USC
Golaha Midnimada Soomaaliyeed Golaha Midnimada Soomaaliyeed | |
|---|---|
| Taliyaha/Hoggaamiyaha | Maxamed Faarax Caydiid,[1] |
| La Aasaasay | 1987 |
| La kala diray | 2000 |
| Xarunta Dhexe | Muqdisho |
| Mabaadi'da | Kacaan-diid maantiilayn Siyaad Barre-diid Danta Hawiye Wadaniyadda Soomaaliyeed Soomaaliweyn |
| Kooxda | Hawiye |
| Midabada | Cagaar |
Golaha Midnimada Soomaaliyeed (USC, Af Soomaali: Golaha Midnimada Soomaaliyeed) wuxuu ahaa mid ka mid ah ururradii jabhadaha waaweynaa ee ka jiray Soomaaliya. Waxaa la aasaasay 1989-kii, wuxuuna door muhiim ah ka qaatay raggidii dowladdii Siyaad Barre ee 1991-kii. Ka dib dagaallo hoose oo dhexmaray, USC wuxuu ka dib u kala jabay laba garab oo ay hoggaaminayeen Maxamed Faarax Caydiid iyo Cali Mahdi Maxamed.
Labadaba Cali Mahdi iyo Caydiid waxay sheegteen inay hoggaaminayaan dowlado midnimo qarameed, mid kastana wuxuu u tartamayay inuu hoggaamiyo dib-u-dhiska dowladdii Soomaaliya.[2] Isku day ay ku doonayeen inay ku ballaariyaan taageerada saldhigyadooda iyagoo gaashaanbuursanaya kooxo kale oo hubaysan iyo kooxo siyaasadeed, garabkii USC ee Caydiid wuxuu u isbeddelay garabka Isbahaysiga Qaranka Soomaaliyeed (SNA), halka garabkii Mahdi wuxuu noqday Isbahaysiga Badbaadinta Soomaaliyeed (SSA).
Markay taariikhdu ahayd 2000, markii la aasaasay Dowladda Kumeelgaarka ah (TNG), waxaa la bilaabay geeddi-socod ka-dhigista hubka, waxaana hoggaamiyayaashii hore ee USC ka mid ah lagu daray maamulkii cusub ee kumeelgaarka ahaa.
Taariikh
[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Dhammasadkii 1980-aadkii, maamulkii Barre wuxuu noqday mid aad u saameyn badan oo la neceb yahay. Dowladda waxay qaadatay hannaan aad u adag, jabhado uu dhiirrigelinayo maamulkii Hantiwadaagga ee Etoobiya ee Derg ayaa ka dhashay dalka dhan.[3] Maadaama uu ahaa xubin ka tirsan qabiilka Hawiye, ofisiyaal sare oo dowladeed iyo ciyaaryahan milatari oo khibrad leh, Caydiid waxaa loo arkay doorasho dabiici ah oo lagu caawinayo hoggaaminta ololaha milatari ee Golaha Midnimada Soomaaliyeed ee ka dhanka ah maamulka, markaana si dhakhso ah ayaa looga dhaadhiciyay inuu ka soo tago New Delhi oo uu ku laabto Soomaaliya.[3]
Aasaaskii
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Saldhiggeedu uu u badnaa qabiilka Hawiye, Golaha Midnimada Soomaaliyeed waxaa lagu aasaasay magaalada Rome 7 Janaayo 1989-kii iyadoo uu aasaasay Cali Maxamed Osoble (Cali Wardhiigley), oo ahaa madaxweyne ku xigeenkii Jabhaddeynta Dhaqdhaqaaqa Qaranka Soomaaliyeed (SNM) ee Isaaqu hoggaaminayay 1984 ilaa 1987.[4][5] USC waxay tusaale ka qaadatay qaab-dhismeedka ururka iyo hannaanka abaabulka ee SNM,[4] intii ka dhimanayd dagaalkana, SNM waxay gawaarida hawada iyo hub muhiim ah iyo rasaas ka taageeri jirtay USC, kuwaas oo USC aysan awoodin inay si fudud ku hesho.[6][7]
Ingasta oo xubnaheeda badankood ay marka hore ka bilaabeen xulafo ka tirsan SODAF, SSDF iyo SNM, USC ee Rome waxay lahayd barnaamij siyaasadeed iyada u gaar ah oo bixinaya hab baahsan oo lagaga jawaabayo cabashada sii kordhaysa ee ka dhanka ah dowladda dhexe ka dib 10 sano oo mucaaradato jabhadeed ah.[8]
"USC waxay habayn doontaa siyaasadaha qaranka, xeeladaha iyo qorshayaasha hawlgalka si si hufan loo aasaaso oo loo adkeeyo Dowladda Dhexe ee Federaalka ah iyo baarlamaan kuraas la doortay oo si dhab ah u matala dhammaan muwaadiniinta Soomaaliyeed. Sidoo kale aasaasidda mabda'a maamul goboleedka u gaarka ah. Tani waxay caawin doontaa in la dhiso maamul baahsan oo nidaamsan oo loogu talagalay hay'adaha dowladda ayna taageerto qorshaynta iyo go'aan-qaadashada maxalliga ah, dadaallada bulshada iyo ka-qaybgalka taas oo dambeyntii horseedi doonta in dadku isku ku kalsoonaadaan dhinacyada oo dhan ee siyaasadda, bulshada iyo dhaqaalaha"
Garabka ciidanka ee USC waxaa la aasaasay dhamaadkii 1989-kii magaalada Mustahiil, oo ah deegaan Hawiye oo ka tirsan Etoobiya, waxaana hoggaaminayay General Maxamed Faarax Caydiid ilaa uu ka dhimanayo 1996-kii.[9] Maadaama uu ahaa xubin ka tirsan qabiilka Hawiye, ofisiyaal sare oo dowladeed iyo ciyaaryahan milatari oo khibrad leh, Caydiid waxaa loo arkay doorasho dabiici ah oo lagu caawinayo hoggaaminta ololaha milatari ee Golaha Midnimada Soomaaliyeed ee ka dhanka ah maamulka, markaana si dhakhso ah ayaa looga dhaadhiciyay inuu ka soo tago xilka danjiraha New Delhi oo uu ku laabto Soomaaliya si uu uga qaybqaato Rebellion-ka Soomaaliyeed.[10]
Dagaalkii Sokeeye ee Soomaaliya iyo burburkii maamulkii Barre
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Ka dib ka-goosashadii Caydiid, wuxuu casuumaad ka helay Madaxweynaha Etoobiya Mengistu Haile Mariam, oo Caydiid siiyay ruqsad uu ku aasaaso oo ku maamulo hawlgal milatari oo USC ah oo ka dhex bilaabma dhulka Etoobiya.[10] Saldhigyada buuraha ee dhow xudduudda Soomaaliya iyo Etoobiya, wuxuu ka bilaabay hoggaaminta weerarkii ugu dambeeyay ee milatari ee Golaha Midnimada Soomaaliyeed ee cusub si loo qabto Muqdisho oo maamulka la rigo.[11]
USC waxay waqtigaas u kala jabtay saddex garab: USC-Rome, USC-Mogadishu, ka dibna waxaa ku xigay USC-Ethiopia; maadaama labada meelood ee hore aysan ahayn meel habboon oo la kaga bilaabi karo raggida maamulkii Barre. Cali Mahdi Maxamed, oo ahaa xubin saameyn leh oo ka tirsan golaha oo dambe noqday la-tartamaha ugu weyn ee Caydiid, wuxuu soo dhoweyn waayay ka-qaybgalka Caydiid ee USC wuxuuna taageeray garabka Rome ee Golaha, kuwaas oo sidoo kale necebaa Caydiid. Calaamadaha ugu horreeyay ee kala-jeedsashada dhexdeeda USC waxay yimaadeen Juun 1990-kii, markii Mahdi iyo garabka USC-Rome ay diideen doorashadii Caydiid loogu doortay gudoomiyaha USC, iyagoo ka hortagay ansaxnimada codka.[12]
Isla bishaas Caydiid wuxuu sii maray inuu aasaaso gaashaanbuur milatari oo uu la samaystay jabhaddii waqooyiga ee Jabhaddeynta Dhaqdhaqaaqa Qaranka Soomaaliyeed (SNM) iyo Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaaliyeed (SPM). Oktoobar 1990-kii, SNM, SPM iyo USC waxay saxixeen heshiis ah inaan la samayn haba yaraatee wax wadahadallo nabad ah ilaa la rigo maamulka Barre oo dhan. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen inay aasaasaan dowlad kumeelgaar ah ka dib raggidda Barre, ka dibna la qabto doorashooyin.[10]
Nofeembar 1990-kii, warkii ahaa in ciidamada USC ee Gen. Caydiid ay ka adkaadeen ciidankii 21-aad ee Madaxweyne Siyaad Barre ee gobollada Mudug, Galguduud iyo Hiiraan wuxuu ku qanciyay kuwo badan in dagaal ka dhaco Muqdisho uu yahay mid dhow, taas oo keentay in dadka rayidka ah ee magaalada ay bilaabaan inay si dhakhso ah u hubaystaan.[10] Tani, oo la socota hawgallada ururrada kale ee jabhadaha, waxay dambeyntii horseeday bixitaankii buuxay ee Dagaalkii Sokeeye ee Soomaaliya, burburkii tartiib-tartiibka ahaa ee Ciidanka Xoogga Land Soomaaliyeed, iyo raggidii maamulkii Barre ee Muqdisho 26 Janaayo 1991-kii. Ka dib noqoshada faaruqa awoodda ee ka dhalatay dhicitaankii Barre, xaaladda Soomaaliya waxay bilaabtay inay si dhakhso ah uga baxdo maamulka, ka dibna garabyada jabhadaha waxay bilaabeen inay u dagaallamaan maamulida haraagii dowladdii Soomaaliya. Ugu dambeyntii, kala-jabsanaanta u dhaxeysa labada garab ee ugu waaweyn ee Golaha Midnimada Soomaaliyeed (USC), oo ay hoggaaminayeen Caydiid iyo la-tartamihiisa Cali Mahdi, waxay horseeday dagaal culus iyadoo qaybo waaweyn oo Muqdisho ah ay sidaas darteed ku burbureen markii labada garab ay isku dayeen inay maamulaan magaalada.[13][14]
Labadaba Cali Mahdi iyo Caydiid waxay sheegteen inay hoggaaminayaan dowlado midnimo qarameed, mid kastana wuxuu u tartamayay inuu hoggaamiyo dib-u-dhiska dowladdii Soomaaliya.[2]
Guulaha milatari ee USC[15] [16][17] waxay ahaayeen kuwo muhiim ah oo horseeday raggidii dowladdii Barre 26-kii Janaayo 1991-kii, iyadoo taliyihii uu u cararay dibad-joog Ekeeniya. In kasta oo Dowladda Ekeeniya ay milatari ahaan taageeraysay Barre dagaalkii uu ku jiray USC ka hor iyo ka dib raggidiisa,[18] USC waxay eryatay ciidamadii Barre ilaa Ekeeniya iyadoo keentay khilaaf diblomaasiyadeed iyo milatari oo dheeraa oo ay la yeesheen Madaxweyne Daniel Arap Moi[19][20] ka hor inta aan looga soo jeedin ururkii OAU ee waqtigaas inuu ku nghỉyo Lagos, Nayjeeriya. Guushaas ka dib si kastaba ha ahaatee, USC waxay ku dhibtootay inay maamusho heshiis siyaasadeed oo ay la gasho la-tartamayaasheeda, SNM, SPM iyo SSDF, waxayna sidoo kale u kala jabtay dhexdeeda hoggaankeeda ka dib markii Cali Mahdi Maxamed la kaga dhawaaqay Madaxweyne kumeelgaar ah.
Kala-jabsanaantii Caydiid iyo Cali Mahdi
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Labadaba Cali Mahdi iyo Caydiid waxay sheegteen inay hoggaaminayaan dowlado midnimo qarameed, mid kastana wuxuu u tartamayay inuu hoggaamiyo dib-u-dhiska dowladdii Soomaaliya.[2]
Markii la magacaabay Cali Mahdi Maxamed oo ah Madaxweyne, USC waxay u kala jabtay laba. USC/SNA waxay ka soo baxday Maxamed Caydiid hoostiisa iyo Golaha Midnimada Soomaaliyeed/Isbahaysiga Badbaadinta Soomaaliyeed (USC/SSA) ee Cali Mahdi Maxamed. USC/SNA waxay gashay maamulka wiilkii Maxamed Caydiid, Xuseen Maxamed Faarax Caydiid ka dib dhimashadii aabihiis 1996-kii. USC/SSA dambeyntii waxay gashay maamulka Gudoomiye ku xigeenka, Muuse Suudi Yalahow.
Labadaba garabyada USC waxay nabad kesheen keshiis bishii Juun 1997-kii, inkasta oo tani ay keentay kala-jabsanaan violently ah oo dhexmartay Yalahow iyo Cali Mahdi Maxamed, dagaalkana wuxuu ka sii socday Muqdisho. Ugu dambeyntii, labadaba Xuseen Caydiid iyo Yalahow waxay dub-u-heshiiyeen oo ay ku qoob-galeen Golaha Dib-u-heshiisiinta iyo Dib-u-dhiska Soomaaliyeed (SRRC) 2002-kii, iyagoo ka hortagaya Dowladda Kumeelgaarka ah (TNG). Tani waxay keentay khilaaf u dhexeeya taageerayaasha USC/SSA ee Yalahow iyo Cumar Maxamuud Finnish (oo sidoo kale loo yaqaanno Mahmud Muhammad Finish), oo sii taageerayay TNG. Dagaalka u dhexeeya labada wuxuu dhimasho badan ka geystay Muqdisho.[21]
Sannadkii 2001-dii, Xuseen Caydiid wuxuu aasaasay Golaha Dib-u-heshiisiinta iyo Dib-u-dhiska Soomaaliyeed (SRRC), oo ahaa urur mucaarad ah oo hubaysan oo cusub. Isagoo ka soo baxay Isbahaysiga Qaranka Soomaaliyeed, waxaa markii hore loo aasaasay inuu ka hortago Dowladda Kumeelgaarka ah (TNG) ee curdinka ahayd iyo Isbahaysiga Dooxada Juba (JVA) muddadii 2001–2004. Si kastaba ha ahaatee, dambeyntii wuxuu xalliyay khilaafaadkii uu la lahaa dowladda 2003-dii, iyadoo hoggaamiyayaal dhex-dhexaad ah oo ka mid ah lagu daray maamulkii cusub ee kumeelgaarka ahaa.
Dadka muhiimka ah
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Jadwalka Taariikheed ee USC
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- 1987–1991 Aasaaskii USC ilaa raggidii Siyaad Barre
- 1991–1992 Maxamed Faarax Caydiid (USC Caydiid) vs. Cali Mahdi Maxamed (USC Mahdi) ilaa aasaaskii USC/SNA
- 1992–1995 USC/SNA iyo USC/SSA vs hawlgalkii Qaramada Midoobay
- 1995–1998 USC/SNA vs. USC/SSA ka dib bixitaankii Qaramada Midoobay ilaa dib-u-heshiisiintii
- 1998–2001 Dagaalka hoose ee USC/SSA ee u dhexeeyay Cali Mahdi Maxamed iyo Muuse Suudi Yalahow
- 2001–2002 Dagaalka hoose ee USC/SSA ee u dhexeeyay Muuse Suudi Yalahow (SRRC) vs. Cumar Maxamuud Finnish (TNG)
- 2003–Dhowr taliye oo USC ah waxay ka dhigeen hubka maleeshiyadooda; kuwo ka mid ah waxaa lagu daray dowladdii cusub ee kumeelgaarka ahayd
Sidoo kale eeg
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Tixraacyada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ "United Nations Consolidated Inter-Agency Appeal for Somalia" (PDF). OCHA. 1998. Archived (PDF) from the original on September 27, 2007. Retrieved May 23, 2007.
- 1 2 3 Ingiriis, Mohamed Haji (2016). The Suicidal State in Somalia : The Rise and Fall of the Siad Barre Regime (1969-1991). UPA. ISBN 978-0-7618-6719-7. OCLC 951539094.
- 1 2 Biddle, Stephen D (26 July 2022). Nonstate warfare : the military methods of guerillas, warlords, and militias. Princeton University Press. p. 184. ISBN 978-0-691-21666-9. OCLC 1328017938.
- 1 2 Bakonyi, Jutta; Guevara, Berit Bliesemann de (2014-06-11). A Micro-Sociology of Violence: Deciphering patterns and dynamics of collective violence (in Ingiriisi). Routledge. ISBN 978-1-317-97796-4.
- ↑ Clapham, Christopher S. (1998). African Guerrillas (in Ingiriisi). James Currey. ISBN 978-0-85255-815-7.
- ↑ The Weekly Review (in Ingiriisi). Stellascope Limited. 1993.
- ↑ Dualeh, Hussein Ali (1994). From Barre to Aideed: Somalia : the Agony of a Nation (in Ingiriisi). Stellagraphics Limited. ISBN 978-9966-834-40-9.
- ↑ Brons, Maria (1992). Society, Security, Sovereignty and the State in Somalia From Statelessness to Statelessness?. International Books. p. 208. ISBN 9789057270383. Archived from the original on May 18, 2023. Retrieved March 9, 2023.
- ↑ "Appendix A: Main Events in Somalia's History". United Nations Consolidated Inter-Agency Appeal for Somalia (PDF). Geneva: OCHA. December 1998. p. 105. Archived from the original (PDF) on 2004-01-24.
- 1 2 3 4 Drysdale 1994, pp. 20–28.
- ↑ Richburg, Keith (8 September 1992). "AIDEED: WARLORD IN A FAMISHED LAND". Washington Post. Archived from the original on 22 May 2024. Retrieved 2 September 2022.
- ↑ Drysdale 1994, pp. 15–16.
- ↑ Library Information and Research Service, The Middle East: Abstracts and Index, Volume 2, (Library Information and Research Service: 1999), p. 327.
- ↑ Ahmed III, Abdul. "Brothers in Arms Part Forces I" (PDF). WardheerNews. Archived from the original (PDF) on 3 May 2012. Retrieved 28 February 2012.
- ↑ Of Immigration, Board (1993). Somalia: Information on the situation in Baidoa and El Wak from 1991 to 1993, and in El Wak in 1996. Archived from the original on September 15, 2023. Retrieved August 28, 2023.
- ↑ Alasow, Omar (2010). Violations of the Rules Applicable in Non-International Armed Conflicts and Their Possible Causes. BRILL. ISBN 978-90-04-18988-1.
- ↑ Duyvesteyn, Isabelle (2010). Clausewitz and African War, Politics and Strategy in Liberia and Somalia. Archived from the original on August 28, 2023. Retrieved August 28, 2023.
- ↑ Report, Daily (1992). Daily Report Africa (Sub-Sahara) Issues. Foreign Broadcast Information Service. p. 4.
- ↑ Review, The Weekly (1992). The Weekly Review. Stellascope Limited. p. 36. Archived from the original on April 5, 2023. Retrieved March 9, 2023.
- ↑ Review, The Weekly (1992). The Weekly Review. Stellascope Limited. p. 37. Archived from the original on April 5, 2023. Retrieved March 9, 2023.
- ↑ "SOMALIA: At least 12 killed in Mogadishu fighting". IRIN. February 26, 2002. Archived from the original on April 5, 2023. Retrieved February 7, 2007.
Ilaha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Xiriiriyeyaasha dibadda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- HAG – Hawiye Action Group
- Dagne, Ted (2002). "Africa and the War on Terrorism". CRS Report for Congress, Washington (DC):Library of Congress.