U bood nuxurka

São Filipe, Kaab Farde

São Filipe
Degsiimo
Fagaarad ku yaal São Filipe
Fagaarad ku yaal São Filipe
São Filipe is located in Cape Verde
São Filipe
São Filipe
Isku-duwayaasha: 14°53′42″N 24°29′53″W / 14.895°N 24.498°W / 14.895; -24.498
WadankaCape Verde
JasiiraddaFogo
DegmadaSão Filipe
Kaniisadda madaniga ahNossa Senhora da Conceição
Joogga
77 m (253 ft)
Dadka
 (2010)[1]
  Wadarta
8,122
Lambarka boostada
8220
Aqoonsi82203

São Filipe (af-Bortaqiis: "Saint Philip") waa magaalo[2] ku taal xeebta galbeed ee Afrika jasiiradda Fogo, Kabo Verde. Waa caasimadda jasiiradda, waana xarunta Degmada São Filipe. Garoonka diyaaradaha ee jasiiradda, Garoonka São Filipe, wuxuu ku yaallaa cirifka koonfur-bari ee magaalada, dekadda jasiiradduna waxay u jirtaa 4 km waqooyiga xarunta, gaar ahaan Vale de Cavaleiros.[3] Joogga magaaladu waa 20 mitir.

Kaniisad yar oo ku taal Praça Alberto da Silva
Porto de Vale de Cavaleiros
Nossa Senhora da Conceição church
Kaniisadda Nossa Senhora da Conceição (Our Lady of Conception)

São Filipe waxaa la aasaasay qarnigii 16-aad waxaana loo arkaa inay tahay magaaladii labaad ee ugu da'da weyn Kabo Verde ka dib Ribeira Grande, laakiin shahaadada magaalo-nimo laguma siin ka hor 1922.[4][5] Waxay ku horumartay beerashada cudbiga, kaas oo lagu iibin jiray xeebta Afrika.[6] Sannadkii 1655 São Filipe waxaa burburiyay budhcad-badeed Flemish ah.[7] Qarnigii 18-aad waxay gashay fadhiidnimada dhaqaalaha, sida Ribeira Grande oo kale. Beerashada cudbiga waxaa beddelay canabka, kafeega iyo jatropha (oo loo isticmaalo saliidda iyo saabuunta), taas oo keentay kor u kac dhaqaale qarnigii 19-aad. Guryo magaalo oo wakiil ah (sobrados) ayaa laga dhisay xarunta magaalada, hareeraha kaniisadda xaafadda. Waqtigan xaadirka ah, 70% guryaha xarunta magaalada waxay ka soo jeedaan qarnigii 19-aad.[6]

Goobaha dalxiiska

[wax ka badal | wax ka badal xogta]
  • Xarunta taariikhiga ah ee magaalada, oo loo yaqaan Bila Baxo. Waxaa lagu yaqaanaa naqshadeeda gumeysiga. Tan iyo 2000, guryo badan ayaa dib loo habeeyay. Guryo badan waxay leeyihiin muuqaal midab leh ama si qurux badan loo qurxiyay, balakoonnada alwaaxda ah ama daaqadaha bay. Marka laga soo tago waddooyinka quruxda badan ee leh guryo yaryar oo gumeysi ah, waxaa jira ilaa 50 guri oo waaweyn oo wakiil ah. Xarunta taariikhiga ah ee São Filipe waxay ku jirtaa liiska hordhaca ah ee Goobaha Dhaxalka Adduunka.[6]
  • Mid ka mid ah dhismayaasha ugu wakiilka ah waa xarunta magaalada (Camara Municipal) oo la dhisay 1928.[8] Waxay ku taal goob mudan in la arko oo loo yaqaan Praça 12 de Setembro halkaas oo beero yar iyo fagaare alwaax ah ay mudan yihiin booqasho.[9]
  • Kaniisadda Katooliga ee ugu muhiimsan magaalada waa Nossa Senhora da Conceição oo lagu dhisay qaab fudud 1849.[6] Kaniisaddan oo leh laba saacadood oo saacado waaweyn leh ayaa la dayactiray dhowr jeer. Dayactirkii ugu dambeeyay waxaa la dhammaystiray 2007. Kaniisadda hortiisa waxaa ku yaal dhowr guri oo gumeysi ah oo si wanaagsan loo ilaaliyay oo soo jeeda qarnigii 18-aad.
  • Hall-ka Suuqa wuxuu ku yaal xadka Bila Baxo ee qaybta casriga ah ee magaalada ee Praça Francisco de Assis, oo ah meesha ugu mashquulka badan. Saldhigga basaska ee ugu muhiimsan iyo xafiiska boostada ayaa sidoo kale halkaan ku yaal.
  • Matxafka Casa da Memória wuxuu ku yaal Praça 12 de Setembro guri ganacsade oo la dhisay 1820. Guriga deriska la ah waa matxafka degmada (Museu Municipal). Barxadda gudaha waxaa lagu beeray dhowr dhir oo u gaar ah Fogo, qaarkoodna ay yihiin noocyo khatar ku jira, tusaale ahaan Crabo bravo (Erysimum caboverdiana) iyo Língua de vaca (Echium vulcanorum). Guri yar (Funco) ayaa dib loo dhisay qaab dhaqameedka iyadoo la isticmaalayo dhagaxyo foolkaano. Qayb ka mid ah barxadda gudaha waxay ka kooban tahay dhagaxyo basalt ah.
  • Goobta taariikhiga ah ee Praça Serpa Pinto waxay ku taal waqooyi-galbeed ee xarunta, qiyaastii 40 mitir ka sarreysa xeebta Praia da Bila oo ka kooban ciid foolkaano madow ah. Waxaa ku yaal dhowr guri oo gumeysi ah, taallo iyo beero yar. Goobta laga arko Miradouro da Bila Baxo ee qaybta waqooyi ee goobta waxay bixisaa muuqaal qurux badan oo xeebta iyo jasiiradda deriska ah ee Brava.
  • Qayb ka mid ah qalcadda Fortim Carlota oo soo jeeda 1667 ayaa lagu ilaaliyay qaybta koonfureed. Qori culus oo cajiib ah ayaa laga arki karaa hortiisa. Dhismaha waxaa loo isticmaalay xabsi ilaa 2005.[10]
  • Koonfurta xarunta, qabuuraha duugga ah Antigo Cemitério, oo la isticmaalay ilaa dhammaadkii qarnigii 20-aad, ayaa mudan booqasho. Waxaa ku yaal dhowr qabri oo qaab casri ah oo soo jeeda qarnigii 19-aad.
  • Meel ka baxsan xarunta taariikhiga ah ee magaalada, Praça Alberto da Silva, oo ah meel afar geesood ah oo leh beero yar iyo kaniisad yar oo ku taal aag deegaan oo caadi ah oo ay dhif tahay in dalxiisayaashu booqdaan, waa mudan booqasho. Waxaa ku yaal dhowr dukaan, rooti iyo internet café yar. Goobtu waxay bixisaa muuqaal qurux badan oo qayb ka mid ah magaalada iyo hareeraheeda.
  • Marka laga reebo Nossa Senhora da Conceição, kaniisadda Katooliga ugu da'da weyn, waxaa jira kaniisado yaryar oo ku yaal Praça Alberto da Silva, oo ah Kaniisadda Rasuulada Cusub iyo laba waaxood oo ka tirsan Kaniisadda Ciise Masiix ee Dadka Quduuska ah ee Maalmaha Dambe.

Praia da Bila, oo ah xeeb madow, waxay 40 mitir ka hoosaysaa xarunta magaalada. Ma aha mid aad u nadiif ah, maalmo badanna badda waa mid aad u kacsan.[8]

Dadka deggan magaalada waxay door bidaan xeebta dekadda Porto de Vale de Cavaleiros, oo qiyaastii 4 km u jirta woqooyiga Sao Filipe, taas oo ah barta ugu galbeed ee jasiiradda. Iyadoo ay jirto dekadda, biyaha waa nadiif badduna ma aha mid aad u kacsan.[10] Xeebta ugu caansan jasiiradda waa Ponta da Sallina ee São Jorge.

Tirada dadka ee magaalada São Filipe (1980–hadda)
1980[11] 1990[11] 2010[1]
4,370 5,616 8,112

São Filipe waxay leedahay cimilada lamadegaanka kulul (Köppen BWh). Heerkulka celceliska waa 24.2 °C (75.6 °F). Celceliska roobabka sannadlaha ah waa 272 millimetres or 10.71 inches.

Faahfaahin Cimilada São Filipe, 113 metres or 371 feet ASL
Bilaha Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec Sanad
Kuleel aan darnayn °C (°F) 25.6
(78)
25.6
(78)
26.2
(79)
26.7
(80)
27.1
(81)
27.8
(82)
28.4
(83)
28.7
(84)
29.1
(84)
29.0
(84)
28.6
(83)
26.4
(80)
27.43
(81)
Maalinle °C (°F) 22.3
(72)
22.1
(72)
22.6
(73)
23.0
(73)
23.7
(75)
24.3
(76)
25.1
(77)
25.7
(78)
26.2
(79)
26.3
(79)
25.2
(77)
23.5
(74)
24.17
(76)
Hoos udhaca kuleelka °C (°F) 19.1
(66)
18.7
(66)
19.0
(66)
19.4
(67)
20.3
(69)
20.8
(69)
21.8
(71)
22.8
(73)
23.3
(74)
23.7
(75)
21.9
(71)
20.6
(69)
20.95
(70)
Roobka mm (Faraha) 3 2 0 0 0 0 14 81 121 35 11 5 272
Source: Climate-Data.ORG[12]
Qalcadda Fortim Carlota
Waddo caadi ah oo ku taal São Filipe

Dadka caanka ah

[wax ka badal | wax ka badal xogta]
  • Pedro Pires, Ra'iisul Wasaarihii ugu horreeyay iyo Madaxweynihii 3-aad ee Kabo Verde
Matxaf

Magaaladu waxay leedahay garoomo – Estadio 5 de Julho oo loo isticmaalo kubadda cagta iyo dhisme isboorti oo badan oo la yiraahdo Simão Mendes oo loo isticmaalo ciyaaraha kubadda kolayga iyo kubadda laliska.[13]

Académica do Fogo, Botafogo iyo Vulcânicos waa kooxaha kubadda cagta ee magaalada, sidoo kale waa kuwa ugu caansan jasiiradda.

Xeeb iyo qabuuro duug ah.
  1. 1 2 "2010 Census results". Instituto Nacional de Estatística Cabo Verde (in Portuguese). 24 November 2016.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  2. Cabo Verde, Statistical Yearbook 2015, Instituto Nacional de Estatística, bogga 32-33
  3. "Information about the port" (in Boortaqiis). ENAPOR. Archived from the original on 22 October 2014. Retrieved 3 December 2014.
  4. Pitt Reitmaier: Cabo Verde - Kapverdische Inseln, bogga 386. Bielefeld 2009.
  5. "Djar'fogo assinala 84 anos de S. Filipe com mostra fotográfica". A Semana (in Boortaqiis). 11 July 2006. Retrieved 22 March 2017.
  6. 1 2 3 4 Centre historique de São Filipe, UNESCO
  7. Ingrid and Peter Kirschey, Kapverden, bogga 156. Köln 2009
  8. 1 2 Rolf Osang. Kapverdische Inseln, bogga 134-135. Köln 2001.
  9. Richard Trillo, São Filipe Archived 2016-08-21 at the Wayback Machine The Rough Guide to West Africa
  10. 1 2 Susanne Lipps: Kapverdische Inseln, bogga 253-254. Ostfildern 2009.
  11. 1 2 citypopulation.de
  12. "Climate data for São Filipe, 20-180 metres ASL". Retrieved 5 January 2014.
  13. "São Filipe: Reabilitação do estádio 5 de Julho e polidesportivo "Simão Mendes" prevista para Dezembro". Inforpress CV (in Boortaqiis). 20 November 2014. Archived from the original on 2 December 2014. Retrieved 21 November 2014.

Xiriirinta dibadda

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Macluumaad ku saabsan Sao Filipe, caasimadda Jasiiradda Fogo, Kabo Verde