Wikipedia:Ma jiraan weeraro shaqsiyeed
 | Tan waa bogga dukumentiyo Wikipedia Soomaaliga ah siyaasadda. Waxay sharaxaysaa heer guud oo si ballaaran loo aqbalo oo ay tahay in dhammaan tafatirayaashu ay Caadiyan Raacaan. Isbeddellada lagu sameeyo waa in ay ka tarjumaan heshiiska guud. |
 | Weerar shakhsiyeed gaar ah: Ka faallo nuxurka, ee ha ka faalloon dadka wax ku biiriya. Isticmaalayaasha sameeya weerarro ad hominem ah waxay la kulmi karaan xannibaad iyo mamnuucid. |
Ha samayn weerarro shakhsiyeed meel kasta oo Wikipedia ah. Ka faallo nuxurka, ee ha ka faalloon qofka wax ku biirinaya. Weerarada shakhsiyeed waxay waxyeello u geystaan bulshada Wikipedia iyo jawiga wada-shaqayneed ee loo baahan yahay si loo abuuro encyclopedia wanaagsan. Faallooyinka meel-ka-dhaca ah ee ku saabsan tifaftireyaasha waxaa ka saari kara tifaftire kasta. Weerarada shakhsiyeed ee soo noqnoqda ama aadka u xun waxay keeni karaan tallaabooyin ay ka mid yihiin xannibaad ama xitaa mamnuucid.
Maxaa loo tixgeliyaa weerar shakhsiyeed?
Ma jiro xeer si dhab ah u go'aaminaya oo aan fasiraad u baahnayn waxa uu yahay weerar shakhsiyeed marka loo eego dood wax-dhisaysa, laakiin noocyo ka mid ah faallooyinka marnaba lama aqbali karo:
- Weedho aflagaado ah, sumcad-dilid ah ama meel-ka-dhac ah oo ku salaysan jinsi, jinsi ahaan, aqoonsiga jinsiga, jihada galmada, da'da, diinta ama caqiidada siyaasadeed, naafonimada, qowmiyadda, jinsiyadda, iwm., oo lagu beegsado tifaftire kale ama koox tifaftirayaal ah. Khilaafka ku saabsan waxa ay tahay diin, jinsi, jihada galmo, aqoonsiga jinsi, naafonimo ama qowmiyad ma aha cudurdaar sharci ah.
- Adeegsiga xiriirrada ama ururrada qofka si ad hominem ah loogu diido ama loogu wiiqo aragtidiisa—iyadoon loo eegin in xiriirradaasi yihiin kuwo caadi ahaan la aqbalo iyo in kale. Tusaale ahaan: "Waxaad tahay qof tareennada xiiseeya, marka maxaad ka ogaan lahayd moodada?" Ogow in aysan weerar shakhsiyeed ahayn in tifaftire lagu weydiiyo khilaaf dano oo suuragal ah oo ku saabsan maqaal ama mawduuc gaar ah. Si kastaba ha ahaatee, waa in laga digtoonaadaa in mala-awaalka ku saabsan aqoonsiga dhabta ah ee tifaftire kale uu noqon karo shaacinta xogta gaarka ah.
- Adeegsiga xiriirrada siyaasadeed ee qofka si ad hominem ah loogu diido ama loogu wiiqo aragtidiisa, sida in lagu eedeeyo inuu yahay garabka bidix ama garabka midig, sidoo kale waa mamnuuc. Tifaftirayaasha waxaa loo oggol yahay inay yeeshaan aragti siyaasadeed oo shakhsi ah, haddii aysan si xun u saameyn tafatirkooda iyo doodahooda.
- Ku xidhidda weerarro dibadeed, dhibaateyn ama waxyaabo kale oo ujeeddadoodu tahay in lagu weeraro tifaftire kale.
- Tifaftirayaasha oo lala barbardhigo Naasiyiinta, argagixisada, kali-taliyayaal ama dad kale oo caan ku ah falal xun.
- Eedeymo ku saabsan hab-dhaqanka qofka oo aan caddayn lahayn. Eedeymaha culus waxay u baahan yihiin caddayn culus, badanaa qaab farqiyo iyo xiriirro.
- Hanjabaado, oo ay ka mid yihiin, balse aan ku koobnayn:
- Hanjabaadaha tallaabo sharci ah
- Hanjabaadaha rabshadaha ama tallaabooyin kale oo ka baxsan Wikipedia (gaar ahaan hanjabaadaha dilka)
- Hanjabaado ama tallaabooyin si ula kac ah tifaftirayaasha kale ee Wikipedia ugu bandhigaya cadaadis ama dhibaateyn siyaasadeed, diimeed ama mid kale oo kaga imanaysa dowlad, loo-shaqeeye ama cid kale. Xadgudubyada noocan ah waxay keeni karaan xannibaad muddo dheer ah, taas oo maamule si degdeg ah u fulin karo marka uu ogaado. Maamulayaasha qaada tallaabooyinkan waa inay si qarsoodi ah ugu wargeliyaan xubnaha Guddiga Garqaadka waxa ay sameeyeen iyo sababta.
- Hanjabaado lagu shaacinayo xogta gaarka ah ee tifaftire.
Tusaalooyinkani ma aha kuwo dhamaystiran. Cayda ama xaqiraadda tifaftire waa weerar shakhsiyeed iyadoon loo eegin qaabka loo sameeyo. Marka aad shaki qabto, ka faalloo nuxurka maqaalka adigoon gebi ahaanba tixraacin qofka wax ku biiriyay.
Sababta weerarrada shakhsiyeed ay waxyeello u leeyihiin
Weerarada shakhsiyeed waa carqaladayn. Bogagga wada-hadalka maqaalka, waxay u janjeeraan inay doodda ka fogeeyaan maqaalka oo ay u jeediyaan shakhsiyaadka. Weerarada noocan ahi waxay abuuraan dhinacyo iska soo horjeeda, waxayna adkeeyaan in tifaftirayaashu si wadajir ah u shaqeeyaan.
Dadka wax ku biiriya badanaa waxay rabaan in aragtiyahooda lagu daro maqaallada. Dood macquul ah oo habaysan, tifaftirayaashu waxay aragtiyadan ku mideyn karaan hal maqaal, taasina waxay qof walba u abuureysaa maqaal ka wanaagsan oo dhexdhexaadnimo badan leh. Qof kasta oo wax ka beddela maqaal wuxuu qayb ka yahay isla bulshada weyn—dhammaanteen waxaan nahay Wikipedians.
Mamnuucidda weerarrada shakhsiyeed waxay si siman ugu dhaqantaa dhammaan Wikipedians. Sidoo kale lama aqbali karo in la weeraro isticmaale leh taariikh dhaqan nacasnimo ama qallafsan, ama mid la xannibay, la mamnuucay ama si kale loo ciqaabay (taas oo ah ku farxidda dhibaatada qof hore loo ciqaabay), sida aan loo aqbali karin in la weeraro isticmaale kasta oo kale. Wikipedia waxay dhiirrigelisaa bulsho edeb leh: dadku khaladaad way sameeyaan, laakiin waxaa lagu dhiirrigeliyaa inay khaladaadkooda ka bartaan oo ay dhaqankooda beddelaan. Weerarada shakhsiyeed waxay ka hor imanayaan ruuxan waxayna waxyeello u geystaan shaqada lagu dhisayo encyclopedia.
Sida looga fogaado weerarrada shakhsiyeed
Dood edeb leh oo wax-ku-ool ah awgeed, doodaha waa in aan laga dhigin kuwo qofeed; taas macnaheedu waa in lagu jiheeyo nuxurka iyo ficillada halkii dadka lagu jeedin lahaa.
Marka ay jiraan khilaafaadyo ku saabsan nuxurka, tixraacidda tifaftirayaasha kale mar walba ma aha weerar shakhsiyeed. Qoraal oranaya "Hadalladaada ku saabsan X waa khalad sababtoo ah xogta ku jirta Y", ama "Faqradda aad ku dartay maqaalka waxay u muuqataa cilmi-baaris asal ah", ma aha weerar shakhsiyeed. Si kastaba ha ahaatee, "Hadalku..." ama "Faqradda la geliyay..." waxay u badan tahay in si khaldan aan loogu fasirin weerar shakhsiyeed, sababtoo ah waxay ka fogaadaan in si toos ah loogu tixraaco tifaftiraha qofka labaad. "Faqradda halkan lagu daray [diff] maqaalka waxay u muuqataa cilmi-baaris asal ah" ayaa si gaar ah faa'iido u leh, sababtoo ah diff-ku wuxuu yareeyaa jahawareerka. Sidoo kale, ka hadalka hab-dhaqanka ama taariikhda isticmaale ma aha laftiisa weerar shakhsiyeed marka lagu sameeyo goobta ku habboon ee doodda (tusaale ahaan, bogga wada-hadalka ee tifaftiraha kale, ama guddiga ogeysiisyada maamulayaasha Wikipedia ee dhacdooyinka).
Tifaftirayaashu waa inay noqdaan edeb leh oo ay raacaan anshaxa wanaagsan marka ay sharxayaan khilaafaadka. Jawaabta ku habboon hadal kicinaya waa in wax laga qabto arrimaha nuxurka halkii qofka kale lagu eedayn lahaa inuu jebiyay siyaasaddan. Qof lagu eedeeyo inuu sameeyay weerarro shakhsiyeed iyadoo aan la siin caddayn taageeraysa eeddaada sidoo kale waxaa loo tixgeliyaa nooc weerar shakhsiyeed ah. (Sidoo kale eeg: Edeb-darro.)
Ka jawaabidda weerarrada shakhsiyeed
Weerarka ugu horreeya iyo dhacdooyinka go'doonsan
Badanaa habka ugu wanaagsan ee looga jawaabo weerar shakhsiyeed oo gooni ah waa in si fudud loo iska indho tiro. Mararka qaarkood weerarrada shakhsiyeed looguma talagelin inay weerarro noqdaan, waxaana inta lagu jiro doodaha kulul oo walbahaarka leh, tifaftirayaashu u nugul yihiin inay si xad-dhaaf ah uga falceliyaan. Intaa waxaa dheer, maadaama doodaha Wikipedia ay yihiin isgaarsiin qoraal-keliya ah, dareennada iyo shucuurta badanaa si liidata ayaa loo gudbiyaa, taas oo si fudud u keeni karta isfaham la'aan. Inkastoo weerarrada shakhsiyeed aan cudurdaar loo siin arrimahan awgood, tifaftirayaasha waxaa lagu dhiirrigelinayaa inay iska indha-tiraan qoraallada xanaaqsan ama edeb-darrada ah ee dadka kale haddii ay macquul tahay, ayna sii wadaan dadaalkooda ku aaddan horumarinta iyo kobcinta encyclopedia.
Haddii aad dareento in jawaab loo baahan yahay oo ay habboon tahay, waxaad farriin edeb leh uga tagi kartaa bogga wada-hadalka isticmaalaha kale. Ka fogow inaad uga jawaabto bogga wada-hadalka maqaalka, sababtoo ah tani waxay u badan tahay inay arrinta sii kiciso. Sidoo kale, waxaa muhiim ah inaad iska ilaaliso inaad adigu noqoto qof colaad iyo iska hor imaad abuura, xitaa marka lagu aflagaadeeyo. Inkastoo template-yada digniinta loo adeegsan karo ujeeddadan, farriin si gaar ah loogu sameeyay xaaladda ayaa laga yaabaa in si ka wanaagsan loo aqbalo. Haddii ay suurtagal tahay, isku day inaad heshaan tanaasul ama meel ay isku waafaqaan dhinacyadu oo ku saabsan arrimaha nuxurka, halkii aad ka doodi lahaydeen hab-dhaqanka.
Weerarada si gaar ah u gefaya ama carqaladaynaya (sida hanjabaadaha jireed, hanjabaadaha sharci, ama aflagaado cad oo ku salaysan nacayb) waa inaan la iska indha tirin. Xaaladaha aan caadiga ahayn ee u baahan faragelin degdeg ah waa dhif, laakiin waxaa lagu soo sheegi karaa guddiga ogeysiisyada maamulayaasha Wikipedia ee dhacdooyinka.
Ka hadalka hab-dhaqanka goobta ku habboon (tusaale ahaan bogga wada-hadalka isticmaalaha ama guddiga ogeysiisyada Wikipedia) laftiisu ma aha weerar shakhsiyeed.
Weerarrada soo noqnoqda
Weerarada shakhsiyeed ee soo noqnoqda, ee aan carqaladayn, oo aan joogsan kadib codsiyo macquul ah oo lagu dalbanayo in la joojiyo, waxaa lagu xallin karaa xallinta khilaafaadka. Xaaladaha badankood, dhibaatooyinka la xiriira weerarrada shakhsiyeed waa la xallin karaa haddii tifaftirayaashu wada shaqeeyaan oo ay diiradda saaraan nuxurka, mana jirto baahi loo qabo tallaabo degdeg ah oo maamule.
Ka saarista weerarrada shakhsiyeed
Faallooyinka meel-ka-dhaca ah ee ku saabsan tifaftirayaasha kale waxaa ka saari kara tifaftire kasta. Si kastaba ha ahaatee, ma jiro siyaasad rasmi ah oo qeexaysa goorta ama in weerarrada shakhsiyeed badankooda la saarayo, inkastoo arrintani ay ahayd mawduuc dood weyn laga yeeshay. Ka saarista weerarrada shakhsiyeed ee aan shaki ku jirin boggaaga wada-hadalka isticmaalaha badanaa ma aha arrin walaac leh. Bogagga kale ee wada-hadalka, gaar ahaan marka qoraalkaasi adiga kuu jeedo, ka saaristu waa inay caadi ahaan ku koobnaataa xaaladaha cad ee ay muuqato in qoraalku yahay weerar shakhsiyeed dhab ah. Template-ka RPA ayaa loo isticmaali karaa ujeeddadan.
Si kastaba ha ahaatee, xaalado aan caadi ahayn way jiraan. Noocyada ugu daran ee weerarrada shakhsiyeed, sida dadaallada lagu shaacinayo xog shakhsiyeed oo aan dadweyne ahayn oo ku saabsan tifaftirayaasha Wikipedia (shaacinta xogta gaarka ah), waxay ka gudbaan heerka aflagaadada caadiga ah, sidaas darteed waa la saari karaa waana in laga saaraa si loo ilaaliyo bulshada iyo mashruuca, iyadoon loo eegayn inay adiga kuu jeedaan iyo in kale. Xaaladaha qaarkood ee ku lug leh xog xasaasi ah, codsi kormeer ayaa sidoo kale habboonaan kara.
Ka saarista weerarrada shakhsiyeed ma aha ka-dhaafitaan xeerka saddexda dib-u-celin.
Weerarada ka baxsan Wikipedia
Wikipedia ma maamuli karto hab-dhaqanka ka dhaca warbaahinta aan hoos iman xakamaynta Wikimedia Foundation, laakiin weerarrada shakhsiyeed ee meel kale lagu sameeyo waxay shaki gelinayaan niyad-wanaagga ficillada tifaftiraha ee Wikipedia. Ku dhejinta weerarro shakhsiyeed ama sumcad-dilid meel ka baxsan Wikipedia waxay waxyeello u leedahay bulshada iyo xiriirka tifaftiraha uu la leeyahay, gaar ahaan marka weerarradaasi jebiyaan asturnaanta tifaftiraha. Weerarrada noocan ah waxaa maamulayaashu u tixgelin karaan arrimo sii xumaynaya xaaladda, waxaana loo adeegsan karaa caddayn habka xallinta khilaafaadka, oo ay ku jiraan kiisaska Garqaadka.
Xiriirrada dibadda
Ku xidhidda dhibaateyn, weerarro, xadgudubyo asturnaan ama hanjabaado rabshado jireed oo ka dhacaya bogag ka baxsan Wikipedia, kuwaas oo lagu beegsanayo qof kasta oo wax ka tifa t ira Wikipedia, oo ay ku jiraan kuwa u tafatira ujeeddada ah inay weeraraan tifaftire kale, marnaba lama aqbali karo. Tani waa inaan lagu khaldin dhaleecayn sharci ah. Ku darista xiriirrada maqaaladu waa arrin u baahan go'aan tifaftir oo wanaagsan.
Fasiraadda xeerkan waa mid adag. Eeg Linking to external harassment si aad u hesho tilmaamo ku saabsan fasiraaddiisa.
Cawaaqibka weerarrada shakhsiyeed
Inkastoo tifaftirayaasha lagu dhiirrigeliyo inay iska indha-tiraan ama si edeb leh uga jawaabaan weerarrada shakhsiyeed ee go'doonsan, taasi macnaheedu ma aha in weerarradaasi la aqbali karo. Qaab colaadeed oo soo noqnoqda wuxuu yareeyaa suurtagalnimada ay bulshadu ugu qaadanayso niyad-wanaag, waxaana loo tixgelin karaa tafatir carqaladayn ah. Isticmaalayaasha ku adkaysta hab doodeed iska hor imaad ah oo ay ku jiraan weerarro shakhsiyeed waxay u badan tahay inay galaan habka xallinta khilaafaadka, waxayna la kulmi karaan cawaaqib culus oo loo marayo garqaadid.
Xaaladaha aadka u daran, xitaa weerarro shakhsiyeed oo gooni ah waxay keeni karaan xannibaad sababo la xiriira carqaladayn. Hanjabaadaha dilka iyo arrimaha kale ee heerkaas ah waxay keeni karaan xannibaad digniin la'aan. Weerarada shakhsiyeed ee ka fudud badanaa waxay keenaan digniin iyo codsi ah in qoraalka la dib-u-habeeyo. Haddii weerarrada shakhsiyeed ee fudud ay sii socdaan inkastoo digniinta la bixiyay, waxaa xigi kara xannibaado sii kordhaya. Si kastaba ha ahaatee, maamulayaasha waxaa looga digayaa in xalal kale ay ka doorbidan yihiin xannibaadda xaaladaha aan aadka u darnayn marka aysan caddayn in hab-dhaqanku si weyn u carqaladaynayo mashruuca. Weerarada soo noqnoqda waxay si u dhigma ugu badan tahay in loo tixgeliyo carqaladayn. Xannibaadda weerarrada shakhsiyeed waa in loo sameeyaa ka-hortag ahaan oo keliya, ee aan loo samayn ciqaab ahaan: xannibaaddu waxay noqon kartaa mid habboon haddii ay u muuqato inay u badan tahay in isticmaaluhu sii wadi doono adeegsiga weerarrada shakhsiyeed.