U bood nuxurka

Webiga Yobe

Webiga Yobe
Aagga biyaha ee Webiga Yobe
Khariidad
GobolGalbeedka Afrika
WaddamadaNigeria, Niger
MagaalooyinkaGashua, Geidam, Damasak, Diffa
Astaamaha Jirka
Dhererka200 miles (320 km)

Webiga Yobe, oo sidoo kale loo yaqaano Komadougou Yobe ama Komadugu ama Komadougou-Yobe (Af Faransiis: Komadougou Yobé), waa webi ku yaal Galbeedka Afrika kaas oo ku shuba Harada Chad isagoo mara Nigeria iyo Niger.[1][2] tributaries-kiisa waxaa ka mid ah Webiga Hadejia, Webiga Jama'are,[3] iyo Webiga Komadugu Gana.[4] Webigu wuxuu qayb yar ka sameeyaa xuduudda caalamiga ah ee u dhaxaysa Niger iyo Nigeria oo dhererkeedu yahay 95 mayl (150 km) wuxuuna qulqulaa wadar ahaan 200 mayl (320 km).[2]

Waxaa jira walaac laga qabo isbeddellada ku yimaada qulqulka webiga, dhaqaalaha, iyo deegaanka sababo la xiriira biyo-xireennada kor ku yaal, ka ugu weyn ee hadda jira uu yahay Biyo-xireenka Tiga oo ku yaal Gobolka Kano, iyadoo qorshayaal laga hadlayo Biyo-xireenka Kafin Zaki oo ku yaal Gobolka Bauchi.[5]

Webiga Yobe sannadkii 1900

Webiga Yobe wuxuu bixiyaa hab-nololeed boqolaal kun oo qof oo ka shaqeeya noocyo kala duwan oo ganacsi iyo beeraha ah oo ku teedsan dhererkiisa ku dhawaad 200 km ee gobolka waqooyi, kaas oo ka kooban toddobo degmo dawladeed (LGAs) laga soo bilaabo Nguru ilaa Yunusari.[6]

Magaalooyinka caanka ah ee u dhow webiga waxaa ka mid ah Gashua, Geidam, iyo Damasak oo ku yaal Nigeria, iyo Diffa oo ku yaal Niger.

Qaar ka mid ah dadka deegaanka miyiga ee Yobe ayaa ka cabtay in kiimikooyinka iyo alaabada qashinka ah ay wasakheeyeen ilo biyo oo kala duwan oo ku yaal bulshadooda, taas oo khatar ku ah nolosha.[7]

Tijaabooyin biyo ayaa laga ururiyay Webiga Yobe intii lagu jiray xilliyada duufaanta iyo qalalan ee Nguru, Gashua, Azbak, Dumsai, iyo Wachakal. Tijaabooyinka waxaa loo falanqeeyay qaybaha macdanta oo ay ku jiraan Zn, Pb, Fe, Mn, iyo Mg iyadoo la adeegsanayo Nuclear Assimilation Spectrometry (AAS) halka Na, Ca, iyo K la falanqeeyay iyadoo la adeegsanayo Fire Emanation Spectrometry (FES). Meelaha ay ka midka yihiin uruurinta biraha waa; Zn (7.06 mg/dm3 – 13.44 mg/dm3), Pb (0.05 mg/dm3 – 0.135 mg/dm3), Fe (0.052 mg/dm3 – 0.53 mg/dm3), Mn (0.102 mg/dm3 – 0.383 mg/dm3), Ca (28.50 mg/dm3 – 87.52 mg/dm3), Mg (7.34 mg/dm3 – 29.4 mg/dm3), Na (13.95 mg/dm3 – 22.98 mg/dm3) iyo K (40.08 mg/dm3 – 78.2 mg/dm3). Laga soo bilaabo heerarka biraha la falanqeeyay, waxaa la soo gabagabeyn karaa in uruurinta Zn, Pb, Fe, iyo Mn ay dhamaantood ka sarreeyeen xadka la oggol yahay ee WHO iyo Carruurta ee dhammaan gobollada la kormeerayo. Tani waxay muujinaysaa korodhka xamuulka wasakheynta birta, malaha sababtoo ah horumarinta bacriminta, qashinka beeraha, iyo qashinka bulaacadaha. Tijaabooyinka biyaha ee laga soo saaray webigan ayaa laga yaabaa inay u adeegaan ujeedooyin beerasho iyo waraabin balse aan ku habboonayn isticmaalka aadanaha.[xigasho u-baahan]

  1. "Niger". Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, Inc. 
  2. 1 2 "Komadugu Yobe River". www.britannica.com (in Ingiriisi). Archived from the original on 2023-07-07. Retrieved 2023-09-22.
  3. "Hadejia". Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, Inc. 
  4. "Top 10 Best River in Yobe reviews". ng.africabz.com. Retrieved 2023-07-28.
  5. Kole Ahmed Shettima. "Dam Politics in Northern Nigeria: The Case of the Kafin Zaki Dam". York University, Canada. Archived from the original on 2013-01-10. Retrieved 2009-10-01.
  6. "River Yobe and climate change". Daily Trust (in Ingiriis Biritish). 2021-06-16. Archived from the original on 2023-07-12. Retrieved 2023-07-12.
  7. "Rural dwellers in Yobe raise alarm on water pollution". Premium Times. Archived from the original on 2023-11-12. Retrieved 2023-09-15.

12°39′06″N 10°38′50″E / 12.65167°N 10.64722°E / 12.65167; 10.64722