Webiga Umfolozi
| Webiga Umfolozi | |
|---|---|
 Sawirka dayax-gacmeedka ee webiyada Umfolozi iyo Webiga Hluhluwe oo ku kulmaya badda St. Lucia ee Beerta Qoyan ee iSimangaliso, waqooyiga KwaZulu-Natal | |
  Goobta afka Webiga Umfolozi | |
| Dalka | Koonfur Afrika |
| Gobolka | KwaZulu-Natal |
| Baasin | |
| Afka Wabiga | KwaZulu-Natal, Koonfur Afrika |
Webiga Umfolozi (sidoo kale uMfolozi, Imfolozi ama Mfolozi) waa webi ku yaal KwaZulu-Natal, oo ah gobol ka mid ah Koonfur Afrika. Waxaa sameeya isdhexgalka webiyada Black (Imfolozi emnyama) iyo White Umfolozi (Imfolozi emhlope) ee u dhow xadka koonfur-bari ee Kaydka Ciyaaraha ee Hluhluwe-Umfolozi. Magaca isiZulu imFolozi ayaa guud ahaan loo tixgeliyaa inuu qeexayo koorsada zigzag ee ay raacaan labada laamood, in kasta oo sharraxaadyo kale la bixiyay.[1]
Webigu wuxuu u qulqulaa dhanka bariga ilaa Badweynta Hindiya ee Maphelana, oo ah goob xeebta ku taal oo koonfur ka xigta afka Webiga St Lucia. Asal ahaan wuxuu ku meeraysan jiray Monzi Flats, halkaas oo uu u kala qaybsamay kanaallo badan oo si tartiib ah u qulqula ka hor inta uusan gelin Badda St. Lucia ee Honeymoon Bend. Biyaha tartiib-tartiibka ah iyo sariiraha cawska ee kanaallada ayaa u shaqeeyay nidaam sifeeyn dabiici ah oo ka saaray dhoobada biyaha fatahaada Umfolozi waxayna abuureen deegaan qani ah oo loogu talagalay noocyo badan.
Deegaanka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Intii lagu jiray 1950-meeyadii, Ururka Mulkiilayaasha Dhulka ee Umfolozi ayaa xakameeyay oo kanaal farsameysan u sameeyay webiga iyada oo loo marayo Monzi Flats si loo horumariyo beeraha sonkorta. Kanaalka cusub ee Umfolozi wuxuu sababay in biyaha aan la sifeynin ay dhigaan culeyskooda dhoobada ka dib markii ay galeen Badda St. Lucia oo si tartiib ah u socota. Tani waxay sababtay in afka badda uu si degdeg ah u dhooboobo. Waxaa jirtay hal diiwaan oo kaliya oo dhacdadani dhacday ilaa wakhtigaas, intii lagu jiray abaartii joogtada ahayd ee 1930-meeyadii.
At 28°20′58″S 31°58′46″E / 28.34944°S 31.97944°E Webiga Black Umfolozi iyo Webiga White Umfolozi, ayaa ku biira si ay u sameeyaan Umfolozi.
Astaamaha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Waa webi qalooca, oo leh aag xiritaan ah 11,068 km3. Waa 38 mitir oo ballac ah meel u dhow afkiisa, iyada oo leh jiirada 0.36 m/km. Dhexroorka celceliska ah ee maaddada sariirta waa 0.35 mm (ciid).[2]
Dhibaatooyinka dhoobada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Webigu wuxuu sannad kasta u qaadaa 1.4 milyan oo tan oo dhoobo la hakiyay badda.[2] Dowladdu waxay bilowday hawlgal qaali ah oo qoditaan ah aagga afka badda, laakiin waxay caddaatay mid aan waxtar lahayn. Ka dib sannado badan oo qoditaan ah, qorshaha xiga wuxuu ahaa in laga hortago Webiga Umfolozi inuu galo badda St Lucia. Webiga Umfolozi ayaa loo kanaaleeyay si toos ah badda ee Maphelana. Saamaynta go'aankan way sii socotaa; qulqulka dhoobada ee ka imanaya webiga ayaa inta badan dabaysha koonfureed ee xooggan u afuufaa ilaa woqooyi sida Sodwana Bay, 100 km u jirta. Isbeddellada ayaa khatar gelinaya shacaabta, kuwaas oo bixiya hoyga kalluunka oo ilaaliya xeebta. Intaa waxaa dheer, waxay halis gelinaysaa snorkeling-ka wanaagsan ee laga heli karo Cape Vidal, qayb ka mid ah Beerta Qoyan ee iSimangaliso, oo ah UNESCO Goob Dhaxal Adduun.
Kalluunka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]kalluunka jaalaha ah (Labeobarbus natalensis) waa kalluun laga helo Nidaamka Webiga Umfolozi iyo sidoo kale Umzimkulu, Umkomazi, Tugela iyo Mgeni. Waa nooc caadi ah oo u dhashay gobolka KwaZulu-Natal wuxuuna ku nool yahay deegaanno kala duwan oo u dhexeeya buuraleyda Drakensberg iyo dhulalka hoose ee xeebta.[3]
Sawirrada hawada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Webiga Umfolozi oo ku soo dhowaanaya magaalada St. Lucia (midigta sare)
Webiyada Mfolozi ayaa loo arkaa inay ku soo beegan yihiin Beerta Qoyan ee iSimangaliso
Koorsadii hore iyo tan cusub ee u dhow afka, iyadoo Msunduzi uu ka soo baxayo bidixda (i.e. koonfur), oo ku wareegsan dhul qoyan. Sidoo kale ogow qulqulka dhoobada ee badda.
Tixraac
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ du Plessis, E.J. (1973). Suid-Afrikaanse berg- en riviername. Tafelberg-uitgewers, Cape Town. p. 273. ISBN 0-624-00273-X.
- 1 2 Hanibal Lemma, and colleagues (2019). "Bedload transport measurements in the Gilgel Abay River, Lake Tana Basin, Ethiopia". Journal of Hydrology. 577 123968. Bibcode:2019JHyd..57723968L. doi:10.1016/j.jhydrol.2019.123968. S2CID 199099061.
- ↑ "Warbixin Farsamo oo ku saabsan Xaaladda Kalluunka Jaalaha ah ee Koonfur Afrika 2007" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2017-06-29. Retrieved 2012-03-29.