Webiga Mono


Webiga Mono waa wabiga ugu weyn ee bariga Togo.
Wuxuu dhererkiisu yahay qiyaastii 400 km (250 mi), wuxuuna qulquliyaa biyo-mareen dhan qiyaastii 20,000 km2 (7,700 sq mi), wuxuu ka soo kacaa inta u dhaxaysa magaalada Sokodé iyo xadka uu la wadaago Benin, wuxuuna u qulqulaa koonfur. Qaybta koonfureed ee webiga ee u dhow afkiisa, wuxuu sameeyaa xadka caalamiga ah ee u dhexeeya Togo iyo Benin. Webigu wuxuu ku shubmaa Gacanka Benin isagoo sii mara nidaam ballaaran oo biyo milix leh ah oo ka kooban lagoonyo iyo harooyin, oo ay ku jirto Harada Togo.[1] Qaybta webiga ee ugu dhow afkiisa ayaa kaliya ah mid la mari karo. Inta badan biyo-mareenka webiga ee ku yaal bannaanka sare ayaa loo beerashada galeyda, yam-ka, bariiska, cudbiga iyo cassava.[2]
Webiga waxaa laga dhisay biyo-xireen qiyaastii 160 km (99 mi) u jira afkiisa oo lagu magacaabo Nangbeto Dam, kaas oo ahaa iskaashi u dhexeeya Benin iyo Togo oo la dhammaystiray 1987. Daraasado ayaa soo wariyay faa'iidooyin dhaqaale oo ka dhashay biyo-xireenka, oo ay ku jiraan dalxiiska iyo kalluumeysiga ee harada gadaashiisa ku taal. Dhismaha biyo-xireenka ayaa barakiciyay inta u dhaxaysa 7,600 iyo 10,000 oo qof, si kastaba ha ahaatee, daraasadaha ayaa tilmaamaya inuu si weyn wax uga beddelay bay'ada nidaamka lagoon-ka ee afka webiga isagoo dhimay isbeddellada xilliyeedka dabiiciga ah ee qulqulka webiga. Mashruuc biyo-xireen labaad, Adjarala Dam, ayaa la soo jeediyay in laga dhiso webiga inta u dhaxaysa Nangbeto iyo afka webiga intii lagu jiray 1990-meeyadii[3] laakiin ma helin maalgelin ilaa 2017 markii China-Africa Development Fund ay ogolaatay inay taageerto mashruuca.[4] Dhismaha biyo-xireenku waa qayb ka mid ah qorshaha dawladda ee lagu kordhinayo awoodda dhalinta korontada ee gudaha Benin oo laga dhigayo 20 ilaa 70% maadaama inta badan korontada Togo iyo Benin ay hadda u baahan tahay in laga keeno Akosombo Dam ee Ghana.[5]
Qiyaastii 35 km (22 mi) u jira afkiisa, waxaa jira lix taxane oo biyo-dhacyo ah. Tan ka hooseysa, webigu wuxuu noqdaa mid gaabis u socda wuxuuna maraa bannaanka fatahaadda ee qoyan, waxaana jira aag weyn oo dhul qoyan ah oo isku xiran labada Togo iyo Benin. Aaggan wuxuu leeyahay koritaan hodan ah oo cawska iyo dacartada ah, waxaana webiga laga helaa manatee, yaxaasyada iyo naasleyda biyaha (hippopotamus).[6]
Tixraac
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ Philip's (1994). Atlas of the World. Reed International. p. 101. ISBN 0-540-05831-9.
- ↑ "Mono River". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica. Retrieved 21 November 2016.
- ↑ "Multinational: Nangbeto Hydroelectric Dam (Benin/Togo)". African Development Bank Group. 15 January 2014. Retrieved 21 November 2016.
- ↑ Togo First, Togo: CAD Fund to support new development projects, Tuesday, 11 September 2018 19:08, https://www.togofirst.com/en/investments/1109-1578-togo-cad-fund-to-support-new-development-projects
- ↑ Europa Publications (2014). Africa South of the Sahara 2014. Routledge. p. 112. ISBN 978-1-85743-698-3.
- ↑ Hughes, R.H. (1992). A Directory of African Wetlands. IUCN. p. 443. ISBN 978-2-88032-949-5.
- Adam, K.S (1991). Les impacts environnementaux du barrage du Nangbeto. Geo-Eco-Trop 13(1-4):103-112.
- Thomas, Kevin (2002). Development projects and involuntary population displacement: The World Bank's attempt to correct past failures. Population Research and Policy Review 21(4):339-349.