Webiga Ngounié
| Webiga Ngounié | |
|---|---|
Webiga Ngounié wuxuu maraa koonfur-galbeedka bartamaha Gabon, wuxuuna maraa Mouila | |
![]() | |
| Waddanka | Gabon |
| Baasin | |
| Ilaha Ugu Muhiimsan | Buuraha Chaillu, Jamhuuriyadda Kongo |
| Afka Wabiga | Lambaréné, Gabon |
Webiga Ngounié (sidoo kale loo yaqaano Ngunyé, Af-Faransiis: Rivière Ngounié) waa webi mara koonfur-galbeedka bartamaha Gabon. Waa wabigii ugu dambeeyay ee ugu muhiimsan laamaha Webiga Ogooué, isagoo labaad ka ah Ivindo. Wuxuu ka soo bilaawdaa Buuraha Chaillu, xudduudda Kongo, ka dibna wuxuu u jeestaa waqooyi-galbeed, isagoo mara magaalooyinka Fougamou, Sindara iyo Mouila ka hor inta uusan ku shubin Ogooué.
Asalka magaca
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Magaca wabiga, Ngounié, waa erey Faransiis ah oo laga soo qaatay "Ngugni", oo asal ahaan ay u isticmaali jireen dadka ku hadla Af-Vili aagga Samba Falls/Imperatrice Falls bartamihii 1800-meeyadii si ay ugu yeeraan xudduudda waqooyi ee degmadooda, "Nsina-Ngugni". Markii Robert Bruce Napoleon Walker iyo Paul Du Chaillu ay yimaadeen aagga, waxay qoreen "Ngouyai" ama "Ngunyé". Dadka ku hadla Gisir iyo Af-Punu ee Gabon waxay wabiga u yaqaanaan "Durembu-du-Manga", halka dadka ku hadla Apindji, Eviya iyo Af-Tsogo ay u yaqaanaan Otembo-a-Manga. Dadka ku hadla Kele waxay u yaqaanaan "Melembye-a-Manga". Qaybta hore ee magacyadan waxay la micno tahay "biyo" luuqadaha la siiyay, "manga" waxayna tilmaamaysaa geedaha timirta oo ka baxa bangigiisa.
Juqraafiga
[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Webiga Ngounié, oo leh aag biyo-mareen ah oo dhan 33,100 square kilometres (12,800 sq mi), waa laanta labaad ee ugu weyn Webiga Ogooué. Wuxuu ka soo kiciyaa Buuraha Chaillu. In dhan 60 kilometres (37 mi), wabigu wuxuu u qulqulaa koonfur ka dibna galbeed, wuxuuna sameeyaa xudduud la leh Kongo. Isku biirista Webiga Polo, wuxuu beddelaa jihada, isagoo u socda waqooyi-galbeed, ka hor inta uusan marin saddex biyo-dhac. Ka dib wuxuu aasaasaa bannaanka fatahaadda ee dooxada 220 kilometres (140 mi) u dhexaysa Buuraha Moukande iyo Massif due Chaillu. Ka dib markii uu qalloocdo in ka badan 400 kilometres (250 mi) dabaqa dooxada, wuxuu ku biiraa Ogooué ka hor Lambaréné. Horumarinta bannaanka fatahaadda waxay badanaa ka dhacdaa meelaha u dhexeeya Lébamba iyo Mouila, iyo mar kale laga soo bilaabo aagga Fougamou ilaa Ogooué ee Lambarene. Si taxadar leh, aagga dhulka fatahaadda dooxada ee lagu qiyaasay waa qiyaastii 150,000 hectares (370,000 acres). Bangiga bidix waxaa lagu gartaa carrada dhoobada bacaadka leh.
Dooxada Webiga Ngounié waxaa lagu sameeyay inta u dhaxaysa buuraha Du Chaillu ee kaynta leh iyo Buuraha Ikoundou, waxayna leedahay dhir caws ah. Gobolka ku dhex yaal dooxadan waxaa sidoo kale loo yaqaanaa Ngounié.
Laamihiisa waxaa ka mid ah Louetsié, oo mara Lébamba iyo Mbigou; Ikoy, oo laamihiisa ugu waaweyn ay yihiin Webiga Ikobe iyo Webiga Oumba; Dollé, oo mara Ndendé; iyo sidoo kale webiyada Ogoulou, Ngongo iyo Ovigui. Imperatrice Falls (oo sidoo kale loo yaqaano Samba Falls, ama Empress Eugénie Falls), waa qiyaastii 10 metres (33 ft) dherer ahaan. Waxay ku yaallaan qallooca wabiga ee Gobolka Ngounié, 5 kilometres (3.1 mi) u jira Fougamou. Halkaan, Ngounié wuxuu cabbiraa qiyaastii 150 metres (490 ft) ballac ahaan wuxuuna ka kooban yahay jasiirado yaryar. Tani waxay ku dhex jirtaa Peneplain Chaillu, oo leh dhagaxyo granite gneiss iyo buuro iyo sidoo kale baysyo dhagax ah.
Cimilada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Cimiladu waxay ku sifoobtaa qoyaanka dhul-baraha. Celceliska heerkulku wuxuu u dhexeeyaa 23–28 °C (73–82 °F). Qoyaanka qaraabada ah ayaa caadi ahaan ka weyn 80%. Roobka sanadlaha ah waxaa lagu cabbiraa agagaarka 2,000–2,200 millimetres (79–87 in). Xilliyada roobka waxay dhacaan inta u dhaxaysa Sebtember–Diseembar iyo Maarso–Maajo.
Horumarinta Korontada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Awoodda korontada ee Webiga Ngounié ayaa la soo jeediyay in lagu taabto mashruuc koronto-biyood oo ku yaal Empress Eugénie Falls. Mashruuca waxaa loo qorsheeyay inuu noqdo 56 MW nidaamka biyaha-dhaca oo leh afar unug oo midkiiba yahay 14 MW awood. Laba unug oo dheeraad ah oo ah 14 MW ayaa sidoo kale loo qorsheeyay in la dhammeeyo 2015, sidaas darteedna wuxuu qaadayaa awoodda guud ee la rakibay ee saldhigga ilaa 84 MW. Mashruucu wuxuu isticmaalaa biyo-dhaca ugu weyn ee Empress Eugénie oo ah qiyaastii 12 metres (39 ft) iyo taxane ah qulqulatooyin oo dhererka wabiga ah 2,000 metres (6,600 ft), isagoo abuuraya madax guud oo ah 20 metres (66 ft) koronto-dhalinta. Juqraafiyadda aagga mashruuca waxay ka kooban tahay granite gneiss formations.
Tixraacyo
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Buug qoraal
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- National Geographic. 2003. African Adventure Atlas Bogga 24,72. uu hoggaamiyo Sean Frase
- Barret, Jacques (1 January 1983). Géographie et cartographie du Gabon: atlas illustré. Editions classiques d'expression francaise. pp. 14–15. ISBN 978-2-85069-301-4.
- Gray, Christopher John (2002). Colonial Rule and Crisis in Equatorial Africa: Southern Gabon, C. 1850-1940. University Rochester Press. p. 108. ISBN 978-1-58046-048-4.
- Hickendorff, Annelies (19 September 2014). Gabon. Bradt Travel Guides. ISBN 978-1-84162-554-6.
- Hughes, R. H.; Hughes, J. S.; Bernacsek, G. M. (1992). A Directory of African Wetlands. IUCN. ISBN 978-2-88032-949-5.
- Warne, Sophie (2003). Gabon, São Tomé and Príncipe. Bradt Travel Guides. ISBN 978-1-84162-073-2.
