Webiga Itimbiri
| Wabiga Itimbiri | |
|---|---|
| Waddanka | Jamhuuriyadda Dimuqraadiiga Kongo |
| Astaamaha Jirka | |
| Socodka Biyaha |
|
Wabiga Itimbiri (Af Sawaaxili: Mto Itimbiri) waa wabi laan dhanka midig kaga qulqula Wabiga Kongo, kaas oo uu kaga biiro meel ka sarreysa Bumba. Waqti hore, wuxuu ahaa wabi muhiim u ah maraakiibta si loogu qaado badeecadaha ka imanaya waqooyi-bari ee dalka ilaa Wabiga Kongo.
Qulqulka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Wabiga Itimbiri wuxuu ka bilaabmaa Bas-Uélé, ka dibna wuxuu u qulqulaa Mongala, qaybta hoosena wuxuu ka sameeyaa xadka u dhexeeya Mongala iyo Tshopo.[1] Wabiga Itimbiri waxaa sameeya isku-darka Wabiga Rubi iyo Wabiga Likati.[2][a] Wabiga Rubi wuxuu ka bilaabmaa bariga Bas-Uélé wuxuuna u qulqulaa galbeedka isagoo sii mara Buta. Wabiga Likati wuxuu ka bilaabmaa galbeedka, ka dibna wuxuu u qulqulaa Likati iyo koonfur-bari si uu ugu biiro Rubi. Likati wuxuu ku yaallaa koonfurta Bondo ee Wabiga Uele.[1]
Itimbiri wuxuu u qulqulaa guud ahaan dhanka koonfur-galbeed. Qiyaasta biyaha ayaa u dhaxaysa 125 to 1,300 cubic metres per second (4,400 to 45,900 cu ft/s), iyadoo fatahaadda ugu weyn ay dhacdo Noofembar iyo fatahaad labaad oo dhacda Agoosto, biyaha ugu yarna ay dhacaan Febraayo ama horraanta Maarso. Wabigu aad buu u qaloocan yahay guud ahaanna wuxuu leeyahay gunta bacaad ah, marka laga reebo qaybta kor ka xigta Ibembo, halkaas oo guntu ay tahay dhagax aad u adag. Inta lagu jiro biyaha hooseeya wabigu wuu balaadhdaa wuxuuna u kala qaybsamaa laamo badan, taasoo adkeynaysa maraakiibta waaweyn.[2] Celceliska dhererka waa 380.27 metres (1,247.6 ft).[3]
Noolaha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Wabiyada Itimbiri, Aruwimi iyo Lindi/Tshopo waa laamaha ugu waaweyn ee Wabiga Kongo ee dhanka midig kaga qulqula hoos-u-dhaca Boyoma Falls ee Cuvette Centrale (Barkadda Dhexe). Kani waa aag siman oo kaynta roobka ah.[4] Ilaa 2015 qiyaastii 231 nooc oo kalluun ah ayaa laga aqoonsaday Itimbiri.[5] Mormyridae waxay ahayd qoyska ugu badan ee laga helo barkadda Itimbiri iyo sidoo kale barkadaha Aruwimi iyo Lindi/Tshopo.[6]
Joogitaanka dadka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Sannadkii 1890-kii saraakiishii Belgium Léon Roget iyo Jules Alexandre Milz waxay u safreen Wabiga Itimbiri iyagoo ka imanaya Bumba, ka dibna Wabiga Likati, waxay gaareen Wabiga Uele oo ku yaalla gobolka Djabir (Bondo[b]) waxayna ku soo degeen ilaa ay ka gaareen isku-darka Wabiga Mbomou.[8]
Khad tareen (Khadka Vicicongo) ayaa isku xiray Bondo oo ku taal Uele iyo Aketi oo ku taal Itimbiri. Khadka waxaa dib loo furay Abriil 2005 ka dib markii uu xirnaa muddo 14 sano ah.[9] Waqti ka mid ah Itimbiri wuxuu ahaa laanta labaad ee ugu muhiimsan Kongo marka loo eego miisaanka la qaado ka dib Wabiga Kasaï. Waxaa loo isticmaalayay xamuul laga keenay Aketi, oo ah madaxa Chemins de fer vicinaux du Zaïre (CVZ) ilaa afka wabiga, masaafo dhan 255 kilometres (158 mi). Xamuulka waxaa loo wareejin jiray doomaha Wabiga Kongo ee Bumba, 28 kilometres (17 mi) oo ka hooseeya afka wabiga.[2]
Qoraallo
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ Ilaa Agoosto 2020, khariidadda OpenStreetMap waxay muujisay qaybta ka bilaabanta isku-darka Likati iyo Rubi ilaa isku-darka Wabiga Tele iyo Rubi inay tahay Wabiga Rubi.[1] Tani waxay ka hor imanaysaa sharraxaaddii 1973 ee ka timid Académie royale des Sciences d'Outre-Mer, taas oo u muuqata mid la aamini karo.[2]
- ↑ Waqtigaas, magaalooyinka iyo tuulooyinka waxaa la siin jiray magacyada madaxdooda. Djabir, oo loogu magac daray Sultan Djabir, waxaa markii dambe loo bixiyay Bakango maantana waxaa la yiraahdaa Bondo.[7]
Xigasho
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- 1 2 3 Relation: Itimbiri (9084).
- 1 2 3 4 Lederer 1973, p. 8.
- ↑ Itimbiri, River DGF.
- ↑ Decru et al. 2017, p. 226.
- ↑ Decru 2015.
- ↑ Decru et al. 2017, p. 225.
- ↑ Kjerland & Bertelsen 2014, p. 353.
- ↑ Ergo 2013, p. 2.
- ↑ Equateur : reprise du trafic ferroviaire Bumba-Aketi.
Isha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- Decru, Eva (November 2015), The ichthyofauna of the Central Congo basin: diversity and distribution in the north-eastern tributaries (thesis), Snoeks, Jos (Supervisor); Vreven, Emmanuel (Co supervisor), retrieved 2020-08-29[xiriiriye dhintay]
- Decru, Eva; Emmanuel, Vreven; Danadu, Célestin; Walanga, Albert; Mambo, Taylor; Snoeks, Jos (2017), "Ichthyofauna of the Itimbiri, Aruwimi, and Lindi/Tshopo rivers (Congo basin): Diversity and distribution patterns", Acta Ichthyologica et Piscatoria, 47 (3): 225–247, doi:10.3750/AIEP/02085, retrieved 2020-08-29
- "Equateur : reprise du trafic ferroviaire Bumba-Aketi", Radio Okapi, 6 Abriil 2005, retrieved 2020-08-29
- Ergo, André-Bernard (2013), "Les postes fortifiés de la frontière Nord de l'État Indépendant du Congo", Histoire du Congo (PDF), archived from the original (PDF) on 2022-05-25, retrieved 2020-08-27
- Itimbiri, River, Deutsches Geodätisches Forschungsinstitut, Technische Universität München, retrieved 2020-08-29
- Kjerland, Kirsten Alsaker; Bertelsen, Bjørn Enge (1 Noofembar 2014), Navigating Colonial Orders: Norwegian Entrepreneurship in Africa and Oceania, Berghahn Books, ISBN 978-1-78238-540-0, retrieved 30 Agoosto 2020
{{citation}}: Check date values in:|date=(help) - Lederer, A. (1973), L'exploitation des affluents du Zaïre et des ports de l'intérieur de 1960 à 1971 (PDF), Bruxelles: Académie royale des Sciences d'Outre-Mer, retrieved 2020-08-29
- "Relation: Itimbiri (9084)", OpenStreetMap, retrieved 2020-08-29