U bood nuxurka

Webiga Oba

Ka Wikipedia
Webiga Oba
Socodka Webiga Oba
DalkaNayjeeriya
GobolkaGobolka Osun
Baasin
Nidaamka WabigaWebiga Osun

Webiga Oba (Af-Yoruba: Odo Ọba) waa webi ku yaal gobollada Oyo iyo Osun ee dalka Nigeria. Waa gacan-biyoodka ugu weyn ee Webiga Osun. Muuqaalka dhulku wuxuu ka duwan yahay savanna alwaax leh oo ku taal waqooyiga ilaa kaynta roobka ee koonfurta. Inta badan dadka ku nool jiinkiisa waxay ku dhaqmaan beerashada iyo kalluumeysiga.

Webiga Ọba waxaa loogu magac daray ilaahadda Ọba, oo ahayd mid ka mid ah xaasaskii Shango, ilaaha Yoruba ee onkodka. Xaasaskiisa kale waxay ahaayeen Ọshun iyo Ọya.[1] Sida ay qabaan khuraafaadka, Ọshun waxay khiyaantay Ọba iyadoo u sheegtay inay dhegteeda goyso oo ay ku dartay cuntadii Shango, iyadoo leh way ka farxin doontaa. Markii Shango ogaaday waxa Ọba samaysay isagoo careysan ayuu qayliyey, Osun iyo Oba ayaana cararay iyagoo argagaxsan, waxayna isu beddeleen laba webi. Taasi waa sababta ay meesha ay ku kulmaan webiyada Osun iyo Oba ay u socdaan si xawli ah.[1]

Webiga Oba waa gacan-biyoodka ugu weyn ee Webiga Osun. Wuxuu ka soo bilaabmaa qiyaastii 15 kilometres (9 mi) waqooyiga Ogbomosho ee Gobolka Oyo.[2] Webigu wuxuu maraa Ogbomosho, halkaas oo lagu xiray.[3] Biyo-xireenka Ogbomoso ee Webiga Oba waxaa la dhammeeyay 1964, wuxuu daboolayaa aag dhan 137.6 hectares (340 acres) wuxuuna leeyahay awood kaydin dhan 3,520 megalitres (124×10^6 cu ft).[4] Biyo-xireenka waxaa quudiya durdurrada Idekun, Eeguno, Akanbi Kemolowo, Omoogun, iyo Yàkù, wuxuuna leeyahay aag qabasho dhan 321 square kilometres (124 sq mi).[xigasho u-baahan]

Oba waxay sii socotaa koonfurta biyo-xireenka ilaa ay ka biirto Webiga Oshun meel ka sarreeya deegaanka Odo Oba. Deegaannada ku teedsan socodkeeda laga bilaabo waqooyi ilaa koonfur waxaa ka mid ah Apo, Iluju, Obada, Mosunmade, Otuokun, Bale, Olori, iyo Olumoye. Webigu wuxuu helaa gacan-biyood bidix ah oo hoos u mara Obada iyo gacan-biyood kale oo bidix ah oo koonfurta ka xigta Olori. Gacan-biyoodka labaad wuxuu maraa Ife Odan.[5] Webiga Ọba wuxuu ku biiraa Webiga Ọ̀ṣun oo leh taxane biyo-dhacyo ah.[1] Labada webi waxay ku kulmaan dhammaadka waqooyi ee Keydka Asejire.[5]

Cimilada qaybta sare ee webiga ee u dhow Ogbomoso waxay leedahay heerkul sarreeya, iyadoo roobab dhexdhexaad ah ilaa culus ay da'aan Maarso–Luulyo. Celceliska roobabka sanadlaha ah waa 1,247 millimetres (49.1 in). Dhirta waa savanna laga soo dheegtay, oo u dhaxaysa aagga savanna ee waqooyiga iyo kaymaha roobka ee gobolka Ibadan.[6] Daraasad la daabacay 2014 ayaa lagu ogaaday in kalluunka ku jira Keydka Ogbomoso ay qaadeen dulin keeni kara khatar ku ah macaamiisha aadanaha.[xigasho u-baahan] Webiga Oba waa mid aad u wasakhaysan, oo ku yaal fasalka V ee miisaanka Prati. Waxaa biyaha ku yar ama aan ku jirin ogsajiin milan.[7] Isha wasakhdu waxaa ka mid ah bullaacadaha iyo qashinka guriga iyo suuqa, waxaana ka mid ah waxyaabo badan oo aan isla markiiba la dumin karin.[8]

Dadka ku teedsan dhererka oo dhan ee Webiga Oba waxay inta badan ku hawlan yihiin beerashada iyo kalluumeysiga.[9] Sanadkii 1977 isticmaalka dhulka ee u dhow Keydka Ogbomoso wuxuu ahaa 71.9% kayn, 4.9% beerasho, iyo 23.2% beero la nastay. Sanadkii 1992 isticmaalka dhulku wuxuu ahaa 23.5% kayn, 60.5% beerasho, iyo 16.0% beero la nastay. Dalagyada ugu waaweyn waxay ahaayeen galley iyo khudaar, gaar ahaan bamyo. Beeralaydu waxay si xoog leh u isticmaalayeen bacriminta nitrogenous.[10] Sanadkii 2014 shaqaalaha beeraha ee ka yimid waqooyiga Nigeria waxay bilaabeen inay ku dhaqmaan beerashada waraabka ee dooxada Webiga Oba ee Ikose, Degmada Dawladda Hoose ee Ogbomoso North, iyo Iluju, Ikoyi-Ile, Degmada Dawladda Hoose ee Orire ee Gobolka Oyo. Waxay isticmaalayeen bambooyin si ay biyo uga qaataan Webiga Oba, iyagoo mararka qaarkood dhuumaha marinaya hal kiiloomitir ama in ka badan si ay u gaarsiiyaan beerahooda.[3] Dalagyada waxaa ka mid ah khudaar, bamyo, galley, ukun-beereed, iyo qaraha biyaha. Beeralaydu waxay ka helayeen suuq diyaar ah oo ay iibsadaan dadka ka yimid gobollada Osun, Ondo, iyo Oyo. Beerashada waraabka waa mid aan caadi ahayn gobolka maadaama roobabku ay ku filan yihiin, laakiin waxay caadi ka tahay gobollada waqooyiga ee ay ka soo jeedaan beeralaydu.[3]

Soo Xigasho

Isha

  • Adabanija, M. A.; Sunmonu, L. A. (2010). "Radiometric mapping of lower Oba river flood plain sediments, Ogbomoso South-western Nigeria" (PDF). Nigerian Journal of Physics. 21 (2). Archived from the original (PDF) on 26 August 2014. Retrieved 2014-08-24.
  • Adeboye, Omotayo B.; Alatise, Olarewaju M. (2008). "Surface Water Potential of the River Osun at Apoje Sub-basin Nigeria" (PDF). Soil & Water Res. 3 (2). Retrieved 2014-08-24.
  • Adegbite, Adewuyi (2014-05-05). "Northern farmers turning Oba River plain to gold mine". Nigerian Tribune. Archived from the original on 2014-08-26. Retrieved 2014-08-24.
  • Akintola, F.O.; Gbadegesin, Adeniyi (1997). "Land-use changes and water quality in impounded water-supply dams in southwest Nigeria". Freshwater Contamination (Proceedings of Rabat Symposium S4, April-May 1997) (PDF). AHS Publ. Retrieved 2014-08-24.[xiriiriye dhintay]
  • Hill, Donald R. (2007). Caribbean Folklore: A Handbook. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-33605-8. Retrieved 2014-08-24.
  • Olafisoye, O. B. (2011). "Estimation of Organic Pollution of Odo Oba River (Osun State, Nigeria)" (PDF). Chemistry for Sustainable Development. 19. Archived from the original (PDF) on 9 August 2017. Retrieved 2014-08-24.