Waddan, Liibiya
Waddan
ودان Ueddan | |
|---|---|
Waddan - Thermalbad-Anlag | |
| Isku-duwayaasha: 29°09′40″N 16°08′37″E / 29.16111°N 16.14361°E | |
| Waddan | |
| Gobol | Fezzan |
| Degmo | Jufra |
| Joogga | 807 ft (246 m) |
| Dadka (2004)[1] | |
• Wadarta | 27,590 |
| Aagga waqtiga | UTC+2 (EET) |
Waddan (Af Carabi: ودان, Af Talyaani: Ueddan) waa magaalo oasis ah oo ku taal Saxaaraha Weyn ee gobolka waqooyi-bari ee Fezzan ee koonfur-galbeed ee Liibiya, ee Degmada Jufra. Waxay ahayd magaalo muhiim ah oo ku taal waddooyinkii ganacsiga ee qadiimiga ahaa ee ka gudbi jiray Saxaaraha.
Juqraafiga
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Waddan waa magaaladii ugu da'da weyneyd ee Degmada Jufra oo ku taal 230 km koonfurta ka xigta Sirte, iyo 19 km waqooyi-bari ka xigta Hun. Magaaladu waxay ku taal isgoyska waddada Sirte-Waddan iyo Waddada Fezzan.
Ilaha dabiiciga ah waxay taageeraan beero asal ah oo timir ah (Phoenix dactylifera).
Taariikhda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Qarnigii toddobaad ee C.E., Waddan waxay ahayd magaaladii ugu weynayd ee degsiimooyinka oasis ee aagga al-Jufra.[3] Waxaa loo qabsaday Islaamka intii lagu jiray safarkii koonfureed ee Amr ibn al-As sannadkii 642 C.E. oo uu hoggaaminayay taliye Busr ibn Artat, in kasta oo uu kaliya qaaday canshuur mana uu deegin ciidan magaalada.[4] Si kastaba ha ahaatee, ina-adeerkii Amr ibn al-As, Uqba ibn Nafi, ayaa dib u qabsaday Waddan 666-667, wuxuuna halkaas ka dhisay xarun ciidan.[5]
Bartamihii qarnigii 13-aad, Waddan waxay ahayd barta ugu fog ee waqooyi ee ay maamusho Boqortooyada Kanem.[6]
Intii lagu guda jiray Dagaalkii Sokeeye ee Liibiya, ciidamada NATO ayaa duqeeyay bakhaar hub oo ku yaal magaalada.[7] 8 Sebtembar 2011, magaalada ayaa lagu soo waramayaa inay ku jirtay gacanta ciidamada xulafada la ah Golaha Ku-meel-gaadhka Qaranka.[8]
In kasta oo dawladda Liibiya ay ku dhawaaqday 2014 inay burburisay dhammaan hubkeeda kiimikada ah,[9] ka dib markii uu dhacay Qadaafi iyo bilowgii dagaallada sokeeye ee Liibiya hub kiimiko oo dheeraad ah ayaa la helay.[10] Intii lagu jiray dagaallada sokeeye ee Liibiya, qaar ka mid ah ayaa lagu burburiyay xarunta GEKA ee Jarmalka,[11] laakiin wakaaladda Difaaca Khatarta Yaraynta ee Maraykanka ayaa ka dhistay xarun lagu baabi'iyo hubka kiimikada magaalada Waddan, halkaas oo ay ku burburiyeen 570 hub kiimiko ah intii lagu jiray hawlgalkeeda.[10]
Dhaqaalaha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Dhaqaalaha magaaladu wuxuu inta badan ku salaysan yahay soo saarista timirta, midhaha Phoenix dactylifera.[4] Waa meel lagu nasto oo ku taal waddada u dhexaysa Sirte iyo Hun iyo Sawknah, waxayna ku faantaa Waddan Tourist Park.[4] Tan iyo waagii Roomaanka waxay ahayd meel lagu nasto waddada ganacsiga ee u socota Jaad.[12][13]
Waddan waxay leedahay kheyraadka tamarta kulaylka dhulka (geothermal) oo aan weli laga faa'iidaysan.[14]
Qadiimiga
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Magaalada korkeeda, qaybaha sare ee Wadi Waddan, waxaa jira goobo farshaxan dhagax ah oo paleolithic ah.[15]
Waddan waxaa ku yaal marinnada waraabka biyaha ee dhulka hoostiisa ee Islaamka ka hor ama foggaras (al-Faqarat),[16] iyo sidoo kale tiro qabuuraha wareegsan ah.[4] Qalcaddii Carabta ee ka horraysay Cusmaaniyiinta (Toza)[17] si buuxda looma qodin. Burburka magaalooyinkii qadiimiga ahaa ee Bossi iyo Dalbak waxay ku yaalliin hal kiiloomitir koonfur-galbeed ee Waddan.[4]
Tixraacyo
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- 1 2 "Waddan, Jufra, Libya". Wolfram Alpha.
- ↑ "Waddan topographic map". World topographic map. Retrieved 10 Noofembar 2023.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=(help) - ↑ Mattingly, David J.; Sterry, Martin J.; Rayne, Louise; Al-Haddad, Muftah (2020). "Pre-Islamic Oasis Settlements in the Eastern Sahara". In Sterry, Martin J.; Mattingly, David J. (eds.). Urbanisation and State Formation in the Ancient Sahara and Beyond. Trans-Saharan Archaeology. Cambridge, England: Cambridge University Press. pp. 112–146, on pages 132–133. ISBN 978-1-108-49444-1.
- 1 2 3 4 5 LibyaMohammed (27 May 2021). "The city of Waddan". The Libya Observer. Archived from the original on 28 May 2021.
- ↑ Cunliffe, Barry W. (2023). Facing the Sea of Sand: The Sahara and the Peoples of Northern Africa. Oxford, England: Oxford University Press. p. 198. ISBN 978-0-19-285888-7.
- ↑ Levtzion, Nehemia; Hopkins, J. F. P. (2000). Corpus of Early Arabic Sources for West African History. Princeton, NJ: Markus Weiner. p. 215.
- ↑ "Libyan rebels take new villages in Western Mountains". Reuters. 15 Juun 2011. Archived from the original on 10 Maarso 2016.
- ↑ Alexander, Caroline; Stephen, Chris (8 Sebtembar 2011). "Libya Fighters Tighten Noose Around Holdouts". Bloomberg. Archived from the original on 6 Nofeembar 2012.
{{cite news}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ "Libya: Chemical". Nuclear Threat Initiative (NTI). 8 Abriil 2015.
- 1 2 Chaney, Andrea (11 Agoosto 2021). "DTRA's Cooperative Threat Reduction Historic Mission in Libya". Defense Visual Information Distribution Service (DVIDS). Archived from the original on 11 Agoosto 2021.
- ↑ "The OPCW coordinated a complex and agile international effort for a chemical weapons-free Libya". Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons (OPCW). 11 Janaayo 2018.
{{cite web}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ Wilson, Andrew (2012). "Saharan trade in the Roman period: short-, medium-and long-distance trade networks". Azania: Archaeological Research in Africa. 47 (4): 409–449. doi:10.1080/0067270X.2012.727614. S2CID 162330439.
- ↑ Magnavita, Carlos; Dangbet, Zakinet; Bouimon, Tchago (2019). "The Lake Chad region as a crossroads: an archaeological and oral historical research project on early Kanem-Borno and its intra-African connections". Afrique: Archéologie & Arts. 15 (15): 97–110, page 5. doi:10.4000/aaa.2654.
- ↑ Masheiti, Salah; Agnew, Brian (2010). "Thermodynamic Simulation Modelling of Low-Temperature Geothermal Source Located in Arid-Zone Area North Africa". Jordan Journal of Mechanical and Industrial Engineering. 4 (1). Hashemite University: 61–68.
- ↑ Menardi Noguera, Alessandro; Soffiantini, Michele (2008). "The rock-art sites of the upper Wadi Waddan (Jebel Uweinat, Libya)". Sahara: Prehistory and History of the Sahara. 19. Milan, Italy: Segrate: 109–128. abstract
- ↑ Rayne, Louise; et al. (2020). "Detecting Change at Archaeological Sites in North Africa Using Open-Source Satellite Imagery". Remote Sensing. 12 (22 (3694)): 1–29, page 3. Bibcode:2020RemS...12.3694R. doi:10.3390/rs12223694.
- ↑ McGregor, Andrew (2016). "The Strategic Topography of Southern Libya". CTC Sentinel. 9 (5): 21–22.