Musuqmaasuqa ka jira Koonfurta Suudaan

Musuqmaasuqa ka jira Koonfurta Suudaan ayaa ka mid ah kuwa ugu xun adduunka. Dadka ugu sarreeya dalka ayaa sameeyay nidaam kleptocratic ah oo xakameeya qayb kasta oo ka mid ah dhaqaalaha Koonfurta Suudaan . Nidaamkani si dhakhso ah ayuu u qaabaysan yahay muddo gaaban gudaheed, Koonfurta Suudaan waxay ku guuleysatay is-xukunka sannadkii 2005 iyadoo qayb ka ah Suudaan, waxaana la siiyay madaxbannaani buuxda sannadkii 2011.

Sida laga soo xigtay mid ka mid ah xildhibaannada baarlamaanka, qaranku ma lahayn wax sharci ah oo lagu "la dagaallanka khiyaanada iyo wax is-daba-marinta ka dhex jirta mas'uuliyiinta sare ee dowladda," gaar ahaan saraakiisha wax iibsiga ee dowladda ee ku jira Wasaaradda Maaliyadda iyo Qorsheynta Dhaqaalaha. Maqaal uu soo saaray 2013, Nyol Gaar Nguen wuxuu ku qoray in "[tuuga] aan daacad ahayn iyo dhaca hantida dadweynaha maalin cad ee ay geystaan qofka mas'uulka ka ah ama qofka mas'uulka ka ah had iyo jeer ay xukumaan" Koonfurta Suudaan. Heerka musuqmaasuqa iyo maamul xumada lagu muujiyay warbixinta Hantidhawrka Guud ee 2005 iyo 2006 ayaa la sheegay inay "ilmo ku keentay qaar ka mid ah xildhibaannada Golaha Sharci-dejinta Qaranka ee Koonfurta Suudaan." Warbixin la soo saaray 2012 ayaa lagu sheegay in in ka badan $4 bilyan oo ah lacagaha dowladda la xaday tan iyo markii is-xukunka la gaaray 2005.

Fadeexada musuqmaasuqa ugu weyn tan iyo bilowgii is-maamulka waxay ahayd waxa loogu yeero "Dura Saga," inkastoo ay jireen daraasiin dhacdooyin kale oo muhiim ah oo khaladaad la mid ah. Dhacdooyinkan waxaa badanaa lagu qariyay jahwareer mana aysan keenin dacwad ama ciqaab. Wargeyska Africa Review wuxuu xusay sanadkii 2013 in inkastoo dowladda Koonfurta Suudaan ay amartay baaritaanno dhowr ah oo ku saabsan fadeexadaha, haddana had iyo jeer waa la iska indha tiraa ama si ula kac ah ayaa loo burburiyaa gebi ahaanba. Madaxweyne Salva Kiir Mayardit wuxuu si isdaba joog ah u sheegay in dowladdiisu ay si firfircoon ula dagaallameyso musuqmaasuqa, laakiin Abriil 12, 2013, wuxuu shaqada ka eryay Elias Wako Nyamellel, Wasiir Ku-xigeenka Arrimaha Dibadda iyo Iskaashiga Caalamiga ah, "isagoo qirtay in Koonfurta Suudaan ay musuqmaasuq tahay oo ay 'quruntay xudunta.'" Dhibaatada waxaa sii xumeeyay la'aanta hufnaanta daran ee diiwaanka dowladda Koonfurta Suudaan iyo macluumaadka ganacsiga. Codsiyada xogta rasmiga ah waxaa si aan kala sooc lahayn loo diidi karaa iyadoo aan la ciqaabin.

Bilowyada

Koonfurta Suudaan, sida ay sheegtay warbixin ay soo saartay 2015-kii oo ay qortay The Sentry, waxaa la aasaasay iyadoo la rajeynayo iyadoo muwaadiniinteedu ay si weyn ugu codeeyeen madaxbannaani, bulshada caalamkuna ay bixinayso caawimo muhiim ah. Iyadoo la tixgelinayo heerka sare ee dakhliga saliidda, Koonfurta Suudaan waxaa la saadaaliyay inay si degdeg ah isku filnaan u gaari doonto ka dib kala-guurka, laakiin taa beddelkeeda waxay "ku dhacday dagaal sokeeye, burbur dhaqaale, iyo go'doomin caalami ah oo sii kordhaya," halka taliyayaasheeda ay la wareegeen ku dhawaad qayb kasta oo dhaqaalaha ah, iyagoo lumiyay "fursad taariikhi ah oo loogu talagalay horumarinta dowlad shaqaynaysa." Dagaalka sokeeye ee socda ayaa inta badan ka dhashay iskahorimaadyada ka dhex jira dadka aqoonta sare leh ee doonaya inay "dib u gorgortamaan" saamiyada dheelitirka awoodda siyaasadeed iyo dhaqaale, oo ay ku jiraan kheyraadka dabiiciga ah, iyada oo loo marayo dagaal.

Nidaamka musuqmaasuqa

Warbixin ay soo saartay Xarunta Kheyraadka La-dagaallanka Musuqmaasuqa ee U4, ayaa lagu qeexay noocyada ugu waaweyn ee musuqmaasuqa ee Koonfurta Suudaan inay yihiin musuqmaasuqa xafiisyada, taageerada, musuqmaasuqa siyaasadeed, iyo lunsiga hantida, waxayna sheegaysaa in noocyadan musuqmaasuqu ay inta badan ka dhacaan qaybaha soo socda: qaybaha wax soo saarka, maamulka maaliyadda dadweynaha, iyo ciidamada booliiska iyo amniga.

Warbixin ay soo saartay The Sentry ayaa musuqmaasuqa ka jira Koonfurta Suudaan u kala saartay si ka duwan sidii hore, iyadoo tilmaamaysa afarta hab ee ugu muhiimsan ee hantida qaranka loogu leexiyo jeebabka dadka aqoonta sare leh:

1. Waaxda wax soo saarka, oo ah isha ugu weyn ee dakhliga qaranka, ma laha hufnaan iyo maamul xumo gebi ahaanba. Saliiddu waa isha ugu weyn ee dawladda ee lacagta adag, waxayna u adeegtaa sidii dammaanad loogu talagalay amaahda dibadda ee dhaqaalaheeda sii wadata.
2. Dowladda militariga ayaa si toos ah u maamusha dhaqaalaha qaranka iyadoo xakameysa miisaaniyadda dadweynaha iyo si dadban iyadoo si dadban ula xiriireysa ganacsiyada iyo qandaraasyada. Kharashka militariga ee Koonfurta Suudaan ayaa ka sarreeya kan waddan kale oo gobolka ku yaal. Ku dhawaad ma jiraan wax macluumaad ah oo ku saabsan qoondeynta militariga, taas oo mararka qaarkood ah xadgudub sharciga ah. Ciidanku wuxuu ku lug leeyahay "nidaam taageero oo ballaaran oo adag," mana jiro kormeer yar oo ku saabsan kharashyada mushaharka, iyadoo wasaaradaha amniga ee hormuudka ka ah (Difaaca, Gudaha, iyo Sirdoonka) ay si dhif ah u soo sheegaan kharashaadka mushaharka. Xaalado badan, taliyayaasha militariga ayaa xaday mushaharka askarta; waxaa sidoo kale jira tobanaan kun oo "askar cirfiid ah," tusaale ahaan, askar ku nool oo keliya dukumentiyada mushaharka, tanina waxaa la sheegay inay tahay habka ugu muhiimsan ee saraakiisha militariga iyo amniga ay hantida ugu weeciyaan akoonnada gaarka loo leeyahay. Jeneraallada militariga waxay leeyihiin awood weyn oo ay ku qoondeeyaan lacagaha dowladda, waxayna inta badan u weeciyaan lacagaha aan militariga ahayn ujeeddooyin militari. Helitaanka hubka iyo sahayda militariga waxaa lagu sameeyaa si aan toos ahayn waxaana lagu gartaa musuqmaasuq, qiimo xad dhaaf ah, iyo la'aanta warqadaha saxda ah iyo daahfurnaanta. Miisaaniyadda gaarka ah ee madaxweynaha "ma laha kormeer aad u yar," waxyaabo badan oo ku jirana si xad dhaaf ah ayaa loo buunbuuniyaa waxayna u muuqdaan inay qariyaan kharashaadka militariga.
3. Kharashaadka dawladdu waxay ku lug leedahay nidaam wax iibsi oo u nugul musuqmaasuq iyo qashin, iyadoo qandaraasyo faa'iido leh si joogto ah loo siiyo alaab-qeybiyeyaasha ku xiran mas'uuliyiinta dawladda. Ku dhawaad hay'ad kasta oo dawladeed waxaa curyaamiyay musuqmaasuq iyo maamul xumo. Qandaraasyada aan dalabka lahayn, gaar ahaan dhismaha waddooyinka iyo soo dejinta baabuurta, waxaa si joogto ah loogu siiyaa shirkadaha ay leeyihiin madaxda sare ee xukunka ku jira qiimo jaban iyada oo aan la kormeerin. Kharashaadka dawladda ee Koonfurta Suudaan waxaa lagu gartaa "in si ballaaran loo ixtiraamo" warbixinta, sharciyeynta, iyo dukumentiyada. Sameynta shirkadaha waxaa ka mid ah la macaamilka xafiisyo adag, nidaamkan adagna waxaa la rumeysan yahay inuu awood u siiyay mas'uuliyiinta inay si ballaaran uga faa'iidaystaan laaluushka iyo helitaanka saamiyada aan sharciga lahayn ee shirkadaha. Xeerarka u baahan shaacinta maaliyadeed ee sannadlaha ah si nidaamsan ayaa loo iska indhatiraa. Lacag badan oo dawladda ah ayaa sidoo kale loo weeciyaa shirkadaha qolofka leh ee loo isticmaalo in lagu leexiyo hantida dawladda si ballaaran. Xaalado dhowr ah, qandaraasyada dawladda waxaa la siiyay shirkado aan lahayn taariikh ku saabsan hawlaha khuseeya oo u badan tahay in la sameeyay maalmo ama xitaa saacado ka hor inta aan la bixin qandaraasyada.
4. Lacag-dhaqidda: Dadka aqoonta sare leh waxay ka faa'iidaystaan warshadaha maaliyadeed ee jilicsan ee dalka iyagoo u adeegsanaya inay lacag dhaqaan oo ay dakhli soo saaraan. Dadka aqoonta sare leh ee Koonfurta Suudaan waxay si weyn ugu lug leeyihiin qaybta maaliyadeed, gaar ahaan mala-awaalka suuqa lacagta ee isbarbar socda, kaas oo hoos u dhigaya qiimaha lacagta una horseeda sicir-barar. Qaybta ayaa si weyn u fiday tan iyo markii dalku xornimadiisa helay, taasoo u sahlaysa dadka aqoonta sare leh inay ku lug yeeshaan xawilaadaha sharci-darrada ah. "Dadka lacagta badan ee wax soo gudbiya" waxay u oggolaanayaan lacago si fudud oo dhaqso badan looga wareejiyo dalka, iyadoo la yareynayo shaacinta iyo raad-raaca yar. Intaa waxaa dheer, guddiyada dhowrka ah ee bangiyada ayaa liis gareeya magacyada dadka aqoonta sare leh ee isla qaranka, taasoo muujinaysa in bangiyadani ay inta badan u adeegaan danahooda. Sidoo kale, xafiisyada gaarka loo leeyahay ee FOREX ayaa la aasaasay, waxayna fududeeyaan dhaqidda lacagta iyo macaamil ganacsi oo kale oo sharci-darro ah. Qaar ka mid ah ayaa la sheegay inay leeyihiin xubno ka tirsan dadka aqoonta sare leh, taas oo matalaysa iskahorimaadka danaha weyn.
5. Sababta ugu weyn sidoo kale waa qabyaaladda. Iyagoo ku jira tartan loogu jiro awoodda iyo xakamaynta kheyraadka iyo dhulka, dadka aqoonta sare leh ee Koonfurta Suudaan waxay sii wadaan inay raadiyaan ujeeddooyin siyaasadeed oo xisbi ah, iyagoo abaabulaya oo ka faa'iideysanaya kala duwanaanshaha qowmiyadaha iyo xiisadaha.