U bood nuxurka

Tajuura

Tajuura
Tagórri
تاجورة
Tajuura
Magaalo
Dekadda Tajuura ee Jabuuti
Dekadda Tajuura ee Jabuuti
Tajuura is located in Djibouti
Tajuura
Tajuura
Goobta ay ku taal Jabuuti
Isku-duwayaasha: 11°47′N 42°53′E / 11.783°N 42.883°E / 11.783; 42.883
Waddan Djibouti
GobolTajuura
Bedka
  Wadarta
7.356 km2 (2.840 sq mi)
Joogga
4 m (13 ft)
Dadka
 (2024 Tirakoob)
  Wadarta
18,808
  Cufnaanta2,600/km2 (6,600/sq mi)

Tajuura (Af Canfar: Tagórri; Af Carabi: تاجوراء, romanized: Tajūrā’; Af Soomaali: Tajuura) waa mid ka mid ah magaalooyinka ugu faca weyn Jabuuti waana xarunta Gobolka Tajuura. Magaaladu waxay caan ku noqotay horraantii qarnigii 19-aad iyadoo ahayd dekad beddel u ah magaalada Saylac. Iyadoo ku taal Gacanka Tajuura, waxay hoy u tahay dad lagu qiyaasay 19,000 oo qof.[1] Waa magaalada saddexaad ee ugu weyn dalka ka dib Jabuuti iyo Cali Sabiix.[2]

Tajuura waxay leedahay garoon diyaaradeed waxaana markab loogu kala gooshaa magaalada Jabuuti. Waxa kale oo ay caan ku tahay dhismayaasheeda cad-cad iyo xeebaheeda ku dhow, iyo waliba masaajideeda.

Magaca Canfar ee Tagórri wuxuu ka soo jeedaa magaca tágor ama tógor, (jamac tágar oo macnaheedu yahay "weel maqaar riyood ah oo biyo lagu dhaansado"). Magaca Tagórri si gaar ah wuxuu uga soo jeedaa *tagór-li, oo macnaheedu yahay "mid leh weelal maqaar ah oo biyo lagu dhaansado", taas oo macnaheedu noqonayo "mid biyo badan".[3]

Sawirka muuqaalka Tajuura sannadkii 1841 ee uu sawiray Johann Martin Bernatz.

Soo ifbixidda Tajuura waxay dhacday ka dib markii ay kor u kacday Adoimara ama "guriga cad" ee Canfarta kuwaas oo ku noolaa qaybta koonfureed ee dalka Danakil waxayna xulafo la ahaayeen boqorradii Showaa. Sannadkii 1810 waxay ka adkaadeen kuwa ay xafiiltamaan, Asa-yamara ama "guriga cas" ee Canfarta, taas oo u furtay waddadii horumarinta dekadda iyo gudaha Itoobiya. Tajuura waxay markaas noqotay kursigii Suldaan Canfar ah oo loo yaqaanay Dardar, kaas oo "sheegtay awoodda dhammaan Canfarta Adoimara ee waqooyiga ilaa xuduudaha Showa. Si kastaba ha ahaatee, in kasta oo ay run ahayd in qaar ka mid ah qabaa'il-hoosaadka Adoimara ay u wareegeen ilaa xuduudaha Ifat, xitaa taageerayaashii ugu adkaa ee Suldaanka waxay isku raaceen in awooddiisa dhabta ah aysan dhaafin Harada Assal, oo u dhow Tajuura."[4][5]

Richard Pankhurst wuxuu xusay inay kaga duwanayd dekadaha deriska ah in ay si ku dhow u maamusho ganacsiga Showaa iyo Aussa, "halkii ay ka ahaan lahayd tan Harar ama Ogaadeen." Wuxuu soo xigtay sharaxaadda William Cornwallis Harris ee suuq sannadle ah oo bilaabma Sebtembar kasta, markaas oo "laba bilood xeebta ay ku urursan yihiin badeecado, xaafadahana ay ka buuxaan geel, baqal iyo dameer." Pankhurst wuxuu kaloo xigtay C.T. Beke in ganacsiga dadka ku nool Dooxada Canfarta ay gebi ahaanba gacanta ku hayeen haween, "kuwaas oo raray geela, iibiyay oo iibsaday halka raggu ay gabi ahaanba ka fogaysteen 'si looga fogaado daadinta dhiigga, dalkan oo ah goob joogto ah oo colaado dhexmara qabaa'ilka kala duwan.'"[6] Iyadoo Abir uu xusay in dekadda aan lagu xusin dhammaan agabka ku saabsan Badda Cas ee qarnigii siddeed iyo tobnaad ama horraantii qarnigii sagaal iyo tobnaad, qarnigii 19-aad badhtamihiisii Tajuura waxay ahayd mid barwaaqo ah, "halka dhammaan saldanadaha kale ee Canfarta ee xeebta la tilmaamay ... inay yihiin tuulooyin yaryar oo qudhun ah oo aan lahayn wax siyaasad ama ganacsi ah."[7] Tajuura waxay guushan ku lahayd haysashada suuq addoon weyn; Pankhurst wuxuu soo jeedinayaa in qiyaas ahaan 6,000 oo qof sannadkii ay Itoobiya uga baxeen Tajuura iyo Saylac.[8] Alaabta kale ee muhiimka ah ee lagu iibiyo Tajuura qarnigii 19-aad waxay ahayd maroodi-gale, oo ay keeneen karaafanno ka yimid Aliyu Amba.[9] Alaabta kale ee la dhoofiyo waxaa ka mid ahaa sarreen, durra, malab, dahab, baalasha gorayo, senna, madder, iyo civetone. Qiimaha ganacsiga 1880-1 waxaa lagu qiyaasay waqtigaas 29,656 rupee oo dhoofin ah iyo 18,513 rupees oo soo dejin ah.[6]

Somaliland Faransiiska

[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Tajuura sannadkii 1887

Xiisaha Faransiiska ee xeebta Badda Cas ee u dhow Tajuura waxay ku bilaabatay sahaminta Rochet d'Hericourt ee Showaa (1839–42). Sahaminta dheeraadka ah ee Henri Lambert, Wakiilka Qunsuliyadda Faransiiska ee Cadan, iyo Kabtan Fleuriot de Langle waxay keentay heshiis saaxiibtinimo iyo caawimo oo dhexmara Faransiiska iyo suldaannada Raheita, Tajuura, iyo Gobaad. Ganacsade Soomaali ah oo xirfad leh Xaaji Sharmarke Cali Saalax ayaa sidoo kale aruuriyay cashuur dhan 1,200-1,600 thaler sannadkii dadka deggan Tajuura, taas oo u dhiganta lacag aad u badan oo casri ah waxaana la eryay ka dib markii la dilay deggenaha Faransiiska Lambert.[10] Xiisaha Faransiiska ee sii kordhaya ee aagga ayaa dhacay iyadoo ay jirto firfircooni British ah oo ka socota Masar iyo furitaanka Kanaalka Suez sannadkii 1869. Intii u dhaxaysay 1883 iyo 1887, Faransiiska waxay saxiixeen heshiisyo kala duwan oo lala galay Soomaalida iyo Canfarta Saldanadaha markaas talinayay, taas oo u oggolaatay inay ballaariyaan xukunka si loogu daro Gacanka Tajuura.[11] Léonce Lagarde ayaa markii dambe loo magacaabay guddoomiyaha xukunka. Sannadkii 1894, wuxuu aasaasay maamul Faransiis ah oo joogto ah oo ku yaal magaalada Jabuuti wuxuuna u bixiyay gobolka Côte française des Somalis (Somaliland Faransiiska). Ganacsiga addoonta waxaa lagu baabi'iyay digreeto 26 Oktoobar 1889;[12] si kastaba ha ahaatee, Noel-Buxton ayaa ku warramay in Tajuura ay weli tahay xarun ganacsi addoon, laakiin "ku kooban shixnado yaryar inkastoo ay soo noqnoqdaan."[13] Iyadoo intii lagu jiray 1880-meeyadii dekaddu ay u adeegtay sidii barta qaybinta qoryaha iyo rasaasta ee Showaa iyo Itoobiya (intii lagu jiray muddadan, Arthur Rimbaud wuxuu ku noolaa magaalada), muhiimadda Tajuura ayaa si lama huraan ah hoos ugu dhacday dhismaha Waddooyinka Tareenka ee Itoobiya-Jabuuti, kuwaas oo ku xiray Jabuuti dhulka gudaha. Waddada tareenka waxay bilowday inay siddo gaadiid 22 Luulyo 1901, waxaana loo kordhiyay Dire Dawa 17 bilood ka dib, ugu dambayntiina Addis Ababa 3 Disembar 1929.[14]

Tajuura sannadkii 1971

Dawladda Jabuuti waxay aasaastay barnaamijyo kala duwan oo dadweyne oo ballaaran si ay u dayactirto magaalada. Dekadda Tajuura ayaa la casriyeeyay sannadkii 2000, iyadoo ku kacday US $1.64 milyan. Shaqada waxaa lagu tilmaamay inay qayb ka tahay dadaalka dawladda si ay uga caawiso horumarinta dhaqaalaha degmooyinka Tajuura, Obokh, Cali Sabiix iyo Dikhil. Dekadda cusub ee Tajuura ayaa loo dhisay si ay diiradda u saarto xamuul guud, sida xoolaha, sisinta, fooxa, bacriminta iyo hadhuudhka, iyadoo ku kacday US $90 milyan. Markii hore dekadda waxaa loo horumariyay ujeedada ah in lagu qaado inta badan potash ka imanaya Gobolka Canfar ee Itoobiya, iyadoo macdanta aan weli la horumarin. Taas ka sokow dekaddu waxay leedahay awood ay ugu adeegto waqooyiga Jabuuti iyo inay u noqoto marinka ugu dhow ee gobollada Canfar iyo Tigray ee Itoobiya. Marka la barbardhigo waddadii dhaqameedka ahayd ee ka imanaysay dekadaha Jabuuti iyada oo loo marayo Galafi, waddada cusub ee (RN-11) ee ka timaadda Tajuura ilaa Balho waxay si weyn u yaraynaysaa saacadda wadista.

Xeebta Tajuura wakhtiga qorrax dhaca.

Iyadoo leh cimilo engegan, magaaladu waxay aragtaa celcelis ahaan 186 mm (7.31 in) oo roob ah sannadkii. Celceliska heerkulka wuxuu u dhexeeyaa 26 °C (79 °F) jiilaalka ilaa 36 °C (97 °F) xagaaga.

Faahfaahin Cimilada Tajuura
Bilaha Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec Sanad
Kuleel aan darnayn °C (°F) 29.0
(84)
29.2
(85)
31.1
(88)
33.1
(92)
36.0
(97)
39.7
(100)
41.7
(110)
40.6
(110)
37.6
(100)
34.0
(93)
31.3
(88)
29.7
(85)
34.42
(94)
Maalinle °C (°F) 25.6
(78)
26.3
(79)
27.9
(82)
29.7
(85)
32.4
(90)
35.7
(96)
36.4
(98)
35.6
(96)
34.2
(94)
30.3
(87)
27.8
(82)
26.2
(79)
30.68
(87)
Hoos udhaca kuleelka °C (°F) 22.2
(72)
23.3
(74)
24.6
(76)
26.2
(79)
28.7
(84)
31.7
(89)
31.1
(88)
30.5
(87)
30.7
(87)
26.5
(80)
24.2
(76)
22.7
(73)
26.87
(80)
Roobka mm (Faro) 13 10 17 14 9 2 2 27 12 18 35 27 186
Source #1: Climate-Data.org, altitude: 12m[15]
Source #2: Levoyageur[16]

Gaadiidka badda

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Laga soo bilaabo Jabuuti ilaa Tajuura, waxay qaadataa laba saacadood iyo bar oo raacid ah.

Gaadiidka dhulka

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Masaafada u dhaxaysa Jabuuti waa 130 km.

Gaadiidka hawada

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Gaadiidka hawada, Tajuura waxaa u adeega Garoonka Diyaaradaha ee Tajuura.

Muuqaalka hawada ee marinka caga-dhigashada ee Garoonka Diyaaradaha ee Tajuura.

Waxay qaadataa 30 daqiiqo in laga safro magaalada Jabuuti ilaa Tajuura.

Waa kuwan liiska suldaannada Tajuura:[17]

  • 1620 Burhan bin Muhammad
  • 1630 Dini bin Muhammad
  • 1655 Kamil bin Burhan
  • 1655 Hamad bin Dini (ama Muhammad bin Dini)
  • 1680 Musa bin Kamil
  • 1680 Dini bin Hamad (ama Nasser bin Hamad)
  • 1705 Hamad bin Musa
  • 1705 Muhammad bin Dini
  • 1740 Muhammad bin Hamad
  • 1770 Hamad bin Naser
  • 1770 Hummad bin Muhammad
  • 1800-1820 Mandaytu bin Hamad
  • 1821-1859 Ad'allom Muhammad bin Hummad
  • 1860-9 Mar 1862 Muhammad bin Mandaytu
  • 1863-1879 Hummad bin Ad'allom Muhammad
  • 1880-24 Aug 1912 Hummad bin Muhammad
  • 2 Dec 1913-6 Aug 1927 Muhammad bin Arbahim
  • Dec 1928-21 Apr 1962 Hummad bin Muhammad bin Arbahim
  • 18 May 1964 – 1984 Habib bin Hummad bin Muhammad
  • 1985 - 17 May 2019 Abd'ul Kadir bin Hummad bin Muhammad bin Arbahim

Dadka caanka ah

[wax ka badal | wax ka badal xogta]
  1. "Tadjourah (City, Djibouti) - Population Statistics, Charts, Map and Location". www.citypopulation.de. Retrieved 2024-10-10.
  2. Pankhurst, Richard (1982). History Of Ethiopian Towns. p. 309. ISBN 9783515032049.
  3. Didier Morin, "Tadjoura," in Dictionnaire historique afar (1288-1982). France: 2004, p. 250.
  4. Mordechai Abir, Ethiopia: The Era of the Princes; The Challenge of Islam and the Re-unification of the Christian Empire (1769-1855) (London: Longmans, 1968), p. 20
  5. Pankhurst, Richard (1982). History Of Ethiopian Towns. p. 309. ISBN 9783515032049.
  6. 1 2 Richard K.P. Pankhurst, Economic History of Ethiopia (Addis Ababa: Haile Selassie University Press, 1968), pp. 429.
  7. Abir, Era of the Princes, pp. 20f
  8. Pankhurst, p. 83.
  9. Pankhurst, p. 249.
  10. Joint-Daguenet, Roger (1992). "Outre-MersRevue d'histoire". 294 (La côte africaine du golfe d'Aden au milieu du XIXe siècle): 87–113. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  11. Raph Uwechue, Africa year book and who's who, (Africa Journal Ltd.: 1977), p. 209.
  12. Pankhurst, p. 103.
  13. Pankhurst, p. 123.
  14. Pankhurst, pp. 304-334.
  15. "Climate: Tadjoura - Climate graph, Temperature graph, Climate table". Climate-Data.org. Retrieved 25 September 2013.
  16. "DJIBOUTI - TADJOURAH : Climate, weather, temperatures". Levoyageur. Retrieved 25 September 2016.
  17. Worldstatesmen - DJibouti

Xiriirinta dibadda

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

11°47′N 42°53′E / 11.783°N 42.883°E / 11.783; 42.883