Webiga Kasai
| Wabiga Kasai | |
|---|---|
Barkadda biyaha ee Wabiga Kasai (Khariidadda is-dhexgal) | |
![]() | |
| Waddamada | |
| Baasin | |
| Ilaha Ugu Muhiimsan | Buuraha Bié 1,300 m (4,300 ft)[1] |
| Afka Wabiga | Kwamouth, DRC 272 m (892 ft)[1] |
| Socodka Wabiga | Kasai → Kongo → Badweynta Atlaantik |
| Nidaamka Wabiga | Wabiga Kongo |
| Baaxadda Basinka Biyaha | 884,376 km2 (341,459 sq mi)[2] |
| Astaamaha Jirka | |
| Dhererka | 2,272 km (1,412 mi)[1] |
| Socodka Biyaha |
|
| Socodka Biyaha
(location 2) |
|
| Socodka Biyaha
(location 3) | |
| Astaamaha | |
| Laamo Wabi | |

Wabiga Kasai (Af-Sawaaxili: Mto Kasai, Faransiis: Kasaï; waxaa loogu yeeraa Cassai Bortuqiiska Angola) waa wabi laan ah oo dhanka bidix ka xiga Wabiga Kongo, kuna yaal Afrikata Dhexe.[6] Wabigu wuxuu ka bilaabmaa bartamaha Angola wuxuuna u qulqulaa dhanka bari ilaa uu ka gaaro xadka u dhexeeya Angola iyo Jamhuuriyadda Dimuqraadiiga Kongo, halkaas oo uu u leexdo waqooyi kuna shaqeeyo xadka ilaa uu ka galo DRC. Laga soo bilaabo Ilebo, oo u dhexeeya isku-darka Wabiga Lulua iyo Wabiga Sankuru, Wabiga Kasai wuxuu u leexdaa dhanka galbeed. Qaybta hoose ee wabiga, laga bilaabo isku-darka Wabiga Fimi ilaa uu kaga biiro Kongo oo ku yaal Kwamouth waqooyi-bari ee Kinshasa, waxaa sidoo kale loo yaqaan Wabiga Kwa(h).
Barkadda Kasai waxay inta badan ka kooban tahay aagagga kaymaha roobka ee dhulbaraha, kuwaas oo bixiya dhul-beereed gobolka lagu yaqaan carro bacaad ah oo aan bacrin ahayn.[6] Waa wabi laan ka mid ah wabiga Kongo waxaana laga helaa dheeman. Qiyaastii 60% dheemanka Belgium wuxuu ka yimaadaa wabiga Kasai si loo gooyo loona qaabeeyo.
Qulqulka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Template:Bar chart Template:Bar chart Template:Bar chart
| Sannadka | Lediba | Kutu-
Moke | ||
|---|---|---|---|---|
| Qulqulka celceliska
(m³/s) | ||||
| 2016 | 9,350 | |||
| 2015 | 8,090 | |||
| 2014 | 9,040 | |||
| 2013 | 9,520 | |||
| 2012 | 8,870 | 6,800 | ||
| 2011 | 7,940 | 6,093 | ||
| 2010 | 7,320 | 5,614 | ||
| 2009 | 8,820 | 6,764 | ||
| 2008 | 10,400 | 7,976 | ||
| 2007 | 13,180 | 10,110 | ||
| 2006 | 10,740 | 8,236 | ||
| 2005 | 9,017 | 6,917 | ||
| 2004 | 8,130 | 6,235 | ||
| 2003 | 11,520 | 8,837 | ||
| 2002 | 11,150 | 8,552 | ||
| 2001 | 9,290 | 7,125 | ||
| 2000 | 8,310 | 6,496 | ||
| 1999 | 7,030 | 5,463 | ||
| 1998 | 7,010 | 5,480 | ||
| 1997 | 9,800 | 7,659 | ||
| 1996 | 8,950 | 7,000 | ||
| 1995 | 7,620 | 5,960 | ||
| 1994 | 7,430 | 5,810 | ||
| 1993 | 8,580 | 6,705 | ||
| 1992 | 7,790 | 6,089 | ||
| 1991 | 10,410 | 8,136 | ||
| 1990 | 11,150 | 8,717 | ||
| 1989 | 12,810 | 9,988 | ||
| 1988 | 11,450 | 8,953 | ||
| 1987 | 11,120 | 8,694 | ||
| 1986 | 9,980 | 7,804 | ||
| 1985 | 9,550 | 7,463 | ||
| 1984 | 8,800 | 6,879 | ||
| 1983 | 10,340 | 8,084 | ||
| 1982 | 10,100 | 7,897 | ||
| 1981 | 9,500 | 7,427 | ||
| 1980 | 9,230 | 7,213 | ||
| 1979 | 11,710 | 9,153 | ||
| 1978 | 10,730 | 8,385 | ||
| 1977 | 12,450 | 9,731 | ||
| 1976 | 11,760 | 9,194 | ||
| 1975 | 10,720 | 8,383 | ||
| 1974 | 10,080 | 7,878 | ||
| 1973 | 9,970 | 7,796 | ||
| 1972 | 10,540 | 8,236 | ||
| 1971 | 11,360 | 8,880 | ||
| 1970 | 12,040 | 9,232 | ||
| 1969 | 13,020 | 9,986 | ||
| 1968 | 13,100 | 10,050 | ||
| 1967 | 11,510 | 8,832 | ||
| 1966 | 12,340 | 9,466 | ||
| 1965 | 10,970 | 8,417 | ||
| 1964 | 11,950 | 9,167 | ||
| 1963 | 11,960 | 9,173 | ||
| 1962 | 13,510 | 10,360 | ||
| 1961 | 12,440 | 9,543 | ||
| 1960 | 11,430 | 8,764 | ||
| 1959 | 9,960 | 7,638 | ||
| 1958 | 9,850 | 7,552 | ||
| 1957 | 11,810 | 9,060 | ||
| 1956 | 11,580 | 8,882 | ||
| 1955 | 11,360 | 8,717 | ||
| 1954 | 11,390 | 8,735 | ||
| 1953 | 10,220 | 7,837 | ||
| 1952 | 10,490 | 8,646 | ||
| 1951 | 11,260 | 8,640 | ||
| 1950 | 11,240 | 8,619 | ||
| 1949 | 11,560 | 8,870 | ||
| 1948 | 11,360 | 8,716 | ||
| Fiiro gaar:
Celceliska ugu yar iyo ugu badnaan qulqulka: Lediba 5,000–20,000 m³/s (1932–1959), Kutu-Moke 4,400–11,600 m³/s (1932–1959) | ||||
| Source:[4][7] | ||||
Sahamin
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Henry Morton Stanley wuxuu gaaray isku-darka 9 Maarso 1877, wuxuuna wabiga ugu yeeray Nkutu, "wabi awood leh oo qoto dheer", laakiin wuxuu aqoonsaday inuu ka soo jeedo Kwango-ga David Livingstone.[8]:Vol.Two,252
Wabiyada laamaha u ah
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Wabiyada laamaha u ah Kasai ee kor ka xiga isku-darka Kongo:[1]
- Wabiga Fimi (midig – Fimi oo leh Wabiga Lukenie 1,120 km)
- Wabiga Kwilu–Wabiga Kwango (bidix – 1,702 km)
- Wabiga Loange (bidix – 865 km)
- Wabiga Sankuru (midig – Sankuru–Wabiga Lubilanji 1,280 km)
- Wabiga Lulua (midig – 1,184 km)
- Tshikapa (bidix – 630 km)
- Longatshimo (bidix – 550 km)
- Luembe (bidix – 780 km)
- Lueta (midig – 395 km)
| Laan bidix | Laan midig | Dherer (km) | Barkadda biyaha (km2) | Qulqulka celceliska (m3/s)* |
|---|---|---|---|---|
| Kwa–Kasai | 2,272 | 894,486.6 | 10,457.3 | |
| Kwa | ||||
| Mbala | 57.5 | 1,100.1 | 14.9 | |
| Wabiga Fimi ¹ | 1,120 | 136,174.7 | 2,252.9 | |
| Kasai-ga Hoose | ||||
| Lekulu | 57.5 | 793.5 | 9.3 | |
| Buma | 138 | 3,354.7 | 42.3 | |
| Wabiga Kwango | 1,702 | 270,904.3 | 3,317.4 | |
| Wabiga Kamtsha | 250 | 8,887.4 | 106.4 | |
| Piopio | 165 | 3,169.1 | 34.8 | |
| Liau | 1,231.6 | 14.4 | ||
| Wabiga Lubue | 227 | 8,611.7 | 103.5 | |
| Wabiga Loange | 865 | 41,799.5 | 489.1 | |
| Kasai-ga Dhexe | ||||
| Lumbudji | 137 | 2,876.8 | 25.4 | |
| Lubudi | 153 | 1,999.2 | 17 | |
| Wabiga Sankuru ² | 1,280 | 149,479.5 | 1,738.1 | |
| Lutshuadi | 177 | 4,596.5 | 39.2 | |
| Wabiga Lulua | 1,184 | 70,612.5 | 798 | |
| Kasai-ga Sare | ||||
| Yeye | 47 | 1,379.3 | 8.9 | |
| Kabambaie | 77 | 2,083.7 | 10.8 | |
| Lovua | 297 | 8,262.4 | 73.9 | |
| Tshikapa | 630 | 19,512.1 | 179.5 | |
| Longatshimo | 550 | 19,847.3 | 198.5 | |
| Luenda | 69 | 1,791.4 | 10.1 | |
| Luembe | 780 | 46,648.8 | 453.4 | |
| Lueta (Kaungej) | 395 | 13,000.1 | 87.6 | |
| Kasangeshi | 206 | 3,610.2 | 22.1 | |
| Luele | 1,173.3 | 7.9 | ||
| Dembo | 87 | 1,924.8 | 13.1 | |
| Luau | 105 | 4,294.4 | 38.5 | |
| Lualo | 1,532.8 | 14.6 | ||
| Lutshima | 166 | 1,616.6 | 11.5 | |
| Munyango | 3,133.1 | 20.9 | ||
| Fiiro gaar:
* Muddadi: 1948–2012; ¹ Fimi–Lukenie; ² Sankuru–Lubulanji; | ||||
| Source:[9][1] | ||||
Muhiimadda Dhaqaale
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Wabiyada laamaha u ah Wabiga Kasai way ka fog yihiin caqabadaha sida biyo-dhacyada iyo haramaha wabiga, taasoo ka dhigaysa kuwo si weyn loo mari karo. Waxay fududeeyaan waaxda gaadiidka waxayna sameeyaan halbowlaha ganacsiga ee muhiimka ah. Doorka wabiga ee gaadiidka iyo ganacsiga wuxuu ahaa mid aad u muuqda xilligii gumeysiga ka hor markii ka ganacsiga addoonta uu ahaa sharci. Ganacsatada addoontu waxay isticmaaleen mid ka mid ah laamihiisa waaweyn, Wabiga Kwango, si ay ugu maraan kaymaha roobka ee dhulbaraha, u qabtaan addoon, oo ay dib ugu helaan jidkooda ku aaddan Badweynta Atlaantik halkaas oo ay ku xirteen maraakiibtooda. Waa mid aad loogu muransan yahay in qaar ka mid ah boqortooyooyinka maxalliga ah ee ku teedsanaa Wabiga Kasai ay taageereen ka ganacsiga addoonta. Boqortooyada Rund tusaale ahaan, waxay si diyaar ah u siisay addoonta ganacsatada addoonta ugu caansan sida John Matthews, oo ah iibiye addoon caan ah oo reer Britain ah. Hawlahani, in kasta oo ay dhaceen intii u dhaxaysay qarniyadii 18-aad iyo 19-aad, waxay reebeen saameyn waarta goboladii ay ugu badnaayeen, sida inta u dhaxaysa wabiyada Kwango iyo Kwilu. Dadku weligood si buuxda uma soo kaban, iyadoo cufnaanta dadka ay ka hooseyso tan aagagga aan la kulmin ka ganacsiga addoonta. Kicinta ugu macquulsan ee xiisaha weyn ee Ingiriiska iyo Bortuqiiska ee Wabiga Kasai waxay ahayd joogitaanka dheeman-ka alluvial ee ku jiifa sariiraha deebaajiga hodanka ah, gaar ahaan afka wabiga. Deebaaji kale ayaa ku yaal sariiraha laan weyn, Wabiga Kwango. Dhab ahaantii, way fududahay in la maqlo odhaahda "wadnaha dheemanka ee Waqooyi Bari Angola" loo isticmaalo tixraaca dooxada Wabiga Kwango. Tani waa sababta oo ah sariiraha dheeman ee alluvial ee laga helay gobolkan ayaa ah kuwa ugu qanisan Angola.
Sidoo kale eeg
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Tixraac
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- 1 2 3 4 5 "Le cours de la rivière Kasaï".
- ↑ Becker, M.; Papa, F.; Frappart, F.; Alsdorf, D.; Calmant, S.; Da Silva, J. Santos; Prigent, C.; Seyler, F. (2018). "Satellite-based estimates of surface water dynamics in the Congo River Basin". International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation. 66: 196–209. Bibcode:2018IJAEO..66..196B. doi:10.1016/j.jag.2017.11.015. Retrieved 2021-09-21.
- ↑ Dr. Raphael, M. Tshimanga (2019). "Centre de Recherche en Ressources en Eau du Bassin du Congo".
- 1 2 Laraque, Alain; Moukandi N’kaya, Guy D. (2020). "Recent Budget of Hydroclimatology and Hydrosedimentology of the Congo River in Central Africa". Water. 12 (9): 2613. Bibcode:2020Water..12.2613L. doi:10.3390/w12092613.
- ↑ Zaire (PDF) (Report). BGS, British Geological Survey.
- 1 2 Broadhead, Susan (1992). Historical dictionary of Angola. Metuchen, N.J: Scarecrow Press. p. 99. ISBN 0585070091.
- ↑ Sly, Wongchuig; Benjamin, Kitambo; Fabrice, Papa; Adrien, Paris; Ayan Santos, Fleischmann; Laetitia, Gal; Julien, Boucharel; Rodrigo, Paiva; Romulo Jucá, Oliveira; Raphael M., Tshimanga; Stéphane, Calmant (2023). "Improved modeling of Congo's hydrology for floods and droughts analysis and ENSO teleconnections" (PDF). Regional Studies. 50 101563: 21. Bibcode:2023JHyRS..5001563W. doi:10.1016/j.ejrh.2023.101563.
- ↑ Stanley, H.M., 1899, Through the Dark Continent, London: G. Newnes, Vol. One ISBN 0486256677, Vol. Two ISBN 0486256685
- ↑ Eric, Tilman. "Congo River".
Xiriirinta dibadda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]10°57′37″S 19°18′56″E / 10.96028°S 19.31556°E
