Wikipedia:Wax ka beddel dagaalka
Tan waa bogga dukumentiyo Wikipedia Soomaaliga ah siyaasadda. Waxay sharaxaysaa heer guud oo si ballaaran loo aqbalo oo ay tahay in dhammaan tafatirayaashu ay Caadiyan Raacaan. Isbeddellada lagu sameeyo waa in ay ka tarjumaan heshiiska guud. |
| Fiiro gaar ah: Ha u adeegsan tafatirrada inaad kula dagaallanto tifaftirayaasha kale. Khilaafaadka waa in lagu xalliyo wada-hadal. |


Dagaal tafatir wuxuu dhacaa marka tifaftirayaal isku khilaafsan nuxurka bog ay si joogto ah u baabi'iyaan ama uga gudbaan wax-ku-biirintooda midba midka kale. Tifaftirayaasha ku jira khilaaf waa inay gaaraan is-afgarad ama raadsadaan xallinta khilaafka halkii ay dagaal tafatir geli lahaayeen. Dagaalka tafatirku waa mid aan wax dhisayn, wuxuu abuuraa colaad dhex marta tifaftirayaasha, wuxuu adkeeyaa in la gaaro is-afgarad, wuxuuna jahawareer geliyaa akhristayaasha. Isticmaalayaasha ku lug yeesha dagaal tafatir waxay halis ugu jiraan in laga xannibo tafatirka ama xitaa laga mamnuuco. Tifaftire si joogto ah u soo celiya nooca uu isagu doorbidayo wuxuu ku jiraa dagaal tafatir, iyadoon loo eegin in tafatirradaasi la cudurdaaran karo iyo in kale. Sheegashada ah "Tafatirradaydu way saxnaayeen, sidaas darteed dagaal tafatir ma ahayn" ma aha difaac sax ah.
Waxaa jira xeer si cad loo qeexay oo loo yaqaan xeerka saddexda dib-u-celin (3RR). Dib-u-celin waa in la baabi'iyo ama dib loo noqdo tallaabadii tifaftire kale. Xeerka saddexda dib-u-celin wuxuu dhigayaa in tifaftire uusan samayn karin wax ka badan saddex dib-u-celin, gebi ahaan ama qayb ahaan, iyadoo ay ku lug leeyihiin isla nuxurka ama nuxur kala duwan, hal bog gudaheed muddo 24 saacadood ah. Isku day kasta oo nidaamka lagu khiyaamaynayo iyadoo dib-u-celin afraad la sameeyo wax yar kadib marka ay dhammaato muddada 24-ka saacadood ah badanaa waxaa loo tixgeliyaa dagaal tafatir. Waxaa jira ka-dhaafitaanno gaar ah oo ku saabsan xeerka saddexda dib-u-celin, sida dib-u-celinta burburinta ama xadgudubyo cad oo ka dhan ah siyaasadda taariikh-nololeedyada dadka nool. Xeerka saddexda dib-u-celin waa xad ku habboon xaaladaha dagaalka tafatirku si degdeg ah u socdo; ma aha qeexidda "dagaal tafatir", waxaana gebi ahaanba suurtagal ah in qofku galo dagaal tafatir isaga oo aan jebin xeerka saddexda dib-u-celin, ama xitaa aan u dhawaan.
Waa maxay dagaal tafatir?
Waxa aan ahayn dagaal tafatir
Wikipedia waxay dhiirrigelisaa tifaftirayaasha inay si geesinimo leh wax uga beddelaan, laakiin marka isbeddel muran dhalin kara la sameeyo si loo ogaado in laga soo horjeedo, tifaftire kale ayaa dib u celin kara. Tani waxay noqon kartaa bilowga wareegga geesinimo, dib-u-celin, wada-hadal (BRD). Dagaal tafatir wuxuu dhacaa oo keliya haddii xaaladdu isu beddesho taxane dib-u-celin ah oo labada dhinac isu celceliya. Si kastaba ha ahaatee, dib-u-celin kasta ama tafatir muran dhalin kara looma tixgeliyo dagaal tafatir:
- Dib-u-celinta burburintu ma aha dagaal tafatir. Si kastaba ha ahaatee, tafatirrada ka yimaadda aragti eexan, gelinta ama ka saarista nuxur guud, ama isbeddello kale oo niyad-wanaag ah looma tixgeliyo burburin. Eeg noocyada burburinta iyo waxa aan ahayn burburin.
- Dib-u-celinta lagu fulinayo siyaasado kale oo ka sarreeya looma tixgeliyo dagaal tafatir. Tusaale ahaan, marka la raacayo siyaasadda taariikh-nololeedyada dadka nool, haddii nuxur taban oo aan lahayn ilo la isku halayn karo la gelinayo, khatarta waxyeelladu waxay tahay mid u baahan in nuxurkaas la saaro.
- Dib-u-celinta tafatirrada isticmaalayaasha la mamnuucay ama la xannibay ma aha dagaal tafatir.
- Dib-u-celinta tafatirrada bogga isticmaalaha laftiisa waa dhif in loo tixgeliyo dagaal tafatir. Dhaqan ahaan, Wikipedia waxay isticmaalayaasha siinaysaa xorriyad ballaaran oo ay ku maareeyaan goobtooda isticmaale sida ay doonaan. Wixii macluumaad dheeraad ah, eeg tilmaamaha bogagga isticmaalaha iyo lahaanshaha iyo tafatirka bogagga isticmaalaha.
Marka aad dib-u-celin samaynayso, hubi inaad sheegto sababahaaga. Tan waxaa lagu samayn karaa soo-koobidda tafatirka iyo/ama bogga wada-hadalka. Qalabka ka-hortagga burburinta sida Twinkle, Huggle, iyo Rollback waa inaan loo adeegsan in lagu baabi'iyo isbeddello niyad-wanaag ah oo ku saabsan khilaafaadka nuxurka iyada oo aan la bixin soo-koobid tafatir oo habboon.
Xeerka saddexda dib-u-celin
Tifaftirayaasha ku lug yeesha dagaal tafatir waxay mutaysan karaan in laga xannibo tafatirka si looga hortago carqaladayn dheeraad ah oo ku timaadda bogga ay arrintu khusayso. Inkastoo dagaal tafatir nooc kasta ah uu keeni karo tallaabooyin ciqaabeed, waxaa jira xeer si cad loo qeexay oo loo yaqaan xeerka saddexda dib-u-celin (3RR), jebintiisana badanaa waxaa loo tixgeliyaa dagaal tafatir, waxaana inta badan xannibaad lala beegsadaa isticmaalaha ku dhaqmaya hab-dhaqankaas.
Xeerka saddexda dib-u-celin wuxuu dhigayaa:
Tifaftire waa inuusan samayn wax ka badan saddex dib-u-celin oo ku saabsan hal bog—iyadoo ay ku lug leeyihiin isla nuxurka ama nuxur kala duwan—muddo 24 saacadood ah. Tafatirro isdaba-joog ah oo uu qofku kaydiyo, kuwaas oo baabi'iya ama gacanta dib ugu celinaya tallaabooyinka tifaftirayaasha kale—gebi ahaan ama qayb ahaan—waxaa loo tiriyaa hal dib-u-celin.[a] Jebinta xeerkan badanaa waxay keentaa xannibaad ugu yaraan 24 saacadood ah. Dib-u-celin afraad oo la sameeyo wax yar kadib muddada 24-ka saacadood ah badanaa sidoo kale waxaa loo tixgeliyaa dagaal tafatir, gaar ahaan haddii lagu celceliyo ama lagu daro hab-dhaqan kale oo dagaal tafatir ah. Ka eeg hoos ka-dhaafitaannada.
Xeerku wuxuu khuseeyaa bog kasta oo Wikipedia ah, oo ay ku jiraan kuwa ku jira meelaha magacyada wada-hadalka iyo mashruuca. "Dib-u-celin" waa tafatir kasta ama tallaabo maamul oo gebi ahaan ama qayb ahaan baabi'isa ama dib u celisa tallaabooyinka tifaftirayaasha kale, iyadoo ay ku lug leeyihiin isla nuxurka ama nuxur kala duwan, laguna sameeyay undo, rollback ama gebi ahaan gacanta.
Xeerka saddexda dib-u-celin wuxuu qof walba ugu khuseeyaa si gaar ah, ee ma aha akoon kasta; dib-u-celinnada lagu sameeyo akoonno badan oo uu hal tifaftire maamulo waa la isku daraa. Tifaftirayaasha jebiya 3RR badanaa waxaa loo xannibaa 24 saacadood marka ay tahay dhacdadii ugu horreysay. Xitaa haddii aan la jebin 3RR, maamule ayaa weli tallaabo qaadi kara haddii uu rumaysan yahay in hab-dhaqanka isticmaaluhu yahay dagaal tafatir, waxaana isticmaale kasta uu soo sheegi karaa dagaal tafatir isagoo aan 3RR la jebin. Xeerkani ma siinayo qof xaq uu ku leeyahay inuu bog dib u celiyo tiro gaar ah oo jeer ah.
Haddii tifaftire si kama' ah u jebiyo 3RR, waa inuu dib u celiyaa dib-u-celintiisii ugu dambaysay. Maamulayaashu arrintan way tixgelin karaan waxayna go'aansan karaan inaan la xannibin xaaladahaas—tusaale ahaan, haddii isticmaaluhu aanu caadi ahaan ahayn qof dagaal tafatir sameeya oo uu si dhab ah isku dayayo inuu saxo khaladkiisa.
Dagaalka tafatirka iyo jebinta 3RR si toos ah looma ogaado. Ama sug in maamule tallaabo qaado, ama qaado mid ka mid ah tallaabooyinka lagu soo jeediyay qaybta hoose ee ku saabsan waxa la sameeyo marka aad aragto hab-dhaqan dagaal tafatir ah.
Ka-dhaafitaannada
Dib-u-celinnada soo socda waa laga dhaafay siyaasadda dagaalka tafatirka:
Dib-u-celinta tallaabooyinkaaga ("is-dib-u-celin").
Dib-u-celinta tafatirrada lagu sameeyay bogagga ku jira goobtaada isticmaale, haddii aad ixtiraamayso tilmaamaha bogga isticmaalaha.
Dib-u-celinta tallaabooyinka ay sameeyeen isticmaalayaal la mamnuucay oo jebinaya mamnuuciddooda, iyo sockpuppets ama meatpuppets ay leeyihiin isticmaalayaal la mamnuucay ama la xannibay.
Dib-u-celinta burburin cad—tafatir kasta oo isticmaale niyad-wanaag leh ku heshiin lahaa inuu yahay burburin, sida bog si buuxda loo banneeyo ama lagu daro erayo aflagaado ah ama nuxur kale oo si aad ah u cad u khaldan.[b]
Ka saarista xadgudubyo cad oo xuquuqda daabacaadda ah ama nuxur aan shaki ku jirin inuu jebinayo siyaasadda nuxurka aan xorta ahayn (NFCC). Waxa ka-dhaafitaan ahaan NFCC loo tixgelin karo waxay noqon kartaa arrin muran dhalisa, waana in marka hore la caddeeyaa xadgudubka. Tixgeli inaad dood ka furto ka saarista faylka halkii aad ku tiirsanaan lahayd ka-dhaafitaankan.
Ka saarista nuxur si cad sharci-darro uga ah sharciga Maraykanka, sida sawirrada qaawan ee carruurta iyo xiriirrada barnaamijyada la burcad-badeeyay.
Ka saarista nuxur muran dhalinaya oo sumcad-dil ah, eexan, aan lahayn ilo, ama ilo liita leh, iyadoo la raacayo siyaasadda Wikipedia ee taariikh-nololeedyada dadka nool (BLP). Waxa ka-dhaafitaan ahaan BLP loo tixgelin karo waxay noqon kartaa arrin muran dhalisa. Tixgeli inaad u gudbiso guddiga ogeysiisyada BLP halkii aad ku tiirsanaan lahayd ka-dhaafitaankan.
Dib-u-celinta spam aan mugdi ku jirin, halka nuxurkaasi u qalmi lahaa in bogga la tirtiro iyadoo la adeegsanayo shuruudda G11 haddii uu ahaan lahaa bog gaar ah.
Dib-u-celinta tafatirrada lagu sameeyay iyadoo la jebinayo xannibaadda tifaftirayaasha si gaar ah loo xaqiijiyay, marka ay xannibaaddaasi dhaqan-gashay.
Tifaftirayaasha dib-u-celinaya si ay u ilaaliyaan tayada maqaal muuqda inta uu ku jiro Bogga Hore waxaa sidoo kale la siiyaa dabacsanaan weyn.
Haddii aad sheeganayso ka-dhaafitaan, si cad ugu sharax soo-koobidda tafatirka ama bogga wada-hadalka. Marka aad shaki qabto, ha samayn dib-u-celin. Halkii, raac tilmaamaha hoose ee ku jira qaybta "Maareynta hab-dhaqanka dagaalka tafatirka".
Xeerar kale oo ku saabsan dib-u-celinta
Xaddidaadyo dheeraad ah oo ku saabsan dib-u-celinta waxaa soo rogi kara Guddiga Garqaadka, maamulayaasha marka la raacayo habraacyada mowduucyada muranka badan, ama bulshada iyadoo la adeegsanayo cunaqabatayn guud. Xaddidaadahan waxaa ka mid ah:
- xeerka hal-dib-u-celin (1RR): Xeerka hal-dib-u-celin wuxuu la mid yahay xeerka saddexda dib-u-celin ee kor lagu sharaxay, iyadoo erayada "wax ka badan saddex dib-u-celin" lagu beddelayo "wax ka badan hal dib-u-celin". Waxa kale oo jiri kara shuruud ah in dib-u-celin kasta lagaga doodo bogga wada-hadalka, mararka qaarkoodna weedha "muddo 24 saacadood ah" waxaa lagu beddelaa muddo kale, sida "hal toddobaad" ama "hal bil". Xeerkani wuxuu khuseyn karaa bogagga, marka laga reebo bogagga wada-hadalka, ama tifaftirayaasha.
- xeerka eber-dib-u-celin (0RR): Xeerka eber-dib-u-celin wuxuu ka dhigan yahay mamnuucid buuxda oo ku saabsan dib-u-celinta.
Xeer la soo rogay dib looma adeegsan karo. Taasi waa, haddii tifaftire uu sameeyay dib-u-celin 24-kii saacadood ee ka horreeyay xeerka 1RR, dib-u-celintiisa ugu horreysa ee xigta ma noqonayso xadgudub, inkastoo tifaftirayaasha xaaladahaas si xooggan loogu dhiirrigelinayo inay wada hadlaan halkii ay dib-u-celin samayn lahaayeen.
Tifaftirayaasha bogagga siyaasadaha iyo tilmaamaha waxaa si xooggan loogu dhiirrigelinayaa inay raacaan 1RR ama 0RR. Tifaftirayaashu sidoo kale waxay si ikhtiyaari ah ugu heshiin karaan inay raacaan heerar ka adag dib-u-celinta bogag kale, iyadoo laga jawaabayo dhibaato ka jirta meel gaar ah ama falsafad tafatir oo guud ahaan ah. Wixii faahfaahin dheeraad ah, eeg "Dib-u-celin keliya marka loo baahdo".
Maareynta hab-dhaqanka dagaalka tafatirka
Sida looga fogaado dagaal tafatir
Marka ay caddaato inuu jiro khilaaf, iska ilaali inaad ku tiirsanaato oo keliya soo-koobidda tafatirrada, oo arrinta kaga dood bogga wada-hadalka ee la xiriira, halkaas oo maamule dib u eegis samaynaya uu ka raadin doono caddaynta isku dayga lagu xallinayo khilaafka. Halkii aad dib-u-celin samayn lahayd, ku dar summad nadiifin oo habboon, oo maskaxda ku hay in aysan jirin waqti kama dambays ah. Ka fogow dib-u-celin inta dooddu socoto.
Qaar ka mid ah tifaftirayaasha khibradda leh waxay si ula kac ah u qaataan siyaasad ah inay dib u celiyaan oo keliya tafatirrada ku jira ka-dhaafitaannada kor lagu sheegay ama ay ku ekaadaan hal dib-u-celin; haddii khilaafku sii socdo, waxay raadiyaan wada-hadal ama caawimo dibadda ah halkii ay dhibaatada ka sii dari lahaayeen, taas oo ah inay dib u celiyaan oo keliya marka loo baahdo. Siyaasaddani waxay si gaar ah ugu habboonaan kartaa mowduucyada muranka badan leh ee aragtiyadu kala qaybsan yihiin, dareennaduna sarreeyaan, taas oo keenta dagaal tafatir oo badan.
Marka wada-hadalku aanu keenin natiijo, in khilaafka loo soo jeediyo dad badan waxay keeni kartaa tanaasul. Tixgeli inaad raadsato aragti saddexaad ama aad bilowdo codsi faallo. Tifaftirayaasha dhexdhexaadka ah ee og khilaafka waxay gacan ka geysan doonaan xakamaynta tafatirrada aadka u xun iyagoo sidoo kale dhisaya is-afgarad ku saabsan khilaafka. Haddii hababkani fashilmaan, raadi xallinta khilaafaadka ee aan rasmi ahayn iyo tan rasmiga ah.
Halkii aad si joogto ah dib-u-celin u samayn lahayd, arrinta kala hadal dadka kale; haddii dib-u-celin loo baahdo, tifaftire kale ayaa laga yaabaa inuu isla gunaanadkaa gaaro oo uu sameeyo dib-u-celinta isaga oo aan lagu dhiirrigelin, taas oo markaas muujinaysa is-afgarad ku saabsan tallaabada. Codso ilaalinta bogga halkii aad khilaafka qayb uga noqon lahayd adigoo dib-u-celin samaynaya.
Gunaanadku waa: isticmaal caqliga wanaagsan, hana ka qaybqaadan dagaallada tafatirka.
Waxa la sameeyo marka aad aragto hab-dhaqan dagaal tafatir

Waxaa ka wanaagsan in la raadsado caawimo lagu xallinayo arrinta halkii dagaal tafatir lagu geli lahaa. Marka khilaafku muuqdo, mid, labada dhinac, ama dhammaan ka qaybgalayaashu waa inay joojiyaan dagaalka oo ay arrinta kaga hadlaan bogga wada-hadalka ee la xiriira ama raadsadaan caawimo meelaha ku habboon. Hababka kale ee ay bulshadu ku talisay waxaa lagu soo jeediyay qaybta "Sida looga fogaado dagaal tafatir".
Haddii isticmaalaha ama isticmaalayaasha ku jira dagaalka tafatirku aysan ogeyn in dagaalka tafatirku mamnuuc yahay, waxaa lagu wargelin karaa siyaasaddan iyadoo farriin template ah oo {{subst:uw-ewsoft}}, {{subst:uw-ew}}, ama {{subst:uw-3rr}} lagu dhejinayo bogga wada-hadalkooda. Ka fogow inaad dirto template digniin guud ah haddii adigu si firfircoon uga qaybqaadanayso dagaalka tafatirka; waxaa loo arki karaa mid gardarro ah. Tixgeli inaad qorto farriin adiga kuu gaar ah oo si gaar ah ugu habboon xaaladda, iyadoo ujeeddadu tahay in si cad loo dejiyo xaaladda.
Haddii dhowr maalmood ay ka soo wareegeen tallaabadii tafatirka ee ugu dambaysay, tixgeli inaadan waxba samayn—ujeeddadeenna koowaad waa inaan joojino dagaallada tafatirka ee firfircoon.
Haddii, inkastoo dadaalladaas, hal ama in ka badan oo isticmaalayaal ahi ay diidaan inay joojiyaan dagaalka tafatirka, ay diidaan inay si wada-shaqayn leh u shaqeeyaan ama ay dheg u dhigi waayaan macluumaadka la siiyay, ama aysan u gudbin habka ku habboon ee xallinta khilaafaadka, tixgeli inaad codsato faragelin maamul. Habka caadiga ah waa in warbixin lagu daro guddiga ogeysiisyada maamulayaasha ee dagaalka tafatirka.
Tilmaamaha maamulayaasha
Maamulayaashu waxay go'aamiyaan in digniin la bixiyo ama xannibaad la sameeyo; tallaabooyinkan waxaa loogu talagalay inay ka hortagaan, niyad-jebiyaan, oo dhiirrigeliyaan isbeddel ku yimaadda hab-dhaqanka carqaladaynaya, ee looma sameeyo ciqaab ahaan. Marka xannibaad ku habboon tahay, 24 saacadood ayaa caadi ahaan loo adeegsadaa xadgudubka ugu horreeya; maamulayaashu waxay u muuqdaan inay bixiyaan xannibaado dheer marka xadgudubku soo noqnoqdo ama ka sii daro, waxayna tixgelin doonaan arrimo kale sida edebta iyo xannibaadihii hore. Marka tifaftirayaal badan ay galaan dagaal tafatir ama ay jebiyaan 3RR, maamulayaashu waa inay tixgeliyaan dhammaan dhinacyada, maadaama dareenka caddaalad-darradu uu sii hurin karo dhibaatooyinka.
Sida ku cad tilmaamaha maamulayaasha, "Maamulayaashu caadi ahaan waa inaysan qalabkooda u adeegsan arrimo ay si shakhsi ah ugu lug leeyihiin (tusaale ahaan, khilaaf nuxur oo ay iyagu dhinac ka yihiin)."
Qoraallo
- ↑ Tafatirro isdaba-joog ah oo hal isticmaale kaydiyo, iyadoo aanu jirin tafatir uu sameeyay isticmaale kale oo u dhexeeya, waxaa loo tiriyaa hal dib-u-celin. Haddii ay jiraan tafatirro dhex-dhexaad ah, taxanaha tafatirradu weli wuxuu noqon karaa hal dib-u-celin haddii tafatirrada dhex-dhexaadka ahi ay ku saabsan yihiin qaybo maqaalka ka mid ah oo aan xiriir la lahayn qaybaha lagu tafatiray tafatirrada isdaba-joogga ah.
- ↑ "Nuxur si aad ah u cad oo khaldan" waxaa loola jeedaa hadallo sida: Darth Vader waa ra'iisul wasaaraha Boqortooyada Midowday.
Akhris dheeraad ah
- Yasseri, Taha; Sumi, Robert; Rung, András; Kornai, András; Kertész, János (June 20, 2012). "Dynamics of Conflicts in Wikipedia". PLOS ONE. 7 (6) e38869. arXiv:1202.3643. Bibcode:2012PLoSO...738869Y. doi:10.1371/journal.pone.0038869. PMC 3380063. PMID 22745683.
- [http://www.abyssapexzine.com/wikihi
story/ Wikihistory], qormo gaaban oo ku saabsan dagaalka tafatirka taariikhda oo ay sameeyeen safarro waqtiyeed