User:Bulshaawi

- Somaliland

Dib Ula Soo Noqoshodii Qarannimadda Somaliland

Mukhtaar Cabdi Sheekh Bulshaawi

           Xoriyaddu waa uu muhiim bini’aadam ka, in la cabudhiyaa ama xaq ay leyihiin la duud siyaa waxa ka dhalanaaya in ay isku dayaan inay iska dul qadaan heeryadda dul- saaran ee diciifisay baahiddooddii, cabudhin siyaasaddeed, dhaqaale, waxbarasho, dil, kufsi iyo cagga-juglayn joogto ahi waxa ay ahayeen waxyaabihii soo dadajiyay in Qaran-ka Somaliland uu xoriyaddisa dib ula soo noqdo, haddaba waxa is waydiintu tahay dariiq nooce ah ayaa loo maray in Somaliland la soo noqoto xornimaddedda?.

         Bulsho waynta reer Somaliland waxa ay ahayeen ummadda u heelan in la helo dawlad ka kooban dhammaan dadka ku hadla afka soomaaliga, yiddiladdaas iyo hammigaasi waxa u dhicisoobay kaddib markii la wayay suura galna ay noqon wayday middow dhex mara bahwaynta Soomaaliyeed, waxa laga dareemay gabi ahaan dhulka Somaliland in middowgii Somaaliya lagu hungoobay ama uu ahaa khalad la galay, saraakiil u dhashay Somaliland oo uu hogaminayay Xasan Kayd ayaa 1961-kii isku dayay inay sameyaan inqilaab ay kula soo noqonayaan xornimmaddi Somaliland, nasiib daro se inqilaabkaasi wuu dhici soo bay.

        Markale, middnimaddii iyo riyaddii reer  Somaliland ee ahayd in la sameeyo Qaran ka dhexeeya ummadda Soomaaliyeed wuxuu god iyo bohol ku dhacay 21 Oct 1969-kii markii inqilaab aan dhiig ku daaddan uu taladdii dalka kula wareegay ciidamaddii uu hogaaminaayay Gen Maxamed Siyaad Barre.

         Wax waliba waxa ay iska baddalleen sidii laga filayay, maaha kaliya in dadwaynaha Somaliland laga cabudhiyay dhinaca siyaasadda lakiin dhinac walba oo nolosha ka mid ah ayaa dadwaynaha reer Somaliland laga cunaqabateeyay taas oo aan dhamaad lahayn.

         1975-kii waxa uu Siyaad Bare shaqadii ka eryay 50 saraakiishii ciidamadda ahaa oo u badnaa Somaliland isla sannadkaasina waxa uu kordhiyay gobolladii oo 3-dii gobol ee Somaliland hore u lahayd iyo dagmooyinkiiba aan mid cusub lagu darin, halka goboladdii kale oo dhan loo kordhiyay, waxa caadi iska noqday dilka, dhaca, kufsiga, caga-juglaynta iyo han-jabaada, xadhiga sharci daradda ah, cabudhinta dadwaynaha mansab walba oo ay leeyihiin, waxa dhacday inay dadku wayaan xoriyad waxa lagu qasbay inay hoydaan 3da galabnimo oo qof waliba inta ka horaysa uu hawlihiisa soo dhamaysto, wakhtigaasi waxa la wayay oo magaalooyinka Somaliland aan lagu arki jirin marka ay saacadu gaadho 5:00pm cid dhex maraysa suuqa iyo xaafaddaha dhexddooddaba, dadkii waa ay u dul-qaadan kari wayeen in ay sidaas ahaaddaan oo ay noloshaas ku noladaan waxa intaas sii dheeraa in dadka lagu dheel dheeli jiray oo si dhib yar dadka layskaga dili jiray ama dil loogu xukumi jiray, siyaasadda oo ahayd halkii ugu horaysay ee dadwaynaha Somaliland ay ku diiddeen midowgii Somaliya kadib markii si siman loo qaybsan wayay saamiyaddii dawladda ayaa markii laga cabudhiyay ee dariiq walba oo ay siyaasadda dalka kaga qayb gali lahayeen laga soo xidhay waxa dhacday in iyadoo bulshadii sidaas ah loogu daray baahiyihii nolosha ee lagama marmaanka ahaa, waxa dhacday in laga dhiidhiyo cuna-qabataynta xadkii ka baxday ee dadwaynaha lagu hayo, qof waliba wuu dareemi karaa waxa laga filaayo marka ummadd dhan oo dal ku wada nool la faquuqo oo cadaadis gaar ah la saaro lana xakameeyo dhaqdhaqaaqooda iyo wax walba oo ay qabanayaan waxa ka iman kara, markiiba waxa laga dareemay dhamaan goboladdii waqooyi sida looga dhiidhiyay xukunka xaqdarada ah ee lagu hayay bulsho waynta Somaliland waxana abuurmay ururkii SNM, balse sidee ayay SNM ku abuurantay?.

6 Apr 1981-kii waxa lagu dhawaaqay ururkii SNM oo taageero xoog baddan ka haystay dadwaynihii Somaliland, kadib wixii markaas ka danbeyay waxa la dareemay in dhibaatadii lagu hayay bulshada ha u badnaate maatidu uu taliskii Siyaad Bare sii kordhiyay. 20 Feb1982-kii waxaa Somaliland ka bilowday kacdoon shacbi kadib markii dil lagu xukumay dhallinyaradii UFFO, Isla sannadkaana waxaa baxay saraakiil ka tirsanaa ciidamadda qalabka siday kuna biiray ururkii SNM, halkaasoo ay dagaal hubaysan kala hortageen taliskii Siyaad Bare, intii lagu gudo jiray sannad kaasi waxa la xidh xidhay madaxddii dawlada kaga jirtay reer Somaliland waxaana lagu edeeyay inay yihiin qaran dumis waxaana lagu xukumay dil, wixii intaas ka danbaysay waxaa sii badanaayey kacdoonka dadweynaha, waxaana shacbigu taageero hagar la'aana u hureen ururkii SNM, SNM waxa ay weerar siyaasadeed iyo mid ciiddan ba ku qaaday taliskii wakhtigaas jiray.

        27 May ciidamadii SNM waxay weerar lama filaana ku qaaddeen ciidamadii gaaska 4aad ee fadhiyey magaalada Burco, Sidoo kalena 31 May ayaa cutubyo kale oo SNM ay iyana guluf galaa baxsheen ciidamadii qaybta 26naad ee saldhigoodu ahaa magaalada Hargeysa, Weeraradaas oo ay SNM kasoo hooyeen guul aad u baaxad wayn oo dhabar jab wayn ku keentay taliskii Siyaad Bare, Haddaba taliskii Siyaad Barre markuu u babac dhigi kari waayey dirirtii SNM wuxuu guluf aargoosasho ah galaa baxshay shacbigii masaakiinta ahaa ee aan waxba galabsan ee deganaa gobolada Somaliland, laanta xuquuqda bini’aadmiga ee African Watch waxay ku qiyaastay in intii udhaxaysay sannadkii 1988-89-kii uu talisku Siyaad Bare ku xasuuqay dad shacbi ah oo ka badan 50, 000 qof. Halka kumanaan kalena ku dhaawacmeen, inkaloo baddanina waxay u barakaceen waddamada jiiraanka iyo daafaha dunida, kadib markii uu 1991-kii dhacay taliskii Siyaad Bare waxa dalka Somaliland gacanta ku dhigay ciidamadii SNM.

           Shacbiga reer somaliland waxay soo mareen marxalado kala duwan laga soo bilaabo gumaysigii caddaa ee ku soo duulay iyo nidaamkii kaligii taliyaha ahaa ee Siyaad Barre oo sameeyay kuna kacay falal aad u fool xun oo ka dhan ah bani aadam-nimadda nidaamkaas oo u gaystay ummada reer somaliland khasaare naf iyo maalba oo ay ku leedeen dad gaadhaya malaayiin, waxaa uu gaadhsiisay ummadda geeri xad dhaaf ah oo taabatay guri kasta iyo dhiig badan oo xaq-darro lagu daadiyay, halkaasna ku baabiiyay hanti aad u tiro badan.

              Badanaa waxa aanu shaki ku jirin oo marag ma doon ah in taliskii uu gadh-wadeenka ka ahaa Siyaad Bare uu dhibaato aan xad lahayn ummadda soo gaadhsiyay iyadoo loo isticmaalyo awood aad u badan, maha hadhooyinka iyo maalmaha tiiraanyadda leh ee aan qof wal oo goob-joog ahaa ama noolaa wakhtigaasi ilaawayn maalinkay maskaxdiisa ku soo dhacadana ilmo iyo muruugo ay u tahay waxa ka mid ah maalmihii diyaarada ka soo kacday garoonka diyaaradaha ee Hargaysa ay dib u duqaynaysay isla magaaladda Hargaysa iyo goboladda kale ee Somaliland, waxa in badan oo ka mid ah hooyooyinka manta maankooda ku soo dhaca markii ay u qaxayeen waddanka aynu jaarka nahay ee Ethiopia iyakoo xadka ka sii talaabaya ay diyaaradu ku rushaynaysay hubkii laga soo iibiyay cashuurtii hooyaada suuqa tamaan-dhada ku iibisa, waa maalmo dhamaan reer Somaliland dhibaato ku haya, kaliya maaha wax intaasi ku kooban, dhamaan meel wal oo qof reer Somaliland ahi ka shaqaynayay far ayaa ku godnayd ama si hoose ayaa looga war hayay habsami socodkiisa, waxbarashada ayaa iyaduna ahayd meelihi ugu badnaa ee dhibaatada aan laxaadka lahayni ka soo gaadhay reer Somaliland iyadoo laga ilaaliyay waxbarashadii sare ee jamacaddaha xataa qaar kood markii ay jaamacaddaha dhameyeen loo diidday shahaadooyinkii ay ku qalin-jabiyeen, waxa la dareemay cidhiidhi aan la soo koobi Karin oo qof waliba goobtiisa ugu yimid, waxa dhacday in la dhaqan arxan-daro ah lagula dhaqmo waayeelka, dumarka iyo caruurta, waxa dhacday markii ragii Somaliland intisii badnayd ay u talabeen xarumihii SNM ee ku yaalay dalka dibaddisa dumarkii iyo caruurtii isku soo hadheen oo haweenkii la fara xumeyay iyadoo lagu tag-taagsanaayo.

           Waa la daddaalay, dhamaan dhibaatooyinkii jiray iyo maamulkiiba waa layska dul qaaday, dhiiranaan, hawlkarnimo, daacadnimo, kalsooni, dulqaad, samir iyo hami dheer oo ah in dalkii Somaliland la soo dhiciyo kadib waxa suura gal noqotay in lagu guulaysto, dhacdooyinka lama ilaawaanka ah waxa ka mid ahaa inaan SNM kharash ay dawlad kula dagaalanto haysan, lakiin  ay shilin shilin ku dareen iyagoo u samraaya, ALLE mahad badani haka gaadho ee waxa akhirkii suura gashay in la xoreeyo Somaliland oo la dhiso qarankii Somaliland ee mudadda badan la naa-wilayay.

            Dalkii waa la xorreeyay iyadoo naf iyo maal badan loo huray, kali taliyihii Siyaad Bare markii la riday waxa uu bulshada kaga dhex tagay kala qaybsanaan aad u laxaad wayn oo u bahnaatay turxaan saar iyo in lagu wajaho dulqaad iyo samir, si taas loo helo waxa la qabanqaabiyay shirar lagu abuuraayo dib u heshisiin iyo daganaanshiyo taam ah oo ka dhex dhasha bulshada reer Somaliland.

            Bishii labaad ee sannadkii 1990-kii waxa ururkii SNM oo talada dalku gacantiisa ku jirtay qaban qaabiyay shir googol xaadh ah oo ay iskugu yimaddeen Guurtidii, Aqoon-yahankii iyo Waxgaradkii ummadda intoodii badanyd waxana laysla qaatay xabad joojin buuxda iyo in layskugu yimmaado magaalada Burco, waxgaradka iyo guurtida Somaliland.

           Waxa si aan xad lahayn magaalada Burco ugu soo qulqul-laayay ergo tiro badan oo ay gadh-wadeeno ka ahayeen Salaadiin, Ugaasyo, Garaado , Mu sheekh, aqoon yahano, siyaasiyiin iyo wax garad matalayay beelaha ku dhaqan cariga Somaliland, qaban qaabada oo uu lahaa ururkii SNM waxa uu kulmiyay shirkani dad tiro badan oo dhaqan, dhalasho iyo dhiigba wadaaga oo isu soo xiisay oo mudo dheer kala kaxeyeen colladihii ay ummadda dhex dhigeen kali taliskii macan-gaga ahaa ,  27 Apr- 15 May 1991-kii ayuu socday shirkii burco ee lagu lafa gurayay aayo-ka-talinta ummadda Somaliland, habka looga soo qayb galay gabi ahaan bulshada iyo sida milgaha iyo sharafta leh ee martida loo soo dhawaynayay ayaa aad mabsuud loogu wada ahaa, waxa akhirkii laysla gartay in xornimaddii luntay dib loo soo celiyo, Qarankii Somaliland dib loo dhiso isagoo cagahiisa ku taagan, waxyaabaha kale ee aadka loogu bogay waxa ka mid ahaa in maamulka loo daayay jabhadii dalka xoraysay iyadoo uu madaxwaynihii ugu horeyay ee Qaranka Somaliland noqday Mudane Cabdirahmaan Axmed Cali halka madaxwayne ku xigeen loo doortay Xasan Ciise Jaamac, laadoodubana waxa ay ahayeen gudomiyihii iyo ku xegeenki  ururkii SNM, run ahaantii waxa uu ahaa go’aan taariikhi ah oo illahay waafajiyay malintaasi hormoodkii Somaliland, halka goolihii sharci dajinta isna uu gudoomiye u doortay Ibraahim Maygaag Samatar.

           Shirkaasi waxa uu ahaa shirkii gundhiga u noqday in Somaliland hano-qaado oo ay ku dhacdo tubta toosan oo ay muddo u oomanayd, waxa la helay dawlad ay dadwaynaha Somaliland iska leyihiin, waxa la helay nolol ha iska dhibaato badnaate dhaanta tii taliskii Siyaad Bare, waxa lagu soo noqday dal ay burburiyeen diyaarado shacabka cashuurtoodii lagu soo ibiyay oo ay hagayeen calooshood u shaqaystayaal la soo kiraystay markii ay muwa-diniintii soomaalida ahayd ama bayloodyadii damiirkoodu siin wayeen in ay dadkooda xasuuqaan oo ay diyaaradihii garoonkooda ka kacay dib u duqeyaan magaaladii ay ka kaceen, waxa lagu soo noqday dal hubka iyo miinada dhulka lagu aasay aanu tiro lahayn oo halka aad lugta dhigtoba miino ku aasan tahay iyadoo ana la ilaawi Karin in dad aad u tiro badan oo ka badbaaday dagaalkii ay ku dhinteen kuna qudh-baxeen miinooyin kula kacay dariiq ay marayeen, waxa la soo galay dal aan lahayn adeega asaasiga u ah bulshada ha ahaado cafimaad, waxbarasho, iyo wax walbo loo baahan yahay, sidaas oo ay tahay waxa jiray isku dhacyo iyo in aan dawladii sidii la rabay u hano qaadin si taas looga gudbana waxa lagama maarmaan noqotay in la qabto shir ay isku yimadaan beelaha Somaliland oo ka dhaca magaalada caasimada u ah gobolka Awdal  ee Boorame.

            Maaha taariikhda Somaliland mid la soo koobi karaayo, ha-yeeshee, waxa aan isku dayayaa inaan dariiqa ugu haboon idinku soo gudbiyo, bishii Jen ee sannadkii 1993-kii ayaa shir isugu yimadeen in ka badan 150 ergay oo guurti ah iyo dad aad u tiro badnaa oo ergooyin kala duwan ahaa, isagan kala yimid dhamaan deegaanka Somaliland ka kooban tahay,  hamiga laga lahaa shirkaasi waxa u ahaa in la helo nabad-galyo taam ah oo dadku ku wada nolaado, dadka reer Somaliland waa ummadd hadii la so hadal qaado ka wada hadal danta ka dhaxaysa dhinac isku raaca oo qof ka soo horjeeda aan la arag, waa bulsho nabada ka door bida waxwalba, nabadu waa nolosha bilowgeeda iyo dariiqa loo maro in bulsho meel ama waddan ku wada nooli ay gadhaan horumar ay dheer yihiin bulshooyinka kale ee la dariska ah iyo kuwa caalamkaba, shirkii Boorame waxa uu ahaa halkii uu ka bilaabmay horumarka Somaliland iyo wax qabadka xukumadihii iskaga kala danbeyay Somaliland, ha u malayn in dhayal layskaga helay amaanka iyo horumarka manta jira bal cabir oo si hoose u eeg gudi iskaga kala timid dhul kala fog min bari ilaa galbeed guntii oo muddo shan bilood ah ku shir sanayd magaalada Boorame si ay u dhisaan dal cago adag ku taagan, dhab ahaantii laguma khasaarin dadaalkaasi ay galeen guurtida iyo hogaanka ummadda Somaliland, waxaana shirkii ka soo baxay go’aano u wada cuntamay dadwaynihii Somaliland iyadoo aan la arkayn cid ka biyo diiday ama diidmo ka muujisay go’aanada la gaadhay, waxa lama ilaawan ah in waxyabihii lama filaanka ahaa ee halkaasi ka dhacay ay ka mid ahayeen in xukunkii laga qaaday jabahaddii dalka xoraysay oo lagu so celiyay gacanta shacbi waynaha Somaliland, iyadoo aan hadal iyo hugun toona ayna ka keenin jabhadii SNM, dulqaadka iyo in laysku mawqif ahaada waa waxa dal lagu dhiso karo, in la midoobo oo gacamaha lays qabsado aan laysku fiirfiirsan ka khaladan loo dul qaato dadka madaxda ahna la adeeco sida guurtida Somaliland oo arinka ay dhinac u ridaan aan hadal laga kenin waa waxa dalkani lagu dhisay, waxa la gaadhay hamigii la lahaa waxa madaxwayne looo doortay mudane M.X.Ibraahim Cigaal ALLE naxariistii jano haka waraabiyee, halka madaxwayne ku xigeena loo doortay Cabdiraxmaan Aw Cali Faarax.

             Waa ma dhacdo, tariikhiya oo xusuusaha iyo maanka dadka ku dhex maaxata manta habkii iyo dariiqi wanagsanaa ee ay jabahdii SNM u warehiyeen xukunkii dalkii Somaliland, lama arko ama waa dhif iyo nadir in dal dhan oo jabahadi xoraysay ay jabahadii xilkii si dhib yar waliba mudo kooban oo laba sano ah ay dadwaynaha ugu celiso xilkii ay u dhibteen, marka la soo hadal qaabo ee manta la xasuusto qof walba oo inaga mid ah waxa uu dareemaa wanaag iyo in dalkani yahay dal nabadu gun-dhig u tahay oo dadwaynuhu ka siman yihiin dhisitaankiisa, SNM waxa ay sidaas ku gashay taariikhda iyo maalmaha lama ilaawanka ah ee ku dheer qof wal oo reer Somaliland ah xaqiiqo ahaana maanta iyo baritooleba waxa loo hayn doonaa abaal weyn ee ay u galeen dalkooda, dadkooda iyo diintooda iyo sida ay u adeceen xukumadii xilka kala wareegtay.

                     Xarun cafimaad haba sheegin, iskuul la dhigto hadalkiisaba daa, ciidan dhamaystiran oo nabada dadwaynaha ilaaliya ma jiro, guri dhisan oo taagani ma jiro hadii uu jira maaha mid nololi suura gal ka tahay oo qof waliba waxa uu ka baqanayaa in miino ama walax qaraxdaa ku dhex jirto o naftiisaba kuma aaminaayo, dawladu ma haystao maaliyad ay arimaha iyo waxqabka ay ummadda ugu talo gashay ku fuliso, waxwaliba waxa uu yahay mid u baahan in seeska laga bilaabo, dadaal, karti iyo dul-qaad badan oo ay la yimaddeen xukumadi madaxwayne Cigaal ayaa sura galiyay in la dhiso dalkii iyadoo hantida kaliya ee la haystay  ahayd in ay hayeen hami dheer iyo go’aan ahaa Midnimadda dalka iyo horumarintiisa, Maalintii timaadaba iyo cadceedii sii dhacdaaba waxa ay bulshada u ahayd mid cusub oo dariiq toosan la qaadaayo, waxa hir galay oo hubkii laga dhigay jabhadii iyo dhamaan dadkii hubka haysaty oo la qarameeyay akhrikiina laga dhigay ciidamadii Qaranka Somaliland iyo booliska, markii la helay ciidan boolis iyo kuwo qaranba waxa loo dhaqaaqay dhinacii kale ee horumarka, ma jiraan xafiisyo lagu shaqeyaa oo agabkii lagu hawl gali lahaa laga helaayo, lakiin waxa kaliya ee la hayay ayaa ahaa dulqaad iyo dadaal lagu wajahi jiray hawl walba oo la soo darista ummaddan horumarka u heelanayd, waxa laga helay dalka oo dhan lagana hirgaliyay maamul, wada shaqayn, kala danbayn iyo isku tanaasul ka dhexeeya bulshada iyo xukumadda talada dalka haysa taas oo sahashay in la gaadho horumaro dal lagu dhisi karo oo ay ka mid ahayeen kuwani…

· Ciidankii dalka

· Lacagtii dalka

· Calankii dalka

· Passporkii dalka

· U codayntii dastuurka dalka

Markii intaas la helay waxa bilaabmay sidii loo horumarin lahaa dalka iyo sidii kaabayaasha dhaqaale loo hir galin lahaa, xukumaddii madaxwayne Cigaal illahay ha u naxaristee waxay awooday in la helo dal shaqaynayaa oo si wanaagsan u dhisan shuruucdiisa iyo nidaamkiisana leh, waxa meel wal oo iyo goob walba laga dareemay sida wax u socdaan in ay tahay sidii bulshadu rabtay, waxa laga raystay dhibaatadii

kali taliska, waxana la sameyay xukun ku jira gacanta dadwaynaha oo kolba cidii ay raali kala yihiin u dhiiban karaan, Madaxwayne Cigaal waxa uu geeriyooday isagoo dalka ka qaban-qaabinaaya doorashooyin ay ku tartamayaan ururo badani oo saddexda urur siyaasadeed ee ugu cod bataa ay noqonayaan Xisbiyada dalka, illahay naxariisti jano ha ka waraabiyo isaga iyo Madaxwaynihii ka horeyayba ee waxa markii geridiisa la maqlayba loo baahday cid badasha madaxwynaha waxaana taladii lagu celiyay Goolihii Guurtida Somaliland oo ahaa halka ay Somaliland ka dhisan tay xaqiiqo ahaana haddii aanu Goolaha Guurtidu jiri lahayn Somaliland halis ayay ku sugnaan lahayd lakiin illahay ayaa mahad iska leh oo ina siyay goole khayr badan oo ummaddani u taliya dhibkana la qaybsada maslaxadana kala taliya lana jecel wanaag oo ay iyaku kow ka yihiin, saacado yar kadib waxa madaxwayne loo dhaariyay Daahir Rayaale Kaahin oo ahaa madaxwayne ku xigeenkii M.X.Ibraahim Cigaal.

        Yoolka iyo hamiga ay leyihiin ummaddani waa mid cad, qof wal oo xilka qabta iyo ka ugu danyarsan Somaliland waa isku yool oo meel ayay ka wada dulayaan isku meelna waa ay u wada dulayaan, madaxwaynihii cusbaa waxa uu sii anbo qaaday dariqii uu jeexay Madaxwaynihii ka horeyay isagoo wax cusub keenaya wixii qabyo ee uu ka tagay Madaxwaynihii horena dhamaystiraaya.

          Waxa la sameyay Ururo siyaasadeed oo ku tartamaaya doorashooyinka deegaanka ee dalka, isla markaana waxa dalka ka qabsoomay doorashooyinkii goolaha deegaanka oo ahaa kuwo si xor iyo xalaal ah u dhacay waxaana ku xigay kuwii madaxtooyada Somaliland, inta aanan u galin habkii iyo sidii ay u qabsoontay doorashadani bal horta aan sharaxo ciddi ka qayb gashay iyo waayihii jiray doorashada ka hor.

           Tusaale, Africa badanaa marka doorasho laga qabto laguma heshiiyo oo waxa dhacda in dagaalo sokeeye iyo xasilooni daro laga dhaxlo doorashooyinkaasii kadib marka ay tartamayashu aq-bali wayaan natiijada doorashada, iyadoo taas indhaha lagu hayo ayaa waxa dadka qaarkii qabeen in aan doorasho wakhtigan la galin madaama ay Somaliland tahay dal yar oo curdin ah oo aan qaadi Karin hadii dhibaato kaga timaado natiijada doorashada, waxa lagu wajahay doorashadii niyad sami iyo calool adayg ay ka danbeyaan waxa ka dhalan kara hadii lagu gulaysto oo ay si khayr ah oo xor iyo xalaal ah u dhaco taas oo ahayd in aqoonsi loo helo dalkani, run ahaantii waxa Somaliland ka qabsoontay doorasho dhif iyo naadir ah oo xor iyo xalaal ah nabad iyo amaan ku dhacday iyadoo qof waliba codkiisa Xisbiga uu doono siinaayay, waxa la gaadhay in natiijadii doorashada lagu dhawaaqo iyadoo dadku farta wadnaha ku wada hayaan, markii lagu dhawaaqay natiijada doorashada dalka ee lagu kala badiyay oo xisbigii talada dalka ku guulaystay uu doorashada kaga helay xisbigii kale oo ku soo dhawaa cod dhan 80 cod, waa ma dhacdo, lama arkaan,  taasi oo caalamkana ku cusbayd, waa mid tariikhda gashay oo aan hore loo arag in talada dal dhan lagu kala helo cod aan gaadhayn boqol qof, hadaba waxa ay taasi ka dhacday cariga Somaliland iyadoo xisbigii laga guulaystay uu si taam ah u aqbalay natiijadii doorashada, waxaa soo kacay mooraalkii iyo niyaddii bahwaynta Somaliland waxa la dareemay in la gaadhay ama la hayo tubtii horumarka iyo hore-u-socodka, qof waliba wuxuu guntiga dhiisha iskaga dhigay sidii uu sharafta dalkiisa curdinka ah iyo karaamada dalka u ilaalin lahaa, waxa batay tahniyada ka imanaysa gudo iyo dibadba, waxa ay Somaliland ka soo dhex baxday gobolka geeska Afrika oo aan laga filayn in doorasho noocan oo kale ahi ka dhacdo iskaba daa in doorasho tan oo kale ahi ka dhacdo ee waliba lagu kala badiyay 80 cod ayaa bahwaynta caalamka ku noqtay wax maskaxdooda daaliya iyo waliba sida uu u aqbalay xisbigii laga gulaystay, waxaas oo dhan waa ka suuro gal Somaliland, waayo dadka reer Somaliland ayaa ah dad ay ka dhab tahay inay dhisaan qarankooda, waxay maalinba maalin u dhiibto waxa sidoo kale la qabtay doorashadii baarlamaana Somaliland oo ay ku tartameen Murashaxiin aad u tiro badani waxa iyadana ka soo dhex baxday mucjiso kale oo aan hore loo arag oo dadkii caalamka indhahoodii ku soo jeedisay Somaliland, taasi waxa ay ahayd, markii doorashadii lagu dhawaaqay waxa kuraasidii ugu badnaa helay xisbigii UDUB oo hayay madaxtinimada dalka lakiin si loogaga bato waxa is gashaan buursaday labadii xisbi ee KULMIYE iyo UCID oo aqlabiyadii goolaha wakiilada Somaliland yeeshay taasina waxa ay ka dhigtay in barlamaanka Somaliland ay ku bataan mucaaridka iyadoo hogaanka barlamaan ka Somaliland ka soo jeedaan xisbiyada mucaaridka ah,  maalinba dhacdo cusub oo indhaha dadwaynaha caalamka xiiso galisa ayaa ka dhacaysay Somaliland taasina waxa ay saa-maxday in Madaxwayne Rayaale martiqaadyo rasmiya ka helo wadamada caalamka ugu awooda wayn iyo wadamo badan oo kamida Africa iyo Europe ba, waxaa kor u kacay heerkii diblamasiyadeed ee Somaliland ka taaganayd caalamka waxa batay wadamada daneeya Somaliland.

                    Waxa lama hilmamaan ah habkii iyo qaabkii quruxda, sharfta, cisiga, karaamada, lahaa ee uu madaxwayne Daahir Rayaale u qaabili jiray xisbiyada mucaaridka marka muran dalka ka dhaco ee ay wax isku qabtaan, iyadoo dadwaynuhu farta wadnaha ku hayaan ay markaaba ku dhawaaqi jireen inay heshiyeen iyagoo badana ku kulmi jiray xarunta madaxtooyada Somaliland, markii la arkay heerka xasiloonida, horumarka, iyo gacan-isqabsiga ay Somaliland ku talaabsatay kuna naaloonayso ayaa waxa magaalada hargeisa ka dhacay qaraxyo lagu wax yeelaynaayo amaanka qarankan horumaray oo lagu weraray xarunta madaxtooyada iyo goobo kale oo muhiim ah lakiin waxaas oo dhan may ahayn qaar wax ka badal ku sameeyay hamigii ummaddani lahayd iyo nabadoodiiba.

                  2010, waji cusub oo kii hore ka sii xamaasad iyo xasaasiyad badan ayaa Somaliland u bilaabmay waxa dhacay dhacadooyin ay ugu horeyeen qaabkii quruxda lahaa ee ay u qabsoontay doorashadii labaad ee loogu tartamay kursiga Madaxwayne-nimadda dalka Somaliland kaas oo uu ku guulaystay xisbiga KULMIYE, waxa aad maanka dadka uga sii dhex guuxaaya sidii milgaha iyo sharafta lahayd ee uu kursiga uga dagay madaxwayne Rayaale, isagoo Madaxwayne Rayaale noqday Madaxwaynihii ugu horeyay ee cod lagu soo doorta haddana inta cod lagaga guulaystay kursiga ku wareejiya si nabad ah, wuxuu galay taariikhda isagoo manta ku naaloonaya cisi iyo sharaf ay dadwaynaha reer Somaliland u hayaan, waxa uu xilkii madaxwayne-nimo ku warejiyay Axmed Maxamed Maxamuud Siilaanyo oo ku soo baxay codka dadwaynaha.

               Gabogabadii, maanta Somaliland waxa ay ku naaloonaysaa horumar iyo nabad ay ku dhiseen wada tashi iyo isku tanaasul, waxa dhismay dalkii, waxa hirgalay sharcigii iyo kala danbayntii, bulshadu gabi ahaan waxa ay ku dhiiran yihiin inay ka midho dhaliyaan hamigooda ah in maalin uun dalkooda laga dhex arko wadamadda aduunka oo la ictiraafo dariiq wal iyo wado walbana waa loo marayaa sidii loo dhisi lahaa loona gaadhi lahaa figta sare ee la higsanaayo.

                Horumarku waa hamiga bulsho iyo waddan walba oo caalamka ka tirsan, ummadd walibana waxa ay jeceshahay inay gadhaan, hadaba Somaliland manta waxa ka dhacda dhacdooyin layaab ku noqda dadka soo booqda kuwaas oo kala ah, in marka aad suuqa waynee magaalada caasimada u ah Somaliland ee Hargeisa aad dhex marayso aad arkayso in dahabka iyo lacagtu ay iska yalaan ama wadhan yihiin suuqa dhexdiisa iyakoo aan ilaalo ama ciidan amni gaadh ka hayn, Illahay oo sura gal ka dhigay ka sakow waxa amaanka Somaliland kaalin mug iyo laxaad leh ka soo qaatay Goolaha Guurtida Somaliland, guntii iyo gabagabadiina manta Somaliland waxay hadhsanaysaa nabad, horumar iyo horu-socod, dhamaan bulshadu waxa ay ilaaliyaan amaanka waxa kor u socod wayni ka muuqdaa waxbarashada oo jamacado cusub oo badani dalka ka furmayaan, caafimaadkii oo gaadhaya dhamaan dhulka Somaliland.

                                   Somaliland Guul Iyo Gobonimo.

Qoraa Mukhtaar Cabdi Sheekh Bulshaawi