Wikipedia:Ilo lagu kalsoonaan karo

Liiska ilaha inta badan laga hadlo, eeg ilaha joogtada ah.

Mid ka mid ah dhibaatooyinka Wikipedia sida weyn loogu dhaliilo waa inaysan mar walba ahayn mid lagu kalsoonaan karo. Tani waa run, maadaama qof kasta uu beddeli karo inta badan maqaallada oo uu ku dari karo wax kasta oo uu doono. Mararka qaarkood isbeddellada khaldan waxay sii jiraan muddo dheer. Tilmaamaha Wikipedia sida xaqiijinta iyo inaan la samayn cilmi-baaris asal ah, iyo xannibaadaha dheeraadka ah ee khuseeya dadka nool, waxaa loo sameeyay inay ka hortagaan arrintan.

Tilmaamahan waxaa jira laba sababood:

• Waxay gacan ka geystaan hubinta in macluumaadka lagu daray uu run yahay, ama ugu yaraan aan meeshaas lagu soo samayn.
• Waxay ina tusaan in mawduuc uu helay dareenka dad kale, taasina waxay gacan ka geysataa muujinta iyo doodda ku saabsan caan-baxa.

Si kastaba ha ahaatee, ilo badan kuma habboona in lagu isticmaalo Wikipedia sababtoo ah ma aha kuwo lagu kalsoonaan karo.

Tani waa tilmaam ku saabsan noocyada ilaha lagu kalsoonaan karo. Maqaallada Wikipedia waa inay isticmaalaan ilo lagu kalsoonaan karo, dhinac saddexaad ah, oo la daabacay. (Maqaalku waa bog ku jira qaybta ugu weyn ee magacyada. Bogag kale oo badan, sida siyaasadaha iyo tilmaamaha Wikipedia, uma baahna ilo.) Ilahani waxay ku jiri karaan luuqad kasta, ma aha oo keliya Wikipedia Soomaaliga

Waa maxay il lagu kalsoonaan karo?

Ilaha lagu isticmaalo Wikipedia waa inay ahaadaan kuwo la daabacay. Dukumiintiyada la daabacay qaarkood waxaa qoray hal qof oo keliya, mana jiro qof kale oo hubiya ka hor inta aan la daabicin. Way fududahay in ilahan ay ku jiraan khaladaad ama macluumaad aan run ahayn. Dukumiintiyo kale waxaa qoray dad mawduuca bartay sannado badan, dad kale oo badanna si taxaddar leh ayay u akhriyeen si ay u hubiyaan in macluumaadku sax yahay. Inkasta oo labada nooc ee dukumiintiyadu ay ku jiri karaan waxyaabo aan run ahayn, dukumiintiyada ay dad kale hubiyeen waxay u badan tahay inay ku jiraan macluumaad sax ah oo ay ka tarjumaan aragtida ugu badan ee mawduuc. Kuwan waxaa loo yaqaan ilo lagu kalsoonaan karo.

Sida il loogu kalsoonaan karo waxay ku xiran tahay xaaladda. Daabacayaal qaarkood waxay caan ku noqdaan hab daabacaad oo lagu kalsoonaan karo. Tani waxay ka dhigan tahay inay daabacaan dukumiintiyada kaddib marka ay si taxaddar leh u hubiyaan. Sida tilmaam guud, marka ay bataan dadka ka qayb qaata hubinta xaqiiqooyinka, falanqaynta arrimaha sharciga, iyo baaritaanka qoraalka, ayay daabacaaddu u sii noqonaysaa mid lagu kalsoonaan karo.

Sideen u isticmaalaa ilaha?

Qaybta ku saabsan tixraacidda ilaha waxay leedahay caawimaad ku saabsan sida ilo loogu daro maqaal. Haddii aad isticmaalayso Firefox, Cite4wiki waa qalab waxtar leh oo ka dhigaya ku-darista ilaha mid aad u fudud.

Iluhu waa inay si toos ah u taageeraan macluumaadka sida uu maqaalka ugu soo bandhigan yahay, waana inay ku habboon yihiin sheegashooyinka la sameeyay; haddii mawduuc maqaal uusan lahayn ilo lagu kalsoonaan karo, Wikipedia waa inaysan maqaal ka yeelan.

Maqaallada Wikipedia waa inay daboolaan dhammaan aragtiyada waaweyn iyo aragtiyada laga tirada badan yahay ee muhiimka ah ee ay daabaceen ilo lagu kalsoonaan karo. Eeg dhexdhexaadnimada aragtida.

Noocee ilo ah ayaan isticmaalaa?

Nooca ugu wanaagsan ee ilaha Wikipedia waa ilo lagu kalsoonaan karo, dhinac saddexaad ah (oo aan daabicin ama xiriir la lahayn mawduuca maqaalka). Caawinta ilaha waxay leedahay macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan ilahan iyo sababta loogu baahan yahay. Nasiib darro, Wikipedia-da Ingiriisiga Fudud waxay leedahay maqaallo badan oo aan lahayn ilahan oo kale, ama dhab ahaantii aan lahayn wax ilo ah.

Kuwa soo socda waa tusaalooyin meelo waxtar leh oo laga heli karo ilo noocan ah:

• Bogagga BBC iyo National Geographic, iyo kuwa daabacaado kale oo si wanaagsan loo ixtiraamo.
• Kaydadka tacliimeed sida JSTOR, laakiin kuwan badanaa waxaa heli kara oo keliya dadka ardayda ka ah jaamacado gaar ah.
• Google Books iyo Google Scholar badanaa waxay leeyihiin buugaag iyo qoraallo badan oo waxtar leh.
• Wargeysyada sida The Wall Street Journal iyo The Daily Telegraph, laakiin ka taxaddar inaad ka fogaato maqaallada muujinaya dareenka iyo fikradaha qoraaga halkii ay ka ahaan lahaayeen xaqiiqooyin. Kuwani badanaa waxay leeyihiin cinwaan ah "editorial", "op-ed" ama "opinion".

Badanaa, waxaa waxtar leh in raadinta lagu sameeyo mashiinka raadinta, lagana fogaado bogagga aan lagu kalsoonaan karin.

Noocee ilo ah ayaan iska ilaaliyaa?

Internetka

Bogag badan oo internetka ah ma aha ilo lagu kalsoonaan karo. Haddii bog uu qoray hal qof oo keliya, badanaa wuxuu noqon karaa ra'yiga qofkaas ama aragtidiisa gaarka ah. Tani laga yaabee inaysan gebi ahaan sax ahayn. Haddii bog internet ahi iibinayo badeecad ama xayeysiinayo wax, ma aha il lagu kalsoonaan karo, maadaama macluumaadka la bixiyay uu ujeeddadiisu tahay in lacag lagu sameeyo. Bogagga ugu wanaagsan waa kuwa ay maamulaan wargeysyo ama hay'ado kale oo warbaahineed oo lagu yaqaan kalsooni, ama kuwa sumcad ku leh bixinta macluumaad wanaagsan.

Qaar ka mid ah bogagga ay tahay in laga fogaado waa:

• Bogagga xiriirrada bulshada sida Facebook iyo Myspace
• Bogagga internetka ee iibinaya badeecooyin

Wax waxtar leh oo la fiirin karo waa tirada erayada dareenka leh ee iluhu isticmaalaan. Haddii ay isticmaalaan erayo badan sida "cajiib" ama "xun", waxaa laga yaabaa inaysan lahayn aragti dhexdhexaad ah. Ilaha aan dhexdhexaadka ahayn mararka qaarkood waxay muujin karaan hal dhinac oo keliya oo xaqiiqooyinka ah, taas oo aan waxtar lahayn haddii aadan wax ka qorayn fikradaha ay dadku qabaan.

Buugaagta

Qayb ka mid ah dhibaatadu waxay tahay in ilo badan oo lagu kalsoonaan karo oo tacliimeed aysan mawduucyada ugu qorin habka fudud ee looga baahan yahay Wikipedia-da. Mararka qaarkood aad bay u adag tahay in macnaha qoraalladan adag loo turjumo erayo fudud. Isticmaalayaal badan oo maqaallo qora waxay si fudud u isticmaalaan bogag internet ama buugaag hore loogu qoray carruurta ama dadka baranaya Ingiriisiga. Tani waa dhibaato, sababtoo ah ilahan waxay u janjeeraan inay waxyaabaha u fududeeyaan si aad ah oo aysan mar dambe gebi ahaan sax u ahayn. Marka isticmaale Wikipedia ahi uu macluumaadka ilahan dib ugu qoro erayadiisa, macnuhu wuxuu ka duwanaan karaa waxa runta ah.

Ilaha la xiriira mawduuca

Ka taxaddar ilaha uu qoray qof matalaya mawduuca ama isagu yahay mawduuca. Dadkani waxay leeyihiin iska horimaad dano. Guud ahaan, haddii qof ama urur uu wax ka qoro naftiisa, qoraalkaasi ma aha il wanaagsan. Ilahan badanaa waxay taageeraan aragtida mawduuca halkii ay ka ahaan lahaayeen aragti dhexdhexaad ah. Si kastaba ha ahaatee, taasi macnaheedu ma aha in ilahan laga fogaado, sababtoo ah inta badan dadka mawduuca u dhow ayaa yaqaan qaar ka mid ah xaqiiqooyinka ku saabsan. Il is-daabacan waa la isticmaali karaa haddii dhammaan arrimahan soo socda ay run yihiin:

1. maaddadu ma aha mid si xad-dhaaf ah ugu janjeerta mawduuca;
2. ma khusayso sheegashooyin ku saabsan dhinacyo saddexaad (sida dad, ururro ama hay'ado kale);
3. ma khusayso sheegashooyin ku saabsan dhacdooyin aan si toos ah ula xiriirin mawduuca;
4. shaki macquul ah kama jiro in mawduucu qoray;
5. maqaalka Wikipedia inta badan kuma salaysna ilahan oo kale.

Maxaan sameeyaa haddii aan helo maqaal aan lahayn ilo?

Geesi noqo! Haddii aad heli karto ilo taageeraya macluumaadka maqaalka, fadlan ku dar. Qaybta ku saabsan tixraacidda ilaha waxay leedahay caawimaad ku saabsan sida tan loo sameeyo.

Haddii aadan awoodin inaad ilo ku darto, waxaad ku dhejin kartaa summadda {{unreferenced}}. Tani waxay ku dari doontaa qaybta bogagga aan tixraacyada lahayn ee u baahan in la hagaajiyo. Tani waxtar badan ma leh, sababtoo ah isticmaalayaasha badankood ma eegaan liiska bogagga aan tixraacyada lahayn si ay uga shaqeeyaan.

Haddii maqaal uu u muuqdo inuu u badan yahay been-abuur ama uusan run ahayn, fadlan ha ku darin {{unreferenced}}. Taa beddelkeeda, waa in la tirtiraa. Haddii uu si cad uusan run u ahayn, si degdeg ah ayaa loo tirtiri karaa iyadoo la gelinayo {{QD|A6}}. Haddii aysan sidaas u caddayn, waxaad u magacaabi kartaa tirtirid.

Maxaa dhacaya haddii ay tahay hal sheegasho oo aan il lahayn?

Haddii maqaal uu leeyahay ilo qaar, laakiin uu sidoo kale leeyahay sheegashooyin laga yaabo inaysan run ahayn oo aan ilo loo hayn, waxaad ku dhejin kartaa {{fact}} kaddib sheegashooyinka si aad u muujiso inaysan lahayn il. Si kastaba ha ahaatee, haddii macluumaadku si cad u been yahay, ama haddii maqaalku ku saabsan yahay qof nool, waxaa fiican in si fudud looga saaro.

Ilaha lagu kalsoonaan karo ee sayniska

Ilaha lagu kalsoonaan karo ee sayniska waxay u baahan yihiin inay noqdaan: 1. Kuwo lagu kalsoonaan karo 2. Kuwo labaad ah.

Lagu kalsoonaan karo: lagu daabacay joornaal sumcad leh (tusaale ahaan Nature, Science...) ama (haddii uu yahay buug), uu qoray saynisyahan sumcad leh oo uu daabacay daabace sumcad leh. Tani waa sababta oo ah daabacayaasha sumcadda leh waxay shaqaaleeyaan akhristayaal aqoon u leh inay naqdiyan qoraallada, waxayna leeyihiin sumcad ay ilaashadaan.
Bogagga internetku waa kuwo sumcad leh haddii (oo keliya haddii) ay leeyihiin kormeer tifaftireed oo madax-bannaan. Sidaa darteed, bog internet oo jaamacad leedahay oo taageera koorso ayaa ah il lagu kalsoonaan karo sababtoo ah wuxuu leeyahay kormeerka waaxda gaarka ah ee ka dambaysa.

Labaad: Il aasaasi ah waa mid soo bandhigta natiijo ama fikrad asal ah oo nooc ka mid ah. Guud ahaan (inkasta oo ay jiri karaan ka-reebitaan), qoraallada noocan ahi aad bay ugu takhasus badan yihiin ujeeddadeenna. Waxaa laga yaabaa inay u baahan yihiin in khabiir ku takhasusay goobta uu fasirro. Ilaha labaad waa daraasado iyo fasiraado ay sameeyeen khubaro ku takhasusay goobta. Dib-u-eegisyo iyo daraasado ku jira Nature iyo joornaallo la mid ah; buugaagta waxbarashada heer jaamacadeed, qoraallada caan-bixinta ah haddii ay qoreen khubaro (tusaale ahaan Theory of relativity ee Einstein & Infield; What evolution is ee Mayr).
Ilaha saddexaad waa sida maqaallada saxaafadda, inta badan buugaagta carruurta, iyo buugaag caan ah oo ay qoreen qoraayaal aan khubaro ahayn. Kuma habboona tixraacyada mawduucyada sayniska sababtoo ah kalsoonidooda ayaa shaki ku jirta.

Il wanaagsan wuxuu isku daraa kalsooni iyo baaxad ku habboon labadaba. Sidaa darteed, encyclopedia hormuud ah wuxuu leeyahay maqaallo ay qoreen khubaro caan ah oo ay kormeerayaan koox tifaftireed. Taasi waxay ka dhigaysaa il ku habboon tixraaca mid ka mid ah mawduucyadeenna sayniska. Tixraac kasta oo loo sameeyo bog internet oo aan lahayn taageero la mid ah waa mid shaki laga qabi karo.

Tilmaamahan waxaa la qoray iyadoo sayniska maskaxda lagu hayo, laakiin waxay u badan tahay inay khuseeyaan meelo kale oo badan oo tacliimeed.

Aragtiyo aan caadi ahayn

Aragtiyada aan caadiga ahayn waa fikrado ku saabsan mawduuc oo inta badan dadka aqoonta badan u leh mawduucaasi si xooggan uga soo horjeedaan. Tusaalooyinka qaar waa aragtiyada shirqoolka iyo fikradaha ku saabsan sayniska ee aan haysan taageero cilmiyeed badan. Buugaagta iyo bogagga internetka ee dhiirrigeliya aragtiyada aan caadiga ahayn badanaa looma tixgeliyo ilo lagu kalsoonaan karo, marka laga reebo marka loo isticmaalo maqaal ku saabsan aragtiyadaas aan caadiga ahayn. Tusaale ahaan, Wikipedia-da Ingiriisiga Fudud waxay leedahay maqaal ku saabsan Flat Earth Society, oo sheegta in Dhulku siman yahay, laakiin bogga internetka ee Flat Earth Society looma isticmaalo il maqaalka Dhulka, sababtoo ah looma tixgeliyo il lagu kalsoonaan karo. Wixii macluumaad dheeraad ah, eeg WP:FRINGE ee Wikipedia-da Ingiriisiga.

Bogag la xiriira

• {{citation needed}} —

Bogag kale oo internetka ah

• Sida loo akhriyo il aasaasi ah, Akhrinta, Qorista iyo Cilmi-baarista Taariikhda: Hagaha Ardayda Kulliyadda, Patrick Rael, 2004.
• Sida loo akhriyo il labaad, Akhrinta, Qorista iyo Cilmi-baarista Taariikhda: Hagaha Ardayda Kulliyadda, Patrick Rael, 2004.