Webiga Ogun
| Webiga Ogun Odò Ògùn | |
|---|---|
| Magac kale | Odò Ògùn |
| Dalka | Nigeria |
| Baasin | |
| Ilaha Ugu Muhiimsan | 530 m (1,740 ft) |
| Afka Wabiga | Lagos 0 m (0 ft) |
| Baaxadda Basinka Biyaha | 23,000 km2 (8,900 sq mi)[1] |
| Astaamaha Jirka | |
| Dhererka | 480 km (300 mi) |
Webiga Ogun (ⓘ; Af-Yoruba: Odò Ògùn) waa marin-biyood ku yaal Nigeria kaas oo ku shuba Lagos Lagoon. Gobolka Ogun waxaa loogu magac daray webiga.[2][3][4]
Socodka iyo isticmaalka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Webiga wuxuu ka soo bilaabmaa meel u dhow magaalooyinka Sepeteri iyo Shaki oo ku yaal waqooyiga Gobolka Oyo oo isku-duwayaashoodu yihiin 8°41′0″N 3°28′0″E / 8.68333°N 3.46667°E wuxuuna u qulqulaa inta ka hartay gobolka ilaa Gobolka Ogun ugu dambeyntiina Gobolka Lagos halkaas oo uu kaga shubo Lagos lagoon oo ku taal magaalooyinka Isheri iyo Owode onirin.[5] Webiga waxaa ka gudba Biyo-xireenka Ikere Gorge oo ku yaal Iseyin degmada dawladda hoose ee Gobolka Oyo. Awoodda keydka biyuhu waa 690 million cubic metres (560,000 acre·ft).[6] Keydku wuxuu ku dhow yahay Old Oyo National Park, wuxuuna bixiyaa adeegyo madadaalo oo loogu talagalay dalxiisayaasha, webiguna wuxuu maraa baarka dhexdiisa.[7] Webiga Ofiki, oo isna ka soo bilaabma meel u dhow Shaki, waa mid ka mid ah webiga Ogun meelaha ugu muhiimsan ee uu ka soo maaxdo.[8] Webiga Oyan, oo ah marin kale, waxaa ka gudba Biyo-xireenka Webiga Oyan kaas oo biyo siiya Abeokuta iyo Lagos.[9] Meelaha ay dadku ku badan yihiin, webiga waxaa loo isticmaalaa qubeys, dhaqid, iyo cabbid. Waxa kale oo uu u adeegaa sidii bullaacad qashinka dabiiciga ah inta badan laga keeno meelaha lagu qalo xoolaha ee ku yaal webiga jiinkiisa.[5]
Taariikhda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Diinta Yoruba, Yemoja waa ilaahada Webiga Ogun. Cadekiistaha Charles Phillips, oo ahaa aabbaha Charles Phillips oo markii dambe noqday Bishop-ka Gobolka Ondo, ayaa qoray 1857 in Webiga Ogun uu guud ahaan ahaa mid ay caabudaan dadka ku nool jiinkiisa laga soo bilaabo halka uu ka soo maaxdo ilaa meesha uu kaga shubo bada gudaheeda.[10] Webigu wuxuu dhex maraa wadnaha boqortooyadii hore ee Oyo Empire. Magaalada Oyo waxaa loo qaybiyay lix gobol, iyadoo saddex ay ku yaalliin dhinaca galbeed ee Webiga Ogun saddexna ay ku yaalliin dhinaca bari ee webiga.[11] Wakhti ka mid ah, webigu wuxuu ahaa marin muhiim ah oo ay ganacsatadu alaab ku qaadaan doonyo u dhexeeya Abeokuta iyo Lagos Colony.[12]
Sawirro
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- Webiga Ogun ee Abeokuta kaas oo dadka deegaanku u yaqaannaan "Odo Ogun".
- Qorrax dhaca Webiga Ogun
- Waaberiga Webiga Ogun
- Buundo dul marta Webiga Ogun
- Irridka buundada Webiga Ogun
- Buundada Aro oo dul marta webiga Ogun
Tixraac
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ Fluid Flow Interactions in Ogun River, Nigeria
- ↑ "Ogun River - LitCaf". 26 January 2016. Archived from the original on 18 Bisha Afraad 2024. Retrieved 7 Bisha Todobaad 2026.
{{cite web}}: Check date values in:|access-date=and|archive-date=(help) - ↑ "How Each Nigerian State Got Its Name | Zaccheus Onumba Dibiaezue Memorial Libraries". zodml.org. Retrieved 2023-08-08.
- 1 2 A.A. Ayoade, A.A. Sowunmi & H.I. Nwachukwu (2004). "Gill asymmetry in Labeo ogunensis from Ogun river, Southwest Nigeria" (PDF). Rev. Biol. Trop. 52 (1): 171–175. doi:10.15517/rbt.v52i1.14821. PMID 17357414.
- ↑ L. Berga, ed. (2006). Dams and Reservoirs, Societies and Environment in the 21st Century: Proceedings of the International Symposium on Dams in the Societies of the 21st Century, 22nd International Congress on Large Dams (ICOLD), Barcelona, Spain, 18 June 2006. Taylor & Francis. p. 314. ISBN 0-415-40423-1.
- ↑ "Old Oyo National Park". Nigeria National Park Service. Archived from the original on 16 December 2017. Retrieved 2010-11-05.
- ↑ https://www.researchgate.net/figure/Map-of-Ogun-and-Osun-River-Basins-and-the-Adjacent-Basins_fig2_277233312#:~:text=The%20major%20tributaries%20of%20the,season%20between%20April%20and%20October.
- ↑ "Flood threat: Ogun border community cries out over opening Oyan River dam". The Guardian (in Ingiriis Maraykan). Lagos, Nigeria. 2022-09-22. Retrieved 2023-07-10.
- ↑ McKenzie, Peter Rutherford (1997). Hail Orisha!: a phenomenology of a West African religion in the mid-nineteenth century. BRILL. p. 30. ISBN 90-04-10942-0.
- ↑ Stride, G.T. & C. Ifeka (1971). Peoples and Empires of West Africa: West Africa in History 1000–1800. Edinburgh: Nelson. p. 296. ISBN 0-17-511448-X.
- ↑ Foreign and Commonwealth Office (1859). British and foreign state papers, Volume 54. H.M.S.O.