Moçâmedes
Moçâmedes | |
|---|---|
| Isku-duwayaasha: 15°11′43″S 12°9′3″E / 15.19528°S 12.15083°E | |
| Waddan | |
| Gobol | Gobolka Namibe |
| La aasaasay | 1840 |
| Bedka | |
• Wadarta | 1,906 km2 (736 sq mi) |
| Joogga | 9 m (30 ft) |
| Dadka (2024 tirakoob)[1] | |
• Wadarta | 345,987 |
| • Cufnaanta | 180/km2 (470/sq mi) |
| Aagga waqtiga | UTC+1 (WAT) |
| Cimilada | BWh |
Moçâmedes waa magaalo ku taal koonfur-galbeed ee Angola, waana caasimadda Gobolka Namibe. Dadka magaalada ayaa hadda ah 345,987 (2024 tirakoob).[2][3] Waxaa la aasaasay 1840-kii by maamulkii gumeystaha Bortuqiiska, magaalada waxaa loo bixiyay Namibe intii u dhaxaysay 1985 iyo 2016. Moçâmedes waxay leedahay cimilo qabow oo qalalan iyo dhir saxare ah, sababtoo ah waxay u dhowdahay Saxaraha Namib.
Taariikh
[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Aagga waxaa markii ugu horreysay sahamiyay Bortuqiisku 1785 waxaana u sheegtay Portugal Luís Cândido Cordeiro Pinheiro Furtado, oo loo diray halkaas isagoo saaran markabka Loanda by guddoomiyaha guud ee markaas ee Angola, Baron Moçâmedes (Bortuqiis: Barão de Mossâmedes), kaas oo sidoo kale diray safar dhulka ah oo uu hoggaaminayay Gregório José Mendes si uu ula kulmo Furtado. Waxay u beddeleen magaca gacanka Moçâmedes iyagoo sharaf u ah baron-ka.
1839 guddoomiyihii guud ee Angola, Admiral Noronha, wuxuu diray safar cusub si uu u hoggaamiyo madaxda deegaanka oo uu ka dhigo vassals-ka Portugal.
Moçâmedes waxaa si rasmi ah loo aasaasay 1840-kii by maamulka gumeystaha Bortuqiiska oo ku yaal gacanka ay Bortuqiisku markii hore ugu yeereen Angra do Negro iyadoo la amray ra'iisul wasaaraha Portugal, Count of Bonfim, kaas oo sidoo kale ahaa madaxa Waaxda Gumeysiga.[4]
1840-kii waxaa la aasaasay warshad bishii Luulyo ee isla sannadkaas waxaa laga dhisay qalcadda Ponta Negra. Aagga waxaa gumeystay inta badan dadka Bortuqiiska ah ee ka yimid Madeira iyo Brazil; 1850-yadii dawladda Bortuqiisku waxay sidoo kale siisay marin badda iyo gargaar dhaqaale tiro badan oo gumeystayaal Jarmal ah.[5]
Tuuladu way korodhay sida deked kalluumeysi 1960-yadiina waxay lahayd 143 doomaha kalluumeysiga iyo dhowr warshadood oo lagu farsameeyo kalluunka. Dekeddu waxay dhawaan kaalmooyin la gashay dekedaha kale ee muhiimka ah sida Luanda, Benguela iyo Lobito.
Qiyaastii 200 km u jirta magaalada Moçâmedes, mas'uuliyiinta Bortuqiiska waxay aasaaseen Beerta Qaranka ee Iona, beerta qaranka ee ugu da'da weyn uguna weyn Angola, oo lagu dhawaaqay kayd 1937 waxaana loo cusbooneysiiyay beerta qaranka oo daboolaysa 15,150 km^2 1964.
Cimilada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Moçâmedes waxay leedahay cimilada saxaraha kulul (Kala saarista cimilada ee Köppen BWh). In kasta oo ay aad uga fog tahay waqooyiga Tropic of Capricorn ee Xeebta Atlantic, cimiladu waa mid hooseysa sababtoo ah saameynta qaboojinta ee u qulqulaya waqooyiga Benguela Current taas oo keentay in Luulyo iyo Agoosto ay ka hooseeyaan 18 °C.
| Faahfaahin Cimilada Namibe | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bilaha | Jan | Feb | Mar | Apr | May | Jun | Jul | Aug | Sep | Oct | Nov | Dec | Sanad |
| Kuleel daran °C (°F) | 34.8 (95) |
34.2 (94) |
37.4 (99) |
38.9 (100) |
40.3 (100) |
38.5 (100) |
36.7 (98) |
27.3 (81) |
30.0 (86) |
30.0 (86) |
33.7 (93) |
31.7 (89) |
40.3 (100) |
| Kuleel aan darnayn °C (°F) | 27.0 (81) |
28.0 (82) |
28.9 (84) |
27.9 (82) |
25.8 (78) |
22.4 (72) |
20.6 (69) |
20.9 (70) |
22.4 (72) |
23.6 (74) |
25.3 (78) |
25.9 (79) |
24.9 (77) |
| Maalinle °C (°F) | 23.0 (73) |
24.7 (76) |
25.6 (78) |
24.2 (76) |
21.1 (70) |
18.3 (65) |
17.4 (63) |
17.9 (64) |
19.2 (67) |
20.4 (69) |
21.9 (71) |
22.5 (73) |
21.4 (71) |
| Hoos udhaca kuleelka °C (°F) | 19.1 (66) |
19.8 (68) |
20.7 (69) |
18.7 (66) |
14.7 (58) |
12.8 (55) |
13.0 (55) |
13.8 (57) |
14.9 (59) |
15.9 (61) |
17.1 (63) |
17.7 (64) |
16.5 (62) |
| Hoos udhac qiyaas leh °C (°F) | 13.0 (55) |
12.1 (54) |
12.6 (55) |
10.2 (50) |
7.4 (45) |
4.5 (40) |
6.5 (44) |
5.2 (41) |
7.2 (45) |
8.2 (47) |
10.5 (51) |
11.2 (52) |
4.5 (40) |
| Roobka mm (Faro) | 7.2 | 10.0 | 17.1 | 9.7 | 0.1 | 0.1 | 0.2 | 0.2 | 0.3 | 1.1 | 2.1 | 2.9 | 51.0 |
| % Dhado | 80 | 79 | 78 | 79 | 82 | 84 | 84 | 85 | 84 | 83 | 80 | 79 | 81 |
| Avg. precipitation days (≥ 0.1 mm) | 2 | 2 | 3 | 2 | 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | 1 | 1 | 1 | 13 |
| Saacadaha Bilaha qorraxda | 210.8 | 209.1 | 232.5 | 231.0 | 217.0 | 141.0 | 105.4 | 111.6 | 129.0 | 155.0 | 213.0 | 220.1 | 2,175.5 |
| Mean daily sunshine hours | 6.8 | 7.4 | 7.5 | 7.7 | 7.0 | 4.7 | 3.4 | 3.6 | 4.3 | 5.0 | 7.1 | 7.1 | 6.0 |
| Source: Deutscher Wetterdienst[6] | |||||||||||||
Dhaqaalaha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Intii u dhaxaysay 1966-67 waxaa laga dhisay terminal weyn oo birta ah oo ku yaal Saco, gacanka 12 km waqooyi ka xigta Moçâmedes, si loogu adeego macdanta birta ee gudaha Cassinga. Dhismaha rakibaadaha macdanta iyo tareenka 300 km ayaa loo igmaday Krupp oo Jarmal ah iyo terminalka dekedda casriga ah ee SETH, shirkad Bortuqiis ah oo ay leedahay Højgaard & Schultz oo Denmark ah.
Muddo hal sano gudaheed ah ayaa 250,000 tan oo xambaara birta ugu horreysay ku xidhatay dekedda waxaana lagu raray birta 1967.[7][8]
Dhaqanka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Diinta
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Sé Catedral de São Pedro ee magaalada waa cathedral episcopal see ee Roman Catholic Diocese of Namibe, oo la aasaasay 2009 dhul laga gooyay Metropolitan-keeda Roman Catholic Archdiocese of Lubango, taas oo ay tahay suffragan diocese.
Ciyaaraha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]2013-kii, Moçâmedes, oo markaas loo yaqaanay Namibe, iyo caasimadda qaranka Luanda ayaa si wadajir ah u martigeliyay 2013 FIRS Men's Roller Hockey World Cup, markii ugu horreysay ee Koobka Adduunka ee roller hockey lagu qabto Afrika.
Gaadiid
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Tareen
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Moçâmedes waa xarunta Tareenka Moçâmedes. Khadkan asal ahaan wuxuu ahaa 600mm gauge[9] laakiin waxaa loo beddelay 1067mm gauge 1950-yadii.
Badda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Waxay leedahay mid ka mid ah saddexda dekedood ee waaweyn ee Angola, oo ay weheliso Luanda iyo Lobito.
Hawada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Intii lagu jiray xilligii gumeysiga, Moçâmedes waxay lahayd garoon diyaaradeed oo yar oo u dhow magaalada: 'velho campo de aviação'. Naadiga duulimaadka ee Aero Clube de Moçâmedes ayaa halkaas ka maamuli jiray dugsi duulimaad, halkaas oo Júlia Brito Pestana ay noqotay haweeneydii ugu horreysay ee hesha shatiga duuliyaha 1939-kii. [10] Goobta saxda ah mar dambe lama aqoonsan karo. Moçâmedes waxaa u adeega Welwitschia Mirabilis International Airport, oo leh koodka IATA MSZ.
Sidoo kale eeg
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Tixraacyo
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ Tirakoobka gobollada iyo degmooyinka Angola. citypopulation.de.
- ↑ Citypopulation.de Tirakoobka gobollada iyo degmooyinka Angola
- ↑ Tirakoobka magaalooyinka waaweyn ee Angola. citypopulation.de.
- ↑ Francisco Travassos Valdez, Lix Sano oo Nolosha Socdaalka ee Galbeedka Afrika (London: Hurst & Blackett, 1861), Mugga 2, boggaga 336-338.
- ↑ Francisco Travassos Valdez (1861), Mugga 2, boggaga 346-347.
- ↑ "Klimatafel von Namibe (Mocamedes), Prov. Namibe / Angola" (PDF). Baseline climate means (1961-1990) from stations all over the world (in Jarmal). Deutscher Wetterdienst. Retrieved 6 Febraayo 2016.
- ↑ (in Af Bortaqiis) Angola - Moçâmedes, dhulkayga, waan ku arkay adigoo koraya... (Raul Ferreira Trindade), taariikhda Moçâmedes/Namibe
- ↑ (in Af Bortaqiis) Angola ee waqtiyadii hore Moçamedes, Moçâmedes oo hoos timaada xukunka Bortuqiiska ka hor 1975, youtube.com
- ↑ Template:Cite EB1922
- ↑ https://web.archive.org/web/20231123225811/https://princesa-do-namibe.blogspot.com/2007/05/inaugurao-da-rua-cidade-de-momedes-ex.html
Maktabad
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- Clarence-Smith, W. G. Addoonka, Beeralayda iyo Hantiilayaasha ee Koonfurta Angola 1840–1926. New York: Cambridge UP, 1979.
- Clarence-Smith, W. G. "Addoonsiga Xeebta Koonfurta Angola, 1875-1913." Journal of Southern African Studies 2.2 (1976), 214–23.