Tufaax

Ka Wikipedia
U bood: gooshitaan, raadi
Tufaax
Abla-ablayn cilmi ah
Boqortooyo: Plantae
(unranked): Angiosperms
(unranked): Eudicots
(unranked): Rosids
Gacal: Rosales
Dir: Khudaar
Sinji: Malus
Jinsi: Nooc la Dhaqdo
Tibix laba magac
La Beerto
Borkh., 1803
Magac macna wadaag

Malus communis Desf.
Malus pumila auct.[1]
Pyrus malus L.[2]


Tufaax (Af-Ingiriis: apple; Af-Carabi: تفاح) waa midho ka mid ah khudaarta. Geedka tufaaxa oo saynis ahaan lagu magacaabo Malus domestica waa geed midho macaan leh kaasi oo la cuno khudaarta uu dhalo. In kastoo aan weli la isku raacsanayn, geedka tufaaxo wuxuu asal ahaan markii ugu horeeysay laga helay badhtamaha qaarada Aasiya, halkaasi oo la sheegay in ilaa maanta laga helo noocyo badan oo tufaax ah. Sida taariikhda lagu hayo, geedka tufaaxa waxaa kumanaan sano laga beeranayay qaarada Aasiya iyo Yurub, ka dib wakhtiyadii gumeystihii reer Yurub ku fiday caalamka ayaa la gaadhsiiyay qaarada Afrika iyo Ameerika.

Ayadoo ku xidhan deegaanka, waraabinta, carada iyo qaabka loo beero ayaa waxaa maanta jira ilaa 7,500 nooc oo tufaax ah kuwaasi oo ka baxa daafaha aduunka. Waxaa intaas dheer, dhadhanka, midabka iyo qarada (xajmiga) tufaaxa ayaa kala duwan; taasina waxaa sidoo kale saamayn ku leh deegaanka, carada, waraabinta biyaha, iyo nafaqada geedku helo wakhtiyada uu korayo. Xadaarada Sayniska iyo ka hortega xasharaadka ayaa waxay mararka qaar ka dhigtaa midhaha tufaaxa mid aan asal ahayn oo nafaqo iyo faa'iido badan lahayn taasi oo loo yaqaano "non-organic apple" ama tufaax aan asal ahayn.

Ubaxa, laamaha iyo midhaha ubaxa

Sida ay sheegtay Hay'ada Cuntada Aduunka, sanadkii 2013ka waxaa la soo saaray 80 milyan oo tufaax ah, kaasi oo wadanka Shiinaha lahaa ilaa kala badh.[3] Wadanka Maraykanka waa kan labaad ee ugu soo saarka badan tufaaxa caalamka (wuxuu soo saaraa ilaa 6% tufaaxa caalamka); waxaana ku xiga wadanada Turkiga, Talyaaniga, Hindiya iyo Boland.

Sida caadiga ah midhaha tufaaxa uma baahna in la kariyo, waa cunto bisil oo sidiisa ayaa lagu cunaa, wuxuuna leeyahay faa'iidooyin badan oo caafimaad ah. Faa'iidooyinka tufaaxa waxaa ka mid ah in caloosha socodsiiyo ama nadiifiyo, in jidhka siiyo fiitamiino badan sida fiitamiin Sii (Vitamin C), fiiber iyo kuwo kale.


Tixraac[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

  1. "GRIN | name = Malus pumila auct. | id = 410495 | accessdate = 4 January 2012"
  2. "GRIN | name = Pyrus malus L. | id = 30530 | accessdate = 29 January 2012"
  3. "FAO production data". FAO. Retrieved 2 July 2015.