Al-Caadil Abuu Bakar
Al-Caadil Abuu Bakar Muxamad bin Ayuub bin Shaadi Af-Carbi; العادل سيف الدين أبو بكر محمد بن أيوب بن شاذي, walaalka Salaaxudiin ahna mid ka mid ah Boqorada Ayuubiyiinta wuxuu noolaa (538H-615H/1144-1219) [1][2][3].
Al-caadil wuxuu kala qeyb qaatay walaalkii salaaxudiin Dagaaladii Saliibiyiinta looga xureenaayay dhulalka barakeysan, waxaa uuna mudo dheer wakiil uga ahaay walaalkiisa Masar intuu ku maqan yahay Shaam isagoo ugu gurmadaayay ciidamo iyo dhaqaalo ololihii walaalkiis waday, sidoo kale wuxuu soo qabtay maamulka Xalab mudadii u dhaxeysay 1183-1186. dhimashada salaaxudiin (1193) kadib Al-caadil waxa uu ka faaideystay khilaafka ilmahiisa xukunka Masar ayuuna la wareegay 596H/1200 kadibna Xalab ayuu sii qabsaday 598H, Yaman ayaa hadana ugu sii xigtay oo qabsaday 612H kadib markii oo u diray Mascuud bin Kaamil oo uu dhalay wiilkiisa, sidaas ayuuna Alcaadil ku soo celiyay midnimadii dawlada hase yeeshee ka hor intuusan dhiman wuxuu u kala qeybiyay dawlada ilmihiisii kala ahaay Al-mucadam Ciisa Al-kaamil Muxamad iyo Ashraf Muusa. waxaa uuna ku dhintay Al-caadil Shaam xili oo wajahaayay weerar saliibi hor leh oo ka dhan eh dawladiisa 615H/1219
Noloshiisa hore
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Al-caadil waxaa dhalay Najmudiin Ayuub wuxuuna sidaas uga tirsan yahay qoyska Ayuubiyiinta ee Kurdida ah waana walaalka yar ee Salaaxudiin [4], waxaa uu dhashay bisha Juun 1145 Dimishiq buuna ku dhashay sida loo badinaayo. Markii ugu horeysay wuxuu saaxada ka soo muuqday isagoo eh sarkaal ka tirsan ciidankii Nuurudiin Zanki xilligii adeerkii Shirkuh ololihii saddexaad iyo kii u dambeeyay ee Masar (1168-1169);
Al-Caadil iyo Rijard Boqorkii ingiriiska
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Halgankii oo u galay dhaxalka Salaaxudiin
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Salaaxudin wuxuu dhintay habeenimadii Marso 3-4 , 1193 . Wiilkiisii ugu weynaa, Al-Afdal , wuxuu helay Dimishiq, Falastiin, iyo koonfurta Suuriya; wiilkiisa labaad, Al-Casiis , wuxuu helay Masar; iyo wiilkiisa saddexaad, Daahir Gaazi wuxuu helay Xalab iyo waqooyiga Suuriya. Amiiradii kale ee Ayuubiyiinta waxa ay heleen fifyo yaryar, sida Al-Caadil, oo helay Karki iyo Showbak. Al-Afdal waxa kale oo uu helay darajada suldaan sare, hase yeeshee waxa uu ahaa nin saddex iyo labaatan jir ah oo waqtigiisa ku raaxaysan jiray, waxa uu shaqada ka eryay wasiirradii aabbihii, waxaanu ku bedelay dad aan u qalabayn maamulka suldaannimada. Wasiiradii la ceeriyay waxay magan galeen Masar, halkaas oo ay Al-Caziiz walaalkii ku kiciyeen. Dhamaadka bisha May 1194Al-Casiis waxa uu go’doomiyay Dimishiq walaalkiina Al-Caadil buu gargaar ugu baaqay. Al-Caadil ayaa soo dhex galay oo ku qasbay Al-Casiis inuu ku laabto Masar. Waxaa sidaas kor ugu kacday sharaftii Al-Caadil, wuxuuna bilaabay in loo arko in uu yahay shaqsi awood u leh hoggaaminta boqortooyadii Ayuubiyiinta. 1195kii Al-Casiis waxa uu damcay weerar kale oo ka dhan ah walaalkiis, laakiin markii ay ciidanku soo gaadheen agagaarka Dabariya, qaar ka mid ah amiirradiisii ayaa ka tagay, Al-Casiisna waxa ay noqotay in uu Masar ku laabto, oo uu Al-Afdal ka daba tago . Halkaa mar kale, Al-Caadil oo ka door biday in wiilasha uu adeerka u yahay ay isku daaliyaan xifaaltankooda oo aan doonayn in midkoodna ka adkaado, ayaa Al-Afdal ka hor istaagay inuu burburiyo walaalkii. Al-Afdal waxa uu ku noqday Dimishiq, Al-Caadil waxa uu degay Masar. Bisha Juun 1196 Al-Caadil iyo Al-Caziz waxay tageen Dimishiq, oo ay qabsadeen Julaayo 3, 1196. Sida uu dhigaayo heshiiskooda, Al-Afdal waa laga saaray oo waxaa loo musaafuriyay Sarkhad, halka Al-caadil uu noqday Suldaankii Dimishiq.
Sannadkii 1197-kii , ciidan Saliibiyiin ah oo Jarmal ah ayaa go'aansaday in ay weeraraan dhulalka muslimiinta iyaga oo aan xitaa la socodsiin Henry II ee Champagne , boqorkii Jerusalem. Waxaa ay awoodeen qabsashada magaalooyin muhiim ah oo dhaca xeebaha Shaam sida Beyruut, Jubeyl iyo Seydaa, Al-Caadil wuxuu uga jawaab celiyay inuu dhaqso ciidankiisa ku soo dhaqaajiyay, waxa uu damcay in uu galo Acre, balse waxaa ka horyimid Henry oo Champagne ah. Al-Caadil ayaa markaas weeraray Yaafa, oo qabsaday Sebteembar 1197 Henry oo Champagne ah ayaa dhintay wax yar ka dib, iyo saliibiyiinta Jarmalku waxay markaas go'doomiyeen Toron, laakiin warka dhimashada Roman Emperor Henry VI ayaa sababay inay kor u qaadaan go'doominta. Al-caadil wuxuu soo ceshaday dhamaan magaalooyinka ay qabsadeyn Saliibiyiinta marka laga reebo kaliya Beyruut . Amalric II ee Lusignan Boqorka cusub ee Jerusalem, wuxuu soo gabagabeeyey 1 Luulyo 1198 xabbad joojin muddo shan ah.
Runtii, xaaladda gudaha ee boqortooyadii Ayuubiiyiinta waxay u baahan doontaa dhammaan dareenkeeda iyo agabkeeda. Bishii Nofeembar 27 , 1198 , Al-caziz 'Imad-Diin ' Suldaankii Masar, ayaa u dhintay dhaawac ka soo gaaray faraskiisii oo uu ka dhacay xilli uu ka ugaarsanaayey agagaarka Ahraamta. Wiilkiisa Malik al-Mansuur oo sagaal jir ahaa ayaa xilka kala wareegay, Taliyaashii ciidanka Masar qaarkood waxey ugu yeereen Al-Afdal inuu yimaado Masar soo u tawali holaha canuga yar, Al-Afdal Talaabadii ugu horeysay ee uu qaaday waxa ay ahayd in uu isku dayo in uu dib u qabsado Dimishiq, waxa uuna ka faa’ideystay ku maqnaanshiyaha Al-Cadel ee Jaziira. Si kastaba ha ahaatee, Al-Caadil, markii loo digay, wuxuu si degdeg ah ugu laabtay Dimishiq 8-dii Juun 1199-kii , halka ciidamada Masar aysan soo gaarin magaalada illaa Juun 14, 1199 , isla markiiba waxaa ku biiray Malik Daahir Amiirka Xalab. Al-Caadil sidoo kale waxa uu taageero ka helay qaar ka mid ah taliyaashii Masar sidaas buuna ugu adkeystay difaacida magaalada ilaa uu Al-Afdal dib isaga laabtay Janaayo 1200. Dabadeedna duullaankii ayuu dib u billaabay, isagoo u dhaqaaqaya dhanka Masar, wuxuuna qabsaday Qaahira bishii Febraayo 5, 1200. Al-Afdal waxaa loo musaafuriyay Diyarbakir, mudo yar kadibna Al-Caadil waxaa uu xilka ka tuuray canugii yaraa ee Al-Mansur ahaa wuxuuna magansaday Xalab. Sidaas buu ku noqday Al-Caadil Suldaanka Boqortooyadii Ayuubiyiinta wuxuuna guddoomiyeyaal u magacaabay wiilashiisa sida Al-Kamil oo Masar u magacaabay iyo Al-Mucadam oo asna Dimishiq haayay
Geeri iyo dhaxal
[wax ka badal | wax ka badal xogta]Xigasho
[wax ka badal | wax ka badal xogta]- ↑ Template:استشهاد ويب
- ↑ Template:استشهاد ويب
- ↑ Template:استشهاد ويب
- ↑ Mazaheri, Mascuud Xabiibi; Gholami, Rahim. "Ayyubids" , Encyclopaedia Islamica; " Ayyubids, oo ah boqortooyo asal ahaan ka soo jeedda Kurdiyiinta oo ka talinaysay Masar, Suuriya, Jaziira iyo Yemen qarniyadii 6aad/12aad iyo 7aad/13aad."