Webiga Umgeni
| Webiga Umgeni uMngeni (in Af Zulu) | |
|---|---|
Goobta Blue Lagoon ee afka Webiga Umgeni ee ku taal Durban North | |
Khariidadda dooxada biyo-shubanka ee Webiga Umgeni | |
| Magac kale | uMngeni (in Af Zulu) |
| Dalka | Koonfur Afrika |
| Region | KwaZulu-Natal |
| Baasin | |
| Ilaha Ugu Muhiimsan | 1,825 m (5,988 ft) |
| Afka Wabiga | Durban, Koonfur Afrika 0 m (0 ft) |
| Baaxadda Basinka Biyaha | 4,432 km2 (1,711 sq mi) |
| Astaamaha Jirka | |
| Dhererka | 232 km (144 mi) |
| Astaamaha | |
| Laamo Wabi |
|

Webiga Umgeni ama Webiga Mgeni (Af Zulu: uMngeni) waa webi ku yaal gobolka KwaZulu-Natal ee Koonfur Afrika. Wuxuu ka unkamaa deegaanka "Dargle" ee ku yaal KZN Midlands, afkiisuna wuxuu ku yaal Durban, oo in yar waqooyi ka xiga dekedda dabiiciga ah ee Durban. Waxaa guud ahaan la isku raaciyay in magaciisu uu ku dhacayo "webiga laga galo" ee luqadda Zulu, in kastoo macnayaal kale na la soo jeediyay.[1][2]
Webigu wuxuu dhererkiisu yahay qiyaastii 232 kilometres (144 mi) iyadoo aagga ururinta biyaha ee dooxadiisu ay tahay 4,432 square kilometres (1,711 sq mi). Waterfalls-ka loo yaqaan Howick Falls waa biyo-dhaccaan caan ah oo ku yaal Webiga Mngeni.
Laamaha
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Laan weyn oo xusid mudan waa Webiga Msunduzi, kaas oo kula biira inta u dhaxeysa biyo-xireennada Nagle iyo Inanda. Marinkiisa sare, Msunduzi (ama si kooban loogu yeero 'Dusi') wuxuu dhex maraa caasimadda KwaZulu-Natal ee Pietermaritzburg. Tartanka caanka ah ee doon-waddis-ka ah ee loo yaqaan Dusi Canoe Marathon ayaa ka dhaca inta u dhaxeysa caasimadda iyo Durban, kaas oo soo jiita kumanaan doon-wadeyaal ah dhacdaas saddexda maalmood socota oo la qabto sannad kasta bisha Janaayo.
Laan yar oo saameynteedu ay ka weyn tahay baaxaddeeda iyo dhererkeeda waa Webiga Lions oo Umgeni kula biira qiyaastii 4 kiiloomitir dhanka sare ee Biyo-xireenka Midmar (u dhow Lidgetton). Muhiimaddiisu waxay ku jirtaa inay tahay qayb ka mid ah qorshaha biyo-wareejinta ee u dhaxeeya Webiga Mooi (Biyo-xireenka Spring Grove) iyo Umgeni.
Laan ka sii yar oo u dhow afkiisa waa Webiga Palmiet oo dhererkiisu yahay 26-kilometre-long (16 mi), kaas oo aan lalkiisa lagu khaldin Webiga Palmiet ee ku yaal Western Cape.[3]
Biyo-xireennada
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Hadda Umgeni wuxuu ka tirsan yahay Aagga Maareynta Biyaha ee Mvoti ilaa Umzimkulu.[4] Waxaa jira afar biyo-xireen oo waaweyn oo ku yaal dooxadiisa ururinta biyaha:
Deegaanka
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Kalluunka Scaly Yellowfish (Labeobarbus natalensis) waa kalluun laga helo Nidaamka Webiga Umgeni iyo sidoo kale Umzimkhulu, Thukela, Umkhomazi iyo Umfolozi. Waa nooc u dhashay gobolka oo caan ka ah Gobolka KwaZulu-Natal wuxuuna ku nool yahay deegaanno kala duwan oo u dhaxeeya jiidda buuraha Drakensberg iyo dhulka hoose ee xeebta.[5][6]
Taariikhda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Waxaa loo qaadanayaa in Vasco da Gama uu biyo uga dhaansaday gogoshiisa maraakiibta afka Umgeni Maalintii Ciidda Gaalada (Christmas) ee sanadkii 1497, sidaas darteedna uu gobolka ugu bixiyay Natal, oo af Burtugiis ku ah Christmas. Webiga wuxuu markaas yeeshay magaca "Webiga Natal".
130 sano ka dib, Webiga Umgeni waxaa ka tallaabay Nathaniel Isaacs isagoo ku sii jeeda booqashada Shaka.[1] Markii ay taariikhdu ahayd ka hor Oktoobar 1825, gumeystayaashii iyo dadkii deegaanka oo uu horkacayay Francis Farewell ayaa bilaabay dhismaha Fort Farewell oo u dhaxeeya Webiga Umgeni iyo Port Natal.[7]

Tixraac
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- 1 2 du Plessis, E.J. (1973). Suid-Afrikaanse berg- en riviername. Tafelberg-uitgewers, Cape Town. pp. 277, 278. ISBN 0-624-00273-X.
- ↑ Raper, P.E. (2004). South African Place Names. Jonathan Ball, Jhb & Cape Town. p. 245. ISBN 1-86842-190-2.
- ↑ "Palmiet Nature Reserve Flooding". Archived from the original on 2011-07-24. Retrieved 2012-03-12.
- ↑ Mvoti to Umzimkulu WMA 11
- ↑ "Technical Report on the State of Yellowfishes in South Africa 2007" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2017-06-29. Retrieved 2012-03-29.
- ↑ Agunbiade, Foluso O.; Moodley, Brenda (2014-07-16). "Pharmaceuticals as emerging organic contaminants in Umgeni River water system, KwaZulu-Natal, South Africa". Environmental Monitoring and Assessment. 186 (11): 7273–7291. Bibcode:2014EMnAs.186.7273A. doi:10.1007/s10661-014-3926-z. ISSN 0167-6369. PMID 25027777. S2CID 25955776.
- ↑ Isaacs, Nathaniel (1836). Travels and adventures in eastern Africa. London: Edward Churton. pp. 30–33.
- Peters, Janice (1973). Proceedings of the first International Conference on Ephomeroptera. Brill Archive. p. 90. ISBN 978-90-04-03590-4.
Xiriirinta dibadda
[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Warbaahinta la xiriirta Umgeni River ee Wikimedia Commons