahaan. Wuxuu dhameeyay koorsadiisa dhakhtarka guud 1985, wuxuuna bilaabay inuu baro fizioloji kuliyada caafimaadka. Dagaalka kadib, Pezeshkian wuxuu sii waday waxbarashadiisa, isagoo ku takhasusay qaliinka guud oo uu ka bartay Jaamacadda Sayniska Caafimaadka ee Tabriz. Sannadkii 1993, wuxuu helay shahaadada takhasuska gaarka ah ee qaliinka wadnaha oo uu ka qaatay Jaamacadda Sayniska Caafimaadka ee Iiraan. Kadib wuxuu noqday khabiir ku takhasusay qaliinka wadnaha, taasoo u horseeday inuu noqdo madaxweynaha Jaamacadda Sayniska Caafimaadka ee Tabriz laga soo bilaabo 1994 ilaa 1999.[14][15]
Shaqada Siyaasadda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Sannadkii 1997, shaqadii siyaasadeed ee Pezeshkian waxay bilaabatay markii uu ku biiray maamulkii Mohammad Khatami isagoo ah Wasiir Ku Xigeenka Caafimaadka.[16] Wuxuu ahaa wasiirka caafimaadka Iiraan laga soo bilaabo 2001 ilaa 2005.[17][14] Sannadkii 2003, iyadoo uu ahaa wasiirka caafimaadka, Pezeshkian wuxuu la kulmay codka xil ka qaadista oo uga yimid Golaha La-tashiga Islaamiga ah, isagoo ka badbaaday 170 cod oo u codeeyay, 60 cod oo ka soo horjeestay, iyo 5 ka aamusay.[18] Markii uu dhammeeyay xilkiisa oo uu ka tagay wasaaradda, wuxuu dib u billaabay shaqadiisii caafimaadka ee Tabriz.[19]
Waxaa loo doortay Baarlamaanka Iiraan shan jeer, laga soo bilaabo 2008 ilaa 2024, isagoo matalaya Tabriz, Osku iyo Azarshahr.[20][21][22] Wuxuu soo noqday guddoomiye ku xigeenka koowaad ee baarlamaanka laga soo bilaabo 2016 ilaa 2020. Wuxuu u dooday in waxbarashada türk dili (lit. 'luqadda Turkiga') ay noqoto mid bilaash ah oo ka jirta Iiraan.[23] Sannadkii 2016, waxaa loo doortay madaxa Garabka Gobollada Turkiga — kaas oo la dhisay si uu u taageero xaqqa waxbarashada ee Luqadaha Turkiga ee Iiraan, isla markaana ah kooxdii ugu horreysay ee dhaqanka qowmiyadeed siyasadeed ee taariikhda Iiraan oo matalaad ku leh sharci-dejinta qaran.[24][25][26]
Tixraac
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ Reals, Tucker (1 Maarso 2026). "Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader". CBS News (in Ingiriisiga Maraykanka). Retrieved 1 Maarso 2026.
- ↑ Ahangar, Ali. "مسعود پزشكيان؛ كسي كه مثل هيچ كس نيست". Etemaad Daily (in Faarisi). Retrieved 29 Juun 2024.
- ↑ "Pezeshkian, Masoud". VOA Pronunciation Guide. Retrieved 1 Maarso 2026.
- ↑ Stickings, Tim. "Iran rift widens as supreme leader tells ministers to stop publicising problems". The National (in Ingiriisi). Retrieved 29 Agoosto 2026.
- ↑ "مسعود پزشکیان کیست؟" [Waa ayhel Masoud Pezeshkian?]. Entekhab (in Faarisi). 21 May 2024. Retrieved 28 Juun 2024.
- ↑ "زندگی من در یک نگاه | دکتر مسعود پزشکیان | رئیس جمهوری اسلامی ایران" (in Faarisi). Retrieved 15 Febraayo 2026.
- ↑ "Masoud Pezeshkian: The reformist now Iran's president-elect". www.bbc.com (in Ingiriis Biritish). 8 Luulyo 2024. Retrieved 2 Maarso 2026.
{{cite web}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ Fassihi, Farnaz (16 Luulyo 2024). "Iran's New President Promises Changes. Can He Deliver?". The New York Times (in Ingiriisiga Maraykanka). Retrieved 6 Maarso 2026.
{{cite news}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ "Masoud Pezeshkian, a heart surgeon who rose to power in parliament, runs to be Iran's next president". Arab News (in Ingiriisi). 4 Luulyo 2024. Retrieved 6 Maarso 2026.
{{cite web}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ "The Guardian view on Iran's presidential election: more choice, but little real hope of change". The Guardian (in Ingiriis Biritish). 14 Juun 2024. Retrieved 6 Maarso 2026.
- ↑ "مسعود پزشکیان در هر فرصتی بر تُرک بودن خود تأکید میکند" [Masoud Pezeshkian wuxuu ku nuuxnuuxsaday Turkigiisa fursad kasta]. Fararu (in Faarisi). Retrieved 17 Luulyo 2024.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(help) - ↑ "İranın yeni prezidenti kimdir? - "Atam da, anam da türkdür" demişdi". Poliqon.info (in Asarbayjan). 6 Luulyo 2024. Archived from the original on 2024-12-02. Retrieved 29 Nofeembar 2024.
{{cite web}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ "İran prezidentliyinə namizəd Məsud Pezeşkian: "Mən türkəm. Azərbaycanda dünyaya gəlmişəm"" (in Asarbayjan). BBC. 3 Luulyo 2024. Retrieved 2 Maarso 2026.
{{cite web}}: Check date values in:|date=(help) - 1 2 "در مورد مسعود پزشکیان در ویکیتابناک بیشتر بخوانید" [Wax badan ka ogow Masoud Pezeshkian ee Wiki Tabnak]. Tabnak (in Faarisi). Retrieved 10 Juun 2024.
- ↑ Cillad tixraac: Calaamadda
<ref>waa aan ansax ahayn; wax qoraal ah laguma darin tixraacyada lagu magacaabay "wintour". - ↑ "Iran Elects New President After Death Of Former President Raisi".
- ↑ "Persian Press Review". Tehran Times. 29 May 2010. Retrieved 9 Sebtembar 2010.
{{cite web}}: Check date values in:|accessdate=(help) - ↑ "Health Minister Survives Impeachment Vote". Mehr News Agency. 17 Juun 2003.
- ↑ Boroujerdi, Mehrzad; Rahimkhani, Kourosh (2018). Postrevolutionary Iran: A Political Handbook. Syracuse, New York: Syracuse University Press. p. 663. ISBN 978-0-8156-3574-1.
- ↑ "Iran's gets a 'reformist' President, but here's a catch: He is also a 'loyalist'". Firstpost (in Ingiriisiga Maraykanka). 10 Luulyo 2024. Retrieved 15 Nofeembar 2024.
{{cite web}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ Standeford, Donald (7 Luulyo 2024). "Iran Elects New President After Death Of Former President Raisi". SSJ News (in Ingiriisi).
{{cite web}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ "Masoud Pezeshkian at Muharram Mourning Ceremony with Revolution Leader" (in Ingiriisiga Maraykanka). 13 Luulyo 2024. Retrieved 15 Nofeembar 2024.
{{cite web}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ "Təbriz millət vəkilindən türk dilində təhsil yasağına etiraz" [Xildhibaanka Tabriz wuxuu ka soo horjeestay xayiraadda waxbarashada luqadda Turkiga]. Voice of America (in Asarbayjan). 13 Febraayo 2016. Retrieved 11 Abriil 2025.
- ↑ "Turkic speakers join forces in Iran's parliament". Al Monitor. 18 Janaayo 2017. Retrieved 10 Abriil 2025.
{{cite web}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ "İran Parlamentinin 100 millət vəkili 'Türk Bölgələri Fraksiyası'nı təsis edib" [100 xildhibaan oo ka tirsan Baarlamaanka Iiraan ayaa aasaasay 'Garabka Gobollada Turkiga'] (in Asarbayjan). Voice of America. 31 Oktoobar 2016. Retrieved 10 Abriil 2025.
- ↑ "İran parlamentində "türk deputatlardan ibarət fraksiya yaradılıb"" ["Garab ka kooban xildhibaano Turki ah ayaa laga aasaasay baarlamaanka Iiraan"] (in Asarbayjan). BBC. 31 Oktoobar 2016. Retrieved 10 Abriil 2025.
- ↑ Intii u dhaxaysay geeridii Ali Khamenei ee 28kii Febraayo iyo doorashadii Mojtaba Khamenei ee 8dii Maarso, gole hoggaamineed KMG ah oo ka koobnaa Pezeshkian, Garsooraha Sare Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i, iyo Alireza Arafi ayaa loo xilsaaray in ay sii wadaan waajibaadka hogaamiyaha sare.[1]
- ↑ Mohammad Mokhber wuxuu u adeeegayay sida madaxweyne ku meel gaar ah intii u dhaxaysay geeridii Raisi iyo caleemo saarkii Pezeshkian.
- ↑ /mæˈsuːd pəzɛʃˈkiː.ɑːn/[3]
- Af Faarisi: مسعود پزشکیان [mæsˈʔuːd-e pezeʃkiˈjɒːn]
<ref> ayaa jira koox la magacaabay "lower-alpha", laakiin lama helin calaamadda u dhiganta. <references group="lower-alpha"/>.