User talk:Dalbile2000
Hadal ku darQoraha buuga waa Faarah M Mohamed buugani waxa la yiraahdaa Timelines of Somali History (1400-2000), qoraalada intooda badana qoraxa waxa uu ka soo xigtay buugan kale ; Ref.. the Shaping of Somalia society : Reconstructing the History of Pastoral People 1600-1900.. Lee V. Cassanelli, University of Pennsylvania Press, Philadelphia, 1982.
1876 Taariikhdu markey aheyd Ciidamo Biimaal ah ayaa waxa ay si gaadmo ku dileen Badhasaabkii ( Saalim Bin Yacquub ) ee Suldaanka Zanzibaar ugu masullka ahaa magaalada Marka iyo 40 askari oo uu watay. Badhasaabka iyo ciidankiisa waxa lagu dilay jidka u dhexeeya Xamar iyo Marka. Magaalada Marka oo caan ku aheyd baayacmushtarka, waxa sidoo kale mararka qaarkood dhibaato ka dhex dhici jirtay Carabtii magaalada degeneyd iyo Biimaal. Biimaalku waxa ay si gaar ah ugu soo horjeedeen in Talyaanigu dhulkoodu gudaha ugu sii fido, Carabtuna maadaama ay ahaayeen dad Baayacmushtar ah mar walba waxa ay dantoodu ku jirtay in ay shisheeyaha xiriir fiican la yeeshaan. Biimaalna waxa xiriirkaas Carabta iyo 'ajnibiga' u arkayeen mid dantooda iyo noloshoodu khatar ku ah. Xeeladaha Biimaal isticmaali jireen waxa ka mid ahaa in raashinka (cuntada) ka joojiyaan xeebaha Banaadir, gaar ahaan magaalada Marka.
1878 Dagaal ka dhacay meesha la yiraahdo Cagaaran ( meel u dhow magaalada Marka) oo ka dhex dhacay Biimaal iyo Geledi, ayaa waxa lagu dilay Suldaan Axmed Yuusuf Maxamed ka dibna waxa saldanada Geledi lagu wareejiyey wiilkiisa Cusmaan Axmed Yuusuf.
1890 (Bilowgii) Suldaankii cusbaa ee Zanzibaar, Suldaan Khaliifa ayaa waxa uu dhulkii Banadir ku wareejiyey Talyaaniga, isaga oo aan Somalida waxba kala tashan; Soomaaliduna markii ay arrintaas ogaadeen aad ayey ugu xumaadeen.
1890 Markii Talyaanigu ka soo degay xeebaha Banadir, markiiba hogaamiyaashii Biimaal waxa ay bilaabeen in ay shirar deg deg ah ku kulmaan si ay ugu tabaabushaystaan waxa uu damacsan yahay Talyaanigu. Markii Talyaanigu ogaaday in Biimaal yahay qabiilka keliya ee mucaaradnimadiisu midaystan tahay, wuxuu markiiba Talyaanigu isku dayey sidii uu odayaasha Biimaal u qeybin lahaa, hase ahaatee arrintaasi way u suurto geli weyday mudadii u dhexeysay 1890 ilaa 1908, midnimadii Biimaalna isma ay bedelin; wayna ku adkaatay Talyaaniga sidi uu magaalada Marka si fiican gacanta ugu dhigi lahaa. Hase ahaatee markii la soo gaadhay aakhirkii 1908dii, qaar badan oo hogaamiyaashii Biimaal ka mid ahaa waxa u cadaatay in ay aad u adag tahay amaba aanay suurto gal aheyn in dagaalka ay Talyaaniga kula jiraan siii wadaan waxaana qaar ka mid ah isku raaceen in Talyaaniga heshiis la galaan, lana shaqeeyaan.
10 Oct 1893 Filonardi iyo sxbadii oo markab ay wateen ka raacayey magaalada Marka (ka dib markii odayaashii magaalada heshiis la saxiixdeen) ayaa waxa weerar ku qaaday Biimaal, ka dibna waxa laga dhaawacay nin. Talyaaniga oo arrintaas aad ugu xanaaqayna waxa ay magaaladii Marka u duqeeyeen si aan naxariis laheyn, waxa ayna maxaabiis u qaateen 15 oday oo magac weyn lahaa. Ficilkaas xooga leh ee Marka Talyaanigu u isticmaalayna wuxuu Talyaaniga u suurto geliyey in meelo badan oo ay ka mid ahaayeen Eritrea, Cadan, Zanzibaar, iyo Muqdishu laga aqoonsado awoodiis lagana baqo.
Nov. 1897 sidoo kale waxa socday dagaal u dhexeeyey beesha Wacdaan iyo Talyaaniga, markii dagaalka Talyaaniga iyo Wacdaan dhacay, Biimaal waxa ay qaadaceen suuqii Marka si ay taageero ugu muujiyaan beesha Wacdaan, isla markaasna u gooyaan isgaarsiinta Marka iyo Muqdisho. Ka dibna Biimaalkii waqooyiga Marka deganaa waxa ay xiriir fiican la yeesheen hogaamiyihii Wacdaanka Xasan Xuseen, arrintaas waxay Talyaaniga ku qasabtay inuu qabsado magaalada xeeebta waqooyiga Marka ku taal ee Jasiira. Isla mudadaas waxa la dilay maamulihii Talyaaniga ee magaalada Marka Mr. Giacomo Trevis oo uu dilay nin dhalin yaro ah oo u dhashay beesha Biimaal, lana oran jiray Cumar Xasan Yuusuf, sida la sheegay Cumar waxa uu ka soo baxay masjid la oran jiray Sheikh Cusmaan, ka dibna waxa uu arkay Giacoma oo xeebta lugeynaya, halkaas oo tooray ( middi) la dhacay. Talyaaniga markii uu muddo baarayey sababta Giacoma loo dilay iyo cidii ka dambeysay (soo qorsheysay) waxa uu aad ugu shakiyey markii dambe dhowr reer oo Ashraaf ahaa, culumana u badanaa in ay arrintaas ku lug lahaayeen, ka dibna wuu xirixiray. Nimankaas la xiray waxa ka mid ahaa qaadi magac weyn lahaa oo la oran jiray Shariif Cusmaan. Ragaas culumada ah oo markii dambe loo gudbiyey xaruntii Talyaaniga ku lahaa Xamar, markii dambe waa la waayey meel ay ku dambeeyeen ( guuri iyo nololba) nimankaas oo afduubkooda laga ogaa xeebaha Banaadir oo dhan waxa la sheegay in markii dambe Zanzibaar loogu maahmaahi jiray " Qofkii xabsiga Banaadir gala meydkiisa uun baa ka soo baxa" Taas oo ay ula jeedeen culumada Ashraafta oo la waayey meel ay ku dambeeyeen. Ka dibna maamulihii cusbaa ee Giacoma bedelay waxa uu isku dayey in uu odayaasha Biimaal kala qeybiyo wuxuuna mushaar (laaluush) u qoray (120 Thalers sanadkii) oday magac weyn lahaa oo la odhan jiray Xaaji Cali Ciise. Hase ahaatee, ninkaas kuma guleysanin arrintaas waayo Xaaji Cali Ciise laaluushkaas waa ka diiday. Isla waqtigaas Xaajiga wuxuu warqad u qoray dowlada Talyaaniga isaga oo ka dalbaya (demand) in ninkaas la bedelo iyo in weliba "adoontii" Biimaalku lahaa ee Talyaanigu ka qaaday loo soo celiyo, Xaaji Cali Ciise wuxuu dhintay 1903-dii. Warqaddii xaajiga: "" Addoontayaddii waxa ay u carareen Marka, waxan ka codsaday maamulahaa (Monti) in uu arrintaas xaliyo, wuxuuse noo diray Gobornatore Dulio. Waxan sameyn karno ma laha addoon la'aan( Sapelli). Waxay aheyd inaad na badbaadisid, haddii dadka aad xukunto ka dhigtid bilaa addoon dhulku wuu baa'bayaa, xukunkaagana sidoo kale wuu baaba'aya."
April (Bilowgii) 1904 Hogaamiyaashii Biimaal shir ay isgu yimaadeen ayey ku goaamiyeen in ay magaalada Marka ka xiraan dhinaca berriga, taas oo ay ugu talo galeen in aan wax raashin ama xoolo ahi magaalada u gelin.Arrintaas waxa ay ku beegantay xiligu baddu kacsan tahay ee dabeylaha "Mansoonka" loo yaqaan dhacaan; dabeylahaas oo joojiya maraakiibta iyo doomaha xeebaha ku soo xirta. Waxana magaalada ku wareegsanaa niman hubeysan oo Biimaal ah, kuwaas oo is hor taagayey ciddii isku dayda in ay cunto keento magaalada. Dagaalka Biimaal waxa uu ka koobnaa afar soohdimood ( territories), Jasiira ilaa Shabeelaha Hoose iyo Jubada Hoose. Xukunka waxa ka masuul ahaa niman culumo ah oo loo yiqiin " Macallimiin" iyo ragga xagga dagaalka iyo ciidamada qaabilsanaa oo loo yaqaaney " Malaakhis" iyo abaanduulayaal. Markii arrini timaado dhamaan hogaamiyaasha beesha waxa ay isgu imaan jireen "shir", halkaas oo ay ku goaamin jireen wixii xaalada markaas taagan laga yeeli lahaa. Dhaqan ahaan Biimaal wuxuu lahaa Ugaas beesha ka dhexeeya oo haddii wax dhacaan u duceeya, shirkana u gudoomiya. Macallimiinta ayaa ahaa ragga sida weyn ugu soo horjeeday Talyaaniga diidanaana in heshiis lala galo. Waayo waxa ay Macallimiintu aaminsanaayeen in aaney suurto gal ahayn in Somalida iyo Talyaanigu isla noolaan karaan.
Maamulihii (Commissioner) Talyaaniga ee waqtigaas isaga oo ka hadlaaya Biimaal waxa uu yiri " Kuwa wadaadda isku sheegaya waa kuwa ugu xun, waxa ay si qalad ah u turjumayaan diintii Maxamed, waxa ayna dadka baraan naceyb. U maleyn maayo in wadaadda u suurto gal tahay in ay kiciyaan qabiilka oo dhan waxaase laga yaabaa in diinta khaladka ah ee ay dadka barayaan ay keeni karto dhawr seef la bood oo ku kici kara falal xunxun sidii ; dilkii Talmone iyo Trevis ee Marka". Waqtigaas ciidamada Talyaaniga ee Banaadir joogay tiradoodu waxay gaarayeen ilaa 1,200 askari.
Marka laga Talyaaniga, cadowga ugu weyn ee Biimaal la dagaalami jirey wuxuu ahaa Sulldaanadii Geledi oo quwad weyn lahaa. Dagaaladaas dhex mari jiray qarnigii 19-aad waxa gacanta Biimaal ku dhintay Suldaankii Geledi ee caanka ahaa Suldaan Yuusuf Maxamed iyo wiilkiisii lagu bedelay Suldaan Axmed Yusuf Maxamed.
June ( Bilowgii) 1904 Rag odayaal ah oo ka tirsan Biimaal ayaa shir isugu yimid tuulada Cigale ee ku taalla duleedka Marka, halkaas oo ay dood dheeri ku dhex martay labadii 'Macallin' ugu magaca weynaa. Wuxuu midkood (Macallimiinta) ku dooday in magaalada Marka dagaal deg deg ah lagu qaado, oo Talyaaniga iyo waxii taageersanaa xoog loogu saaro, kii kalena waxa uu ku taliyey in aan la degdegin ee la sugo inta hogaamiyayaasha Biimaal oo dhan lagala tashanayo. Arrintii waxa ay ku dambeysay in beelaha iyo hogaamiyayaasha Biimaal lala tashado inta aan wax dagaal ah la qaadin.
June 1904 Magaalada marka dadkii ku noolaa waxa ay wajaheen macaluul aad u xun ----- dadkii magaalada deganaa oo tiradoodu lagu qiyaasay ilaa shan kun ( 5,000) waxa magaalada kaga haray in ka yar dadkii hore u deganaa.
Maamulkii Talyaaniga ee Muqdishu ayaa 3 jeer isku dayey in uu magaalada macaawimo geeyo, hase ahaatee waxa 3-dii jeerba jid ka u galay dagaalyahano Biimaal oo weerar ku qaaday ciidamadii Talyaaniga waxyeellona ugu geystay. Dagaaladaas Biimaal waxa ugu dhintay 45 nin oo uu ka mid ahaa gabyaa caan ahaa oo la oran jiray Jabriil Macallim Barrow. Biimaalka beereleyda waxa dhaqaalahoodu aad ugu ku xirnaa xeebaha Banaadir gaar ahaa magaalada Marka, cunaqabateyntii Markana waxa ay dhibaato weyn oo dhaqaale u geystay Biimaalkii beeraleyda ahaa. haddaba markii ay maqleen dagaalladaas dhacay waxa ay Biimaalkii beeraleyda ahaa ku kulmeen shir waxa ayna soo jeediyeen in ay Talyaaniga la heshiiyaan. Hase ahaatee, ka dib markii ay muddo ka doodayeen ayey markii dambe waxa ay isku raaceen in wadda hadalka Talyaaniga dib loo dhigo, iyaga oo qadirinaya tacsida iyo duugista ragga Biimaalka ah ee dagaaladaas ku dhintay. Midnimaddii ugu horeysay ee Biimaal kaga soo horjeestay Talyaaniga waxa ay timid 1904tii ka markii maamulkii Talyaanigu mamnuucay dadka 'addoonsiga' loo haystay. Waqtigaas Biimaal waxa ay lahaayeen dad ay 'addoonsadaan' oo beeraha ugu shaqeeya, waxa ayna aheyd xilligii ciribtirka " is addoonsiga" lagu jiray. Dagaalkii iyo difaacii magaalada Marka wuxuu ahaa kii ugu dheeraa, marka loo eego dhamaan xeebaha Banaadir. Sida uu qoray Lee V. Cassanelli, Biimaal waxa ay ahaayeen ciidan ahaan iyo siyaasad ahaanba qabiilka keliya ee koonfurta Soomaaliya cadowgooda meel ugu soo wada jeesta.
1904 (Dayrtii) waxa da'ay roobab aad u waaweyn, kuwaas oo beeraleydii Biimaal ku dhiiri geliyey in ay mirihii beeraha ka soo go'ay ay magaalada Marka u iibgeeyaan. Waxa kale oo la sheegay in lixdii bilood ee sanadkii 1905tii ugu horeysay in odayaal Biimaal ahi u tageen maamulihii Talyaaniga ee magaalada Marka, una sheegeen in aanay maamulka Talyaaniga ka soo horjeedin. waxa kale oo caddaatay in Biimaalkii waqooyiga Marka degganaa ee dagaalka caanka ku ahaa ay go'aansadeen in aanay magaaladi Jasiira ee Talyaaniga ka qabsaday ay dagaal ku qaadi doonin, waayo waxa ay ka baqeen in Talyaanigu ka aarsaddo oo ceelashii xooluhu ugu cabi jireen ka sumeeyo. Halkaasna waxa ka bilowday xurguftii iyo is aamin la'aantii ugu horeysay beelaha Biimaal kala dhex gashay. waana markii gabyaa caan ahaa lahaa
Reer jannow waa jidgaleen === People of heaven, have found their way. Reer jaxiimow iska jooga ==== people of hell, stay where you are.
Sep. 1904 Waxa yaraaday dabeylihii Mansuunka Biimaal-na waxa ay khafiifiyeen cuna-qabateyntii magaalada Marka ay ku soo rogeen. hase ahaatee, wax yar ka dib waxa Cigale iyo agagaarka Markaba qabsaday Talyaaniga; wuxuuna Cigale ka dhistay Sariibad. Ka dib marki Cigale Talyaaniga qabsaday hogaamiyaashii Biimaal waxa ay isugu tageen magaalada Mooyaale (Galbeedka Laantabuuro) si ay xaalada cusub ee soo korortay ugu wada tashan lahaayeen.
Intii aan Cigale laga qabsan, Biimaal waxa ay mar walba ku kalsoonaayeen awoodooda ciidan iyo dhaqaaleba; hase ahaatee dagaalkaas wuxuu tusay hubka ee Talyaanigu isticmaalayey in aanay u babac dhigi karin, ilaa ay helaan hub u dhigma. Sidaas darteed shirkii Mooyaale hogaamiyaashii Biimaal waxa ay ku go'aamiyeen in ay 500 oo nin oo isugu jiray dagaalyahano iyo culimo u diraan Sayid Maxamed Cabdulle Xasan, si ay ugu so helaan kaalmo hub iyo ciidan. Arrinta kaalmo weydiisiga ma aheyn mid sahal ku ah nimankii Biimaal oo hankooda iyo awoodooduba aad u sareysay. Raggii ciidamadaas (Sayidka aaday) hogaaminayey waxa ka mid ahaa Malaaq Cabdi Juray, Sheikh Jamaal Macallin Xasan, Maxamed Mursal iyo Bilow Ageede. Waxaan la sheegay in ciidankaas Sayidku soo siiyey 300 oo qori. waxa sidoo kale la sheegay in Daraawiishta Banaadir (Koonfurta) gaar ahaan Biimaal ay Sayidka iyo Daraawiishta u geyn jireen hadiyaddo ay ka mid ahaayeen dharka, Alindiga ah oo waayadii dambe loo yiqiin Banaadiri iyo alaabooyin kale.
1904 ( Aakhirkii) ayaa Talyaaniga si fiican u ogaaday in xirriir rasmi ah ka dhexeeyo Daraawiishta Banaadir iyo S.M.C, markii Talyaanigu ogaaday in uu jiray shirkii Biimaal ee Mooyaale ka dhacay ee wafdiga balaaran u diray Ilig.
1904 Biimaal iyo Talyaaniga ayaa dagaal dhex maray, dagaalkaas oo Biimaal kaga soo horjeeday in Talyaanigu u gudbo dhulka xeebaha ka baxsan ( Shabeelaha Hoose) ee Biimaalku ka talin jiray. Talyaanigu wuxuu ku andacoonayey, inaanu dhulka Biimaal xukumo dan ka laheyn, ee uu u gudbayo meelaha deegaank ka baxsan. Dagaalka Talyaaniga iyo Biimaal wuxuu sii socday qiyaastii sideed (8) sannadood kale (1904-1912) Saldanadii waxa ay aheyd midda ugu magaca dheer dhulka loo yiqiin " Italian Somaliland".
Jan. 1905 Dagaal ay hogaaminayeen niman ka tirsan "Macallimiinta" iyo culumo Biimaal ahaa ayaa dagaal ku qaaday xero ciidamada Talyaanigu degganaayeen oo ku taalley tuulada Cigale. Dagaalkaas waxa lug looga dhaawacay Xaaji Cabdi Abiikar Gaafle oo ka mid ahaa raggii xukunka Talyaaniga sida weyn ugu soo horjeeday. Intii aan Talyaanigu imaan dhulka Biimaal, Xaaji Gaafle wuxuu caan ku ahaa faafinta iyo barista diinta. Ka dib markii Biimaal dagaalkii Marka loogu guuleystay, Xaaji Gaafle way ku adkaatay in uu ku hoos noolaado gumeysiga Talyaaniga wuxuuna ka mid noqday ragii ku biiray Daraawiishta Banaadir. Waxa la sheegay in Xaaji Gaafle dagaalka Talyaaniga ku jiray ilaa intii laga gaarayey sanadkii 1902kii, waqtigaas oo ahaa markii Daraawiishtii Sayid M C Xasan Ingiriiska jebiyey. Ka dibna Xaaji Gaafle isaga oo 70 jir ah oo indha la' (wax yar uun arka) ayuu ninkii Talyaaniga ahaa Somaliya xukumayey ka codsaday in uu dhulkiisa ku noqdo si uu ugu dhinto; ka dibna waxa la sheegay in uu ku dhintay meel u dhow Laanta Buuro.
1905 Ka dib markii Talyaanigu Biimaal dagaalkii ugu dambeeyey kaga guuleystay, xukunkiisii wuxuu si fiican uga dhaqan galay meelo badan oo ay ka mid ahaayeen; Muqdisho,Marka iyo Luuq.
Feb. 1907 Labo kun (2,000) oo dagaalyahano Biimaal ah ayaa ciidamo Talyaani oo joogay meel la yiraahdo Turunley (Dhanaane) oo waqooyi ka xigta Marka dagaal ku qaaday. Dagaalkaas wuxuu ay Biimaalku aad ugu hoobtay oo ilaa 200 oo nin kaga dhimatay. Raggaas dhintay waxa ka mid ahaa toban (10) wiil oo walaalo ah. Dagaalladii hore ee Talyaaniga iyo Biimal dhex mari jiray, badanaaba waxa ay ahaan jireen aarsi ku saabsan falal gumeystuhu Somalida kula kacay, laakiin dagaalki Turunley waxa la sheegay in uu keenay naceyb guud oo Talyaaniga iyo joogitaankoodu dhulka Somalida laga qabay. Waxa ayna aheyd markii ugu horeysay ee Biimaal hub isticmaalay, taas oo Talyaaniga mucjiso ku noqotay; maadaama aanu Somalidu wax hub ah gacantoodu ku jiray ogeyn. Isla waqtigaas ilaa 2,100 oo ciidamo Talyaaniga ah ayaa ku sugnaa xeebaha Banaadir. Dagaalkii Turunley ka dib waxa la sheegay in xirriirkii Daraawiishta Banaadir iyo kii S MC Xasan aad u sii fiicnaaday. waxa kale oo la sheegay in ugu yaraan 10-15 dagaal yahan ka tageen deegaanka Banaadir oo ay tageen ( u dhoofeen) xarumihii Darawiishta S M C Xasan, si ay kaalmo hub ugu soo helaan. Raggaas waxa ka mid ahaa, ninkii tobanka wiil loogu dilay dagaalkii Turunley.iyo Abokar Ashir (Saacmawaayo) oo ahaa wiilkii uu dhalay Sheikh Ashir Maadow, oo ahaa hogaamiyihii magaalada Mareerey( Galbeedka Afgooye).
Feb. 1908 Ciidan Daraawiish ka tirsan oo hubeysan ayaa nawaaxiga webi Shabeele soo galay, ka dib markii iyaga Talyaaniga dagaal dhex marayna waxa ay guushii raacday Talyaanga. Talyaanigu guushaas kuma ekaane wuxuu weerar ku qaaday Dhanaane oo aheyd xaruntii Biimaalka waana uu qabsaday. Isla sanadkaasna Talyaanigu waxa ay qabsadeen Afgooye,waxa ayna heshis halkaas kula galeen Suldaankii Geledi. Heshiiskaas ka dibna waxa uu Talyaanigu abuuray ciidan Geledi oo Boolis ah oo loo yaqiinay "Gelledi Band" kuwaas oo loogu tala galay inay garabsiyaan ciidamadii joogtada ahaa ee Talyaniga oo ka koobnaa; Carab,Eriteeriyaan, iyo Talyaani. Hase ahaatee Tommaso Carteli oo ahaa Barasaabkii Somaliya (Koonfur) 1909-10 wuxuu sheegay in wixii ka horeeyey 1909kii aanay Talyaanigu awood u laheyn in ay magaalooyinka xeebaha dhinaca bariga u dhaafaan, iyaga oo aan ciidan hubeysan wadan oo difaaci kara.
May 1908 Mr. Carlett Wakiilkii Talyaaniga ee Soomaaliya warbixin uu qoray Wasaarada Arrimaha Talyaaniga wuxuu ku lifaaqay warqad kale oo uu qoray Suldaankii Gelledi oo markaas Talyaaniga la xulufo ahaa si uu warbixintiisa u xoojiyo warqaddii Suldaanka Gelledi sidaan ayey u qorneyd: "Biimaal badan ayaa dhulkoodii ka cararay, haddana ilaa 4,000 oo nin ayaa u socda Daraawiishta Sayid M C Xasan. Waxa kaliya oo dhulkoodii loogu tegay waa odayaal gaboobay, haween iyo carruur. Xataa Hintire wax yar baa dhilkoodii kaga haray .... waa inaad dagaal deg deg ah ku qaadid; waa in aadan iska fadhiyan ...... cadowgaadu inta uu amar kaa diidaan kuma oranayaan ' anagu Sayid M C Xasan keliya uun baa taabacsanahay. Hintire, Biimaal,Wacdaan,Jambeluul,Daa'uud iyo Moobleen waxa ay ka badan yihiin 100,000, haddii raggii Sayidka ku maqnaa hub la soo noqdaan waa inaga soo horjeedsanayaan; dhilka aynu haysanana sidaas ayeynu ku waayeenaa..... maaadaama dadkani dagaal moooyaane wax kale rabin"
July 1908 Dagaalyahano Biimaal ahaa oo aad u tiro badanaaiyo ciidamo Talyaani ahaa oo tiradoodu gaareysay in ka badan 500 ayaa dagaal ku dhex maray tuulada 'Fiinlow' dagaaladaas waxa loo yaqaanay Sabti iyo Axad ( waxa ay dhaceen Sanadkii Sabti Axad.
1930 Qoraal rasmi ah (official publication) oo Talyaanigu qoray waxa uu si fiican Biimaal ugu amaanay in ay calanka Talyaaniga daacad u yihiin. Suldaankoodii C/raxamaan Cali Ciise-na waxa aad loogu amaanay inuu danaha Talyaaniga ilaaliyo. Waxa sidoo kale Talyaanigu amaanay Suldaankii Gelledi, Suldaan Axmed Abuubakar, gaar ahaan taageerada uu Suldaanka maamulka Talyaaniga u fidin jiray.
Waxaa diyaariyey: Axmed Nur Cabdi Yarow
Qoraaga buugga : Faarah M. Mohamed Timelines of Somali History 1400-2000
Taariikhda beesha Biimaal ==
Qoraha buuga waa Faarah M Mohamed buugani waxa la yiraahdaa Timelines of Somali History (1400-2000), qoraalada intooda badana qoraxa waxa uu ka soo xigtay buugan kale ; Ref.. the Shaping of Somalia society : Reconstructing the History of Pastoral People 1600-1900.. Lee V. Cassanelli, University of Pennsylvania Press, Philadelphia, 1982.
1876 Taariikhdu markey aheyd Ciidamo Biimaal ah ayaa waxa ay si gaadmo ku dileen Badhasaabkii ( Saalim Bin Yacquub ) ee Suldaanka Zanzibaar ugu masullka ahaa magaalada Marka iyo 40 askari oo uu watay. Badhasaabka iyo ciidankiisa waxa lagu dilay jidka u dhexeeya Xamar iyo Marka. Magaalada Marka oo caan ku aheyd baayacmushtarka, waxa sidoo kale mararka qaarkood dhibaato ka dhex dhici jirtay Carabtii magaalada degeneyd iyo Biimaal. Biimaalku waxa ay si gaar ah ugu soo horjeedeen in Talyaanigu dhulkoodu gudaha ugu sii fido, Carabtuna maadaama ay ahaayeen dad Baayacmushtar ah mar walba waxa ay dantoodu ku jirtay in ay shisheeyaha xiriir fiican la yeeshaan. Biimaalna waxa xiriirkaas Carabta iyo 'ajnibiga' u arkayeen mid dantooda iyo noloshoodu khatar ku ah. Xeeladaha Biimaal isticmaali jireen waxa ka mid ahaa in raashinka (cuntada) ka joojiyaan xeebaha Banaadir, gaar ahaan magaalada Marka.
1878 Dagaal ka dhacay meesha la yiraahdo Cagaaran ( meel u dhow magaalada Marka) oo ka dhex dhacay Biimaal iyo Geledi, ayaa waxa lagu dilay Suldaan Axmed Yuusuf Maxamed ka dibna waxa saldanada Geledi lagu wareejiyey wiilkiisa Cusmaan Axmed Yuusuf.
1890 (Bilowgii) Suldaankii cusbaa ee Zanzibaar, Suldaan Khaliifa ayaa waxa uu dhulkii Banadir ku wareejiyey Talyaaniga, isaga oo aan Somalida waxba kala tashan; Soomaaliduna markii ay arrintaas ogaadeen aad ayey ugu xumaadeen.
1890 Markii Talyaanigu ka soo degay xeebaha Banadir, markiiba hogaamiyaashii Biimaal waxa ay bilaabeen in ay shirar deg deg ah ku kulmaan si ay ugu tabaabushaystaan waxa uu damacsan yahay Talyaanigu. Markii Talyaanigu ogaaday in Biimaal yahay qabiilka keliya ee mucaaradnimadiisu midaystan tahay, wuxuu markiiba Talyaanigu isku dayey sidii uu odayaasha Biimaal u qeybin lahaa, hase ahaatee arrintaasi way u suurto geli weyday mudadii u dhexeysay 1890 ilaa 1908, midnimadii Biimaalna isma ay bedelin; wayna ku adkaatay Talyaaniga sidi uu magaalada Marka si fiican gacanta ugu dhigi lahaa. Hase ahaatee markii la soo gaadhay aakhirkii 1908dii, qaar badan oo hogaamiyaashii Biimaal ka mid ahaa waxa u cadaatay in ay aad u adag tahay amaba aanay suurto gal aheyn in dagaalka ay Talyaaniga kula jiraan siii wadaan waxaana qaar ka mid ah isku raaceen in Talyaaniga heshiis la galaan, lana shaqeeyaan.
10 Oct 1893 Filonardi iyo sxbadii oo markab ay wateen ka raacayey magaalada Marka (ka dib markii odayaashii magaalada heshiis la saxiixdeen) ayaa waxa weerar ku qaaday Biimaal, ka dibna waxa laga dhaawacay nin. Talyaaniga oo arrintaas aad ugu xanaaqayna waxa ay magaaladii Marka u duqeeyeen si aan naxariis laheyn, waxa ayna maxaabiis u qaateen 15 oday oo magac weyn lahaa. Ficilkaas xooga leh ee Marka Talyaanigu u isticmaalayna wuxuu Talyaaniga u suurto geliyey in meelo badan oo ay ka mid ahaayeen Eritrea, Cadan, Zanzibaar, iyo Muqdishu laga aqoonsado awoodiis lagana baqo.
Nov. 1897 sidoo kale waxa socday dagaal u dhexeeyey beesha Wacdaan iyo Talyaaniga, markii dagaalka Talyaaniga iyo Wacdaan dhacay, Biimaal waxa ay qaadaceen suuqii Marka si ay taageero ugu muujiyaan beesha Wacdaan, isla markaasna u gooyaan isgaarsiinta Marka iyo Muqdisho. Ka dibna Biimaalkii waqooyiga Marka deganaa waxa ay xiriir fiican la yeesheen hogaamiyihii Wacdaanka Xasan Xuseen, arrintaas waxay Talyaaniga ku qasabtay inuu qabsado magaalada xeeebta waqooyiga Marka ku taal ee Jasiira. Isla mudadaas waxa la dilay maamulihii Talyaaniga ee magaalada Marka Mr. Giacomo Trevis oo uu dilay nin dhalin yaro ah oo u dhashay beesha Biimaal, lana oran jiray Cumar Xasan Yuusuf, sida la sheegay Cumar waxa uu ka soo baxay masjid la oran jiray Sheikh Cusmaan, ka dibna waxa uu arkay Giacoma oo xeebta lugeynaya, halkaas oo tooray ( middi) la dhacay. Talyaaniga markii uu muddo baarayey sababta Giacoma loo dilay iyo cidii ka dambeysay (soo qorsheysay) waxa uu aad ugu shakiyey markii dambe dhowr reer oo Ashraaf ahaa, culumana u badanaa in ay arrintaas ku lug lahaayeen, ka dibna wuu xirixiray. Nimankaas la xiray waxa ka mid ahaa qaadi magac weyn lahaa oo la oran jiray Shariif Cusmaan. Ragaas culumada ah oo markii dambe loo gudbiyey xaruntii Talyaaniga ku lahaa Xamar, markii dambe waa la waayey meel ay ku dambeeyeen ( guuri iyo nololba) nimankaas oo afduubkooda laga ogaa xeebaha Banaadir oo dhan waxa la sheegay in markii dambe Zanzibaar loogu maahmaahi jiray " Qofkii xabsiga Banaadir gala meydkiisa uun baa ka soo baxa" Taas oo ay ula jeedeen culumada Ashraafta oo la waayey meel ay ku dambeeyeen. Ka dibna maamulihii cusbaa ee Giacoma bedelay waxa uu isku dayey in uu odayaasha Biimaal kala qeybiyo wuxuuna mushaar (laaluush) u qoray (120 Thalers sanadkii) oday magac weyn lahaa oo la odhan jiray Xaaji Cali Ciise. Hase ahaatee, ninkaas kuma guleysanin arrintaas waayo Xaaji Cali Ciise laaluushkaas waa ka diiday. Isla waqtigaas Xaajiga wuxuu warqad u qoray dowlada Talyaaniga isaga oo ka dalbaya (demand) in ninkaas la bedelo iyo in weliba "adoontii" Biimaalku lahaa ee Talyaanigu ka qaaday loo soo celiyo, Xaaji Cali Ciise wuxuu dhintay 1903-dii. Warqaddii xaajiga: "" Addoontayaddii waxa ay u carareen Marka, waxan ka codsaday maamulahaa (Monti) in uu arrintaas xaliyo, wuxuuse noo diray Gobornatore Dulio. Waxan sameyn karno ma laha addoon la'aan( Sapelli). Waxay aheyd inaad na badbaadisid, haddii dadka aad xukunto ka dhigtid bilaa addoon dhulku wuu baa'bayaa, xukunkaagana sidoo kale wuu baaba'aya."
April (Bilowgii) 1904 Hogaamiyaashii Biimaal shir ay isgu yimaadeen ayey ku goaamiyeen in ay magaalada Marka ka xiraan dhinaca berriga, taas oo ay ugu talo galeen in aan wax raashin ama xoolo ahi magaalada u gelin.Arrintaas waxa ay ku beegantay xiligu baddu kacsan tahay ee dabeylaha "Mansoonka" loo yaqaan dhacaan; dabeylahaas oo joojiya maraakiibta iyo doomaha xeebaha ku soo xirta. Waxana magaalada ku wareegsanaa niman hubeysan oo Biimaal ah, kuwaas oo is hor taagayey ciddii isku dayda in ay cunto keento magaalada. Dagaalka Biimaal waxa uu ka koobnaa afar soohdimood ( territories), Jasiira ilaa Shabeelaha Hoose iyo Jubada Hoose. Xukunka waxa ka masuul ahaa niman culumo ah oo loo yiqiin " Macallimiin" iyo ragga xagga dagaalka iyo ciidamada qaabilsanaa oo loo yaqaaney " Malaakhis" iyo abaanduulayaal. Markii arrini timaado dhamaan hogaamiyaasha beesha waxa ay isgu imaan jireen "shir", halkaas oo ay ku goaamin jireen wixii xaalada markaas taagan laga yeeli lahaa. Dhaqan ahaan Biimaal wuxuu lahaa Ugaas beesha ka dhexeeya oo haddii wax dhacaan u duceeya, shirkana u gudoomiya. Macallimiinta ayaa ahaa ragga sida weyn ugu soo horjeeday Talyaaniga diidanaana in heshiis lala galo. Waayo waxa ay Macallimiintu aaminsanaayeen in aaney suurto gal ahayn in Somalida iyo Talyaanigu isla noolaan karaan.
Maamulihii (Commissioner) Talyaaniga ee waqtigaas isaga oo ka hadlaaya Biimaal waxa uu yiri " Kuwa wadaadda isku sheegaya waa kuwa ugu xun, waxa ay si qalad ah u turjumayaan diintii Maxamed, waxa ayna dadka baraan naceyb. U maleyn maayo in wadaadda u suurto gal tahay in ay kiciyaan qabiilka oo dhan waxaase laga yaabaa in diinta khaladka ah ee ay dadka barayaan ay keeni karto dhawr seef la bood oo ku kici kara falal xunxun sidii ; dilkii Talmone iyo Trevis ee Marka". Waqtigaas ciidamada Talyaaniga ee Banaadir joogay tiradoodu waxay gaarayeen ilaa 1,200 askari.
Marka laga Talyaaniga, cadowga ugu weyn ee Biimaal la dagaalami jirey wuxuu ahaa Sulldaanadii Geledi oo quwad weyn lahaa. Dagaaladaas dhex mari jiray qarnigii 19-aad waxa gacanta Biimaal ku dhintay Suldaankii Geledi ee caanka ahaa Suldaan Yuusuf Maxamed iyo wiilkiisii lagu bedelay Suldaan Axmed Yusuf Maxamed.
June ( Bilowgii) 1904 Rag odayaal ah oo ka tirsan Biimaal ayaa shir isugu yimid tuulada Cigale ee ku taalla duleedka Marka, halkaas oo ay dood dheeri ku dhex martay labadii 'Macallin' ugu magaca weynaa. Wuxuu midkood (Macallimiinta) ku dooday in magaalada Marka dagaal deg deg ah lagu qaado, oo Talyaaniga iyo waxii taageersanaa xoog loogu saaro, kii kalena waxa uu ku taliyey in aan la degdegin ee la sugo inta hogaamiyayaasha Biimaal oo dhan lagala tashanayo. Arrintii waxa ay ku dambeysay in beelaha iyo hogaamiyayaasha Biimaal lala tashado inta aan wax dagaal ah la qaadin.
June 1904 Magaalada marka dadkii ku noolaa waxa ay wajaheen macaluul aad u xun ----- dadkii magaalada deganaa oo tiradoodu lagu qiyaasay ilaa shan kun ( 5,000) waxa magaalada kaga haray in ka yar dadkii hore u deganaa.
Maamulkii Talyaaniga ee Muqdishu ayaa 3 jeer isku dayey in uu magaalada macaawimo geeyo, hase ahaatee waxa 3-dii jeerba jid ka u galay dagaalyahano Biimaal oo weerar ku qaaday ciidamadii Talyaaniga waxyeellona ugu geystay. Dagaaladaas Biimaal waxa ugu dhintay 45 nin oo uu ka mid ahaa gabyaa caan ahaa oo la oran jiray Jabriil Macallim Barrow. Biimaalka beereleyda waxa dhaqaalahoodu aad ugu ku xirnaa xeebaha Banaadir gaar ahaa magaalada Marka, cunaqabateyntii Markana waxa ay dhibaato weyn oo dhaqaale u geystay Biimaalkii beeraleyda ahaa. haddaba markii ay maqleen dagaalladaas dhacay waxa ay Biimaalkii beeraleyda ahaa ku kulmeen shir waxa ayna soo jeediyeen in ay Talyaaniga la heshiiyaan. Hase ahaatee, ka dib markii ay muddo ka doodayeen ayey markii dambe waxa ay isku raaceen in wadda hadalka Talyaaniga dib loo dhigo, iyaga oo qadirinaya tacsida iyo duugista ragga Biimaalka ah ee dagaaladaas ku dhintay. Midnimaddii ugu horeysay ee Biimaal kaga soo horjeestay Talyaaniga waxa ay timid 1904tii ka markii maamulkii Talyaanigu mamnuucay dadka 'addoonsiga' loo haystay. Waqtigaas Biimaal waxa ay lahaayeen dad ay 'addoonsadaan' oo beeraha ugu shaqeeya, waxa ayna aheyd xilligii ciribtirka " is addoonsiga" lagu jiray. Dagaalkii iyo difaacii magaalada Marka wuxuu ahaa kii ugu dheeraa, marka loo eego dhamaan xeebaha Banaadir. Sida uu qoray Lee V. Cassanelli, Biimaal waxa ay ahaayeen ciidan ahaan iyo siyaasad ahaanba qabiilka keliya ee koonfurta Soomaaliya cadowgooda meel ugu soo wada jeesta.
1904 (Dayrtii) waxa da'ay roobab aad u waaweyn, kuwaas oo beeraleydii Biimaal ku dhiiri geliyey in ay mirihii beeraha ka soo go'ay ay magaalada Marka u iibgeeyaan. Waxa kale oo la sheegay in lixdii bilood ee sanadkii 1905tii ugu horeysay in odayaal Biimaal ahi u tageen maamulihii Talyaaniga ee magaalada Marka, una sheegeen in aanay maamulka Talyaaniga ka soo horjeedin. waxa kale oo caddaatay in Biimaalkii waqooyiga Marka degganaa ee dagaalka caanka ku ahaa ay go'aansadeen in aanay magaaladi Jasiira ee Talyaaniga ka qabsaday ay dagaal ku qaadi doonin, waayo waxa ay ka baqeen in Talyaanigu ka aarsaddo oo ceelashii xooluhu ugu cabi jireen ka sumeeyo. Halkaasna waxa ka bilowday xurguftii iyo is aamin la'aantii ugu horeysay beelaha Biimaal kala dhex gashay. waana markii gabyaa caan ahaa lahaa
Reer jannow waa jidgaleen === People of heaven, have found their way. Reer jaxiimow iska jooga ==== people of hell, stay where you are.
Sep. 1904 Waxa yaraaday dabeylihii Mansuunka Biimaal-na waxa ay khafiifiyeen cuna-qabateyntii magaalada Marka ay ku soo rogeen. hase ahaatee, wax yar ka dib waxa Cigale iyo agagaarka Markaba qabsaday Talyaaniga; wuxuuna Cigale ka dhistay Sariibad. Ka dib marki Cigale Talyaaniga qabsaday hogaamiyaashii Biimaal waxa ay isugu tageen magaalada Mooyaale (Galbeedka Laantabuuro) si ay xaalada cusub ee soo korortay ugu wada tashan lahaayeen.
Intii aan Cigale laga qabsan, Biimaal waxa ay mar walba ku kalsoonaayeen awoodooda ciidan iyo dhaqaaleba; hase ahaatee dagaalkaas wuxuu tusay hubka ee Talyaanigu isticmaalayey in aanay u babac dhigi karin, ilaa ay helaan hub u dhigma. Sidaas darteed shirkii Mooyaale hogaamiyaashii Biimaal waxa ay ku go'aamiyeen in ay 500 oo nin oo isugu jiray dagaalyahano iyo culimo u diraan Sayid Maxamed Cabdulle Xasan, si ay ugu so helaan kaalmo hub iyo ciidan. Arrinta kaalmo weydiisiga ma aheyn mid sahal ku ah nimankii Biimaal oo hankooda iyo awoodooduba aad u sareysay. Raggii ciidamadaas (Sayidka aaday) hogaaminayey waxa ka mid ahaa Malaaq Cabdi Juray, Sheikh Jamaal Macallin Xasan, Maxamed Mursal iyo Bilow Ageede. Waxaan la sheegay in ciidankaas Sayidku soo siiyey 300 oo qori. waxa sidoo kale la sheegay in Daraawiishta Banaadir (Koonfurta) gaar ahaan Biimaal ay Sayidka iyo Daraawiishta u geyn jireen hadiyaddo ay ka mid ahaayeen dharka, Alindiga ah oo waayadii dambe loo yiqiin Banaadiri iyo alaabooyin kale.
1904 ( Aakhirkii) ayaa Talyaaniga si fiican u ogaaday in xirriir rasmi ah ka dhexeeyo Daraawiishta Banaadir iyo S.M.C, markii Talyaanigu ogaaday in uu jiray shirkii Biimaal ee Mooyaale ka dhacay ee wafdiga balaaran u diray Ilig.
1904 Biimaal iyo Talyaaniga ayaa dagaal dhex maray, dagaalkaas oo Biimaal kaga soo horjeeday in Talyaanigu u gudbo dhulka xeebaha ka baxsan ( Shabeelaha Hoose) ee Biimaalku ka talin jiray. Talyaanigu wuxuu ku andacoonayey, inaanu dhulka Biimaal xukumo dan ka laheyn, ee uu u gudbayo meelaha deegaank ka baxsan. Dagaalka Talyaaniga iyo Biimaal wuxuu sii socday qiyaastii sideed (8) sannadood kale (1904-1912) Saldanadii waxa ay aheyd midda ugu magaca dheer dhulka loo yiqiin " Italian Somaliland".
Jan. 1905 Dagaal ay hogaaminayeen niman ka tirsan "Macallimiinta" iyo culumo Biimaal ahaa ayaa dagaal ku qaaday xero ciidamada Talyaanigu degganaayeen oo ku taalley tuulada Cigale. Dagaalkaas waxa lug looga dhaawacay Xaaji Cabdi Abiikar Gaafle oo ka mid ahaa raggii xukunka Talyaaniga sida weyn ugu soo horjeeday. Intii aan Talyaanigu imaan dhulka Biimaal, Xaaji Gaafle wuxuu caan ku ahaa faafinta iyo barista diinta. Ka dib markii Biimaal dagaalkii Marka loogu guuleystay, Xaaji Gaafle way ku adkaatay in uu ku hoos noolaado gumeysiga Talyaaniga wuxuuna ka mid noqday ragii ku biiray Daraawiishta Banaadir. Waxa la sheegay in Xaaji Gaafle dagaalka Talyaaniga ku jiray ilaa intii laga gaarayey sanadkii 1902kii, waqtigaas oo ahaa markii Daraawiishtii Sayid M C Xasan Ingiriiska jebiyey. Ka dibna Xaaji Gaafle isaga oo 70 jir ah oo indha la' (wax yar uun arka) ayuu ninkii Talyaaniga ahaa Somaliya xukumayey ka codsaday in uu dhulkiisa ku noqdo si uu ugu dhinto; ka dibna waxa la sheegay in uu ku dhintay meel u dhow Laanta Buuro.
1905 Ka dib markii Talyaanigu Biimaal dagaalkii ugu dambeeyey kaga guuleystay, xukunkiisii wuxuu si fiican uga dhaqan galay meelo badan oo ay ka mid ahaayeen; Muqdisho,Marka iyo Luuq.
Feb. 1907 Labo kun (2,000) oo dagaalyahano Biimaal ah ayaa ciidamo Talyaani oo joogay meel la yiraahdo Turunley (Dhanaane) oo waqooyi ka xigta Marka dagaal ku qaaday. Dagaalkaas wuxuu ay Biimaalku aad ugu hoobtay oo ilaa 200 oo nin kaga dhimatay. Raggaas dhintay waxa ka mid ahaa toban (10) wiil oo walaalo ah. Dagaalladii hore ee Talyaaniga iyo Biimal dhex mari jiray, badanaaba waxa ay ahaan jireen aarsi ku saabsan falal gumeystuhu Somalida kula kacay, laakiin dagaalki Turunley waxa la sheegay in uu keenay naceyb guud oo Talyaaniga iyo joogitaankoodu dhulka Somalida laga qabay. Waxa ayna aheyd markii ugu horeysay ee Biimaal hub isticmaalay, taas oo Talyaaniga mucjiso ku noqotay; maadaama aanu Somalidu wax hub ah gacantoodu ku jiray ogeyn. Isla waqtigaas ilaa 2,100 oo ciidamo Talyaaniga ah ayaa ku sugnaa xeebaha Banaadir. Dagaalkii Turunley ka dib waxa la sheegay in xirriirkii Daraawiishta Banaadir iyo kii S MC Xasan aad u sii fiicnaaday. waxa kale oo la sheegay in ugu yaraan 10-15 dagaal yahan ka tageen deegaanka Banaadir oo ay tageen ( u dhoofeen) xarumihii Darawiishta S M C Xasan, si ay kaalmo hub ugu soo helaan. Raggaas waxa ka mid ahaa, ninkii tobanka wiil loogu dilay dagaalkii Turunley.iyo Abokar Ashir (Saacmawaayo) oo ahaa wiilkii uu dhalay Sheikh Ashir Maadow, oo ahaa hogaamiyihii magaalada Mareerey( Galbeedka Afgooye).
Feb. 1908 Ciidan Daraawiish ka tirsan oo hubeysan ayaa nawaaxiga webi Shabeele soo galay, ka dib markii iyaga Talyaaniga dagaal dhex marayna waxa ay guushii raacday Talyaanga. Talyaanigu guushaas kuma ekaane wuxuu weerar ku qaaday Dhanaane oo aheyd xaruntii Biimaalka waana uu qabsaday. Isla sanadkaasna Talyaanigu waxa ay qabsadeen Afgooye,waxa ayna heshis halkaas kula galeen Suldaankii Geledi. Heshiiskaas ka dibna waxa uu Talyaanigu abuuray ciidan Geledi oo Boolis ah oo loo yaqiinay "Gelledi Band" kuwaas oo loogu tala galay inay garabsiyaan ciidamadii joogtada ahaa ee Talyaniga oo ka koobnaa; Carab,Eriteeriyaan, iyo Talyaani. Hase ahaatee Tommaso Carteli oo ahaa Barasaabkii Somaliya (Koonfur) 1909-10 wuxuu sheegay in wixii ka horeeyey 1909kii aanay Talyaanigu awood u laheyn in ay magaalooyinka xeebaha dhinaca bariga u dhaafaan, iyaga oo aan ciidan hubeysan wadan oo difaaci kara.
May 1908 Mr. Carlett Wakiilkii Talyaaniga ee Soomaaliya warbixin uu qoray Wasaarada Arrimaha Talyaaniga wuxuu ku lifaaqay warqad kale oo uu qoray Suldaankii Gelledi oo markaas Talyaaniga la xulufo ahaa si uu warbixintiisa u xoojiyo warqaddii Suldaanka Gelledi sidaan ayey u qorneyd: "Biimaal badan ayaa dhulkoodii ka cararay, haddana ilaa 4,000 oo nin ayaa u socda Daraawiishta Sayid M C Xasan. Waxa kaliya oo dhulkoodii loogu tegay waa odayaal gaboobay, haween iyo carruur. Xataa Hintire wax yar baa dhilkoodii kaga haray .... waa inaad dagaal deg deg ah ku qaadid; waa in aadan iska fadhiyan ...... cadowgaadu inta uu amar kaa diidaan kuma oranayaan ' anagu Sayid M C Xasan keliya uun baa taabacsanahay. Hintire, Biimaal,Wacdaan,Jambeluul,Daa'uud iyo Moobleen waxa ay ka badan yihiin 100,000, haddii raggii Sayidka ku maqnaa hub la soo noqdaan waa inaga soo horjeedsanayaan; dhilka aynu haysanana sidaas ayeynu ku waayeenaa..... maaadaama dadkani dagaal moooyaane wax kale rabin"
July 1908 Dagaalyahano Biimaal ahaa oo aad u tiro badanaaiyo ciidamo Talyaani ahaa oo tiradoodu gaareysay in ka badan 500 ayaa dagaal ku dhex maray tuulada 'Fiinlow' dagaaladaas waxa loo yaqaanay Sabti iyo Axad ( waxa ay dhaceen Sanadkii Sabti Axad.
1930 Qoraal rasmi ah (official publication) oo Talyaanigu qoray waxa uu si fiican Biimaal ugu amaanay in ay calanka Talyaaniga daacad u yihiin. Suldaankoodii C/raxamaan Cali Ciise-na waxa aad loogu amaanay inuu danaha Talyaaniga ilaaliyo. Waxa sidoo kale Talyaanigu amaanay Suldaankii Gelledi, Suldaan Axmed Abuubakar, gaar ahaan taageerada uu Suldaanka maamulka Talyaaniga u fidin jiray.
Waxaa diyaariyey: Axmed Nur Cabdi Yarow
Qoraaga buugga : Faarah M. Mohamed Timelines of Somali History (1400-2000)
Start a discussion with Dalbile2000
Talk pages are where people discuss how to make content on Wikipedia the best that it can be. Start a new discussion to connect and collaborate with Dalbile2000. What you say here will be public for others to see.