Tahriib

Ka Wikipedia
U bood: gooshitaan, raadi
Tahriibayaal Doon saaran.

Waa Maxay tahriibku?[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

TahriibkuːWaa galitaan sharci daro ah oo koox ama shakhsi uu kaga tallaabo xudka dal leeyahay si ka baxsan Shuruucda socdaalka ee dalkaasi uu tiigsanayo u degsan isagoo yoolkiisu yahay inuu halkaasi ku nagaado oo ka helo nolol ka duwan tan dalkii uu kasoo hayaamay.

Tahriibka iyo si guud socdaalkaba waa  ka hayaamida dal sabool ah iyadoo la hiigsanayo mid kale oo qani ah.Sababaha ay dadku uqaayibayaan halista ah ku noolaashaha dal kale ma ahan oo kali ah hiigsiga nolol iyo dhaqaale haboon,ee sidoo kale waa rajada ah in ugu danbaynta la helo ogolaanshaha wadankaasi si sharci ah loo joogo karo,mar haddii ay jiraan wadiiqooyin ogolaanaya in dhalashada wadankaasi si dabiici ah loogu qaato.

Ku noolaanshaha sharci darada ah ee dal kale waxa ay inta badan wadataa xannibaadyo kala duduwan iyo sidoo kale halista ah in qofka la xidho ama la tarxiilo ama inuu wajaho cunaqabayno kale.Haddii xaalada tahriibenimo ee qofku ay bulshada marti galisay si kale u arkaana waxa uuba la kulmi karaa halis nafeed.

Eray Bixinta:[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Waxaa jiray ol-oleyaal ka gedisan oo ilaa iyo sanadkii 2007 dii ka socday dalal badan,kuwaas oo lagu doonayo in meesha laga saaro isticmaalka erayga"Soo galooti".waxa ay inta badan ku salaysanyihiin dooda ah in socdaalka sharci darada ahi ayna qofka laf ahaantiisa ka dhigi karin sharci daro.Dalka maraykan waxaa sanadkii 2010kii la bilaabay ol-olaha"Tuur erayga I".kaas oo ku andacoonayay in la adeegsado erayada ay kamidka yihiin;Dadka aan Diiwaan gashaneen,ama dadka aan ogolaanshaha haysanin,marka laga hadlayo dadyowga sida sharci darada ah ku jooga dal kale.Wakaalada wararka ee joojiyay isticmaalka Tilmaanta"Soo galooti"waxaa ka mid ah:  US Associated Press, UK Press Association, European Journalism Observatory, European Journalism Centre, Association of European Journalists, Australian Press Council, and Australian Media, Entertainment and Arts Alliance. Haseyeeshee,waxaa wali ay warbaahinta ay ka mid tahay;Associated Press oo kale adeegsadaan erayo aan si toos qofka u fongaraynin sida"Socdaalka sharci darada ah".si ay uqeexaan dadka sida sharci darada ah ku gala dal kale.

Saameynta Tahriibka[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Cilmi-baadhista la xidhiidha Saameynta ay dadka aan diiwaan gashaneyn(Tahriibayaasha) ku yeeshaan dhaqaalaha bulshooyinka ay dalalkooda oogu tagaan waa mid aan waafi ahayn ama aan inagu filnayn.hayeeshee,daraasado hore ayaa sheegaya in saameyntaasi ay tahay mid wax tar uleh(positive) wadiniyiinta iyo saraakiisha shacabkaba.

Daraasad la sameeyay 2015kii ayaa tibaaxaysa in;xaddiga masaafurinta ee sii kordhaa iyo adkaynta ammaanka xuduudaha ay daciifiso suuqa shaqaalaha xir-fad hoosaadyada,waxayna sare uqaadaa shaqo la'aanta muwaadiniinta xir-fad hoosaadleyda ah.taa badelkeeda sharciyeynta soo galootiga aan diiwaan gashanayn waxa ay hoos udhigtaa xaddiga shaqo la'aanta ee muwaadiniinta xirfad hoosaadleyda ah.

Daraasadahu waxa ay muujinayaanin sharciyeynta soogalootiga aan diiwaan gashanayn uu kobcinayo dhaqaalaha mareykanka.Daraasad ayaa soo saartay in sharci siinta dadka aan diiwaangashanayn ay dakhliga sare uqaadayso qiyaastii rubuc(Waxay kordhinaysaa koboca dhaqaale ee mareykanka in kabadan $1.4 Trillion muddo kusiman 10 sano).Sidoo kale daraasad la sameeyay 2016 kii ayaa sheegtay in"sharci siinta soo galootiga ay kordhinayso ka qeygalka dadweynaha aan diiwaangashanayn qiyaastii 20% ilaa 3.6% ee koboca dhaqaale ee waaxda ganacsiga gaarka ah).

Cilmi-baadhistu waxa ay tusaysaa in faa'iidada ay ay shirkaduhu ka helaan shaqaaleynta dadka aan diiwaan gashanayn in ay sare usii kacayso maadaama shirkado badan arintaa adeegsadaan.Sidoo kale waxa ay tani kordhisaa xaddiga suuqa ay shirkadaahi helayaan.

Macluumaad Dheeraad ah halkan kaga boggo:- [Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Saameynta uu tahriibku ama dadka sida sharcidarada ah u socdaala ku yeeshaan dhaqaalaha halka ka eeg[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Maxaa Sal u ah Tahriibka?[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Waxaa jiro qodobo dhowr ah oo la isku raacsanyahay in ay sal u yihiin tahriibka,waxaana ka mid ah kuwan hoos ku xusan:-

1.Dhaqaalo-xumida:Isu-dheelitir la'aanta xagga dhaqaalaha ah ee ka dhex jirta dadyowga wadamadoodu horumareen iyo kuwa saboolka ah amaba soo koraya waxa ay sababtay in dad badan tahriibka ku dhiiradaan iyagoo yoolkoodu yahay helitaanka nolol iyo dhaqaale ka wanaagsan mida ay dalalkooda ku haaystaan.Qofna ma dafiri karo farqiga udhaxeeya nolosha taalla wadamada saboolka ah amaba soo koraya iyo kuwa dhanka warshadaha ku horumaray.Tusaalaha ugu habooni waa qaacida ah xariiqa saboolnimda(povert line)oo ah mid lagu kala saaro dadka nolosha wanaagsan haaysta oo intooda badan kunool wadamada galbeedka iyo kuwa liita oo kusugan wadamada Afrika iyo Aasiya.

2.Nabad-gelyo la'aanta:Ammaan darida ka jirta wadamo badan oo caalamka ahi waxa ay qeyb weyn ka qaadatay jiritaanka tahriibka.Dad badan ayaa ka tahriiba dalalkooda iyaga oo ka baxsanaya dagaalada iyo colaadaha ka aloosan dhulkooda hooyo.

3.Shaqo la'aanta:Maqnaanshaha fursado shaqo oo dadku ay noloshooda ku dabartaan waxa ay horseedaa in dadku tahriibka door bidaan waayo waxa ay maanka ku haya jiritaanka dalal ay ka heli karaan shaqooyin iyo dhaqaale ay naftooda ku maareeyaan.

4.Cadaadiska siyaasadeed:talisyada iyo nidaamyada cadaadiska badan ee bulshadooda aan u nixin ulana dhaqma si banii-aadanimada ka baxsan iyagoo u diidaya xuquuqahooda aas-aasiga ayaa iyana ka mid ah waxyaabaha sii kordhinaya tirada dadka tahriibaya ee wadamadooda ka tagaya.

5.Isku raranka dadyowga(Over population):badnaasha tirada dadweynaha ee dal ku nooli waxay cidhiidhi galiyaan fursadihii nololeed ee ay dadku heli lahaayeen,tasi oo ugu dambaynta keenta in bulshada qaar ka mid ah bananka ku soo dhacaan kuna dhaqaaqaan falka tahriibka si ay ugu firxadaan meel u dhaanta halkan lawada dhoobanyahay. 6.Musu-maasuqa iyo maamul-xumida:Musuq-maasuqa iyo maamul-xumida ka jirta wadamo badan oo aduunka ahi waxay kalifeen in dad badan tahriibaan iyagoo la goosanaya hantidii dadweynaha ee lagu aaminay.Dadkaasi waxa ay utahriibayaan waa iyaga oo aan rabin in ay sifo sharci ah ku baxaan maadaama ay taasi keeni karto in dadweynuhu ogaado dhaca iyo boobka ay hantidoodii ugeysteen.Si ay taasi uga bad-baadaan ayay kooxdani si dhuumaalaysi ah uga tahriibaan wadamadooda.

Dhibaatooyinka ay la kulmaan tahriibayaasha.[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Tahriibka oo ah halis cad,waxa qofka u bareeraahi oo wajahaa caqabado caro-kawaa ah oo midba mida kale ka darantahay.Dad badan ayaa naftooda ku waayay falka tahriibka ee ay ku dhaqaaqeen,qaar dhaawacyo cul-culus ayaa kasoo gaadhay,halka kuwo kalena ay xabsiyo iyo silic nololeed ayay ku mutaysteen.Haddiise qofku uu ka bad-baado halista tahriibka ee uu naftiisa ku biimeeyay oo uu tago halkii uu tiigsanayay waxaa wali sugaya khataro fara badan oo kuwii uusoo dhaafay ka daran amaba la mid ah.Soomaalidu waxa ay ku maah-maahdaa"dal aadan lahayn waa dareen ku joog".Waxa ay maah-maahdani muujinaysaa sida aanay marnaba suuro-gal u ahayn in qofku uu dal shisheeye ku joogo caqabad la'aan.Haddaba,dhibaatooyinka ugu waaweyn ee dadka sida sharci darada ah kugala dalalka kale ay kulmaan waxaa ka mid ah:-

Dhibaatada Tahriibka maxaa xal u ah?[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

Dhibaatada tahriibka ma ahan mid waqti kooban iyo si fudud midna lagu xalin karo ee waa arin ubaahan qorshe tiiro dheer(Long range Plan).Waayo tahriibku waxa uu qeyb ka noqday dhaqanada bulshooyinka qaar.Waxuu gaadhay heer uu noqdo nooc ka mid ah ganacsiga caadiga ah oo ay dad badani hanti ka sameeyaan noloshoodana ku tiirsanaato.

Waxaa usamaysan shabakado ganacsi oo isku xidhan lehna dhamaanba tasiilaadkii ay ubaahnaayeen,hadday ahaan lahayd gaadiidkii,isgaadhsiintii,xawaaladihii,xayeysiintii ,saraakiishii dowlada iyo waliba farsamayaqaanadiiba.waxuu gaadhay ilaa uu noqdo dab isu-dhiib oo lakala dhaxlo,kii shalay soo tahriibay ee dhibka iyo qaxarka soo maray baa berito ku kale jidka soo galinaya.Waxuu yeeshay magacyo badan oo uu kamid yahay is-xambaarkaWaxuu ku faafay dunida oo dhan waana yar yahay amaba ma jiro dal aan laga hadal haynin tahriibka.

Taasi waxa ay sababtay in loo caal waayo oo dowlado iyo qaarado dhami ay si kasta hadday yeeleen maareyn kari waayeen.Tusaale reer yurubku si kasta oo ay yeeleen iyo dadaal walba oo ay muujiyeenba waa ku guul daraysteen inay xakameeyaan qul-qulka tahriibayaasha ka imaanaya qaaradaha aasiya iyo afrika ee baddaha ka soo talaabaya si ay mar un cagta ula helaan qaarada yurub oo ay aaminsanyihiin in ay tahay janno aduun.

Sidoo kale Maraykanka oo ah quwada 1aad ee aduunka waxuu sanadkii 1848 dhisay xadka uu mexico lawadaago si uu uga hortago dadka sharci darada kusoo galaya dalkiisa.Balse ilaa iyo haatan kuma guulaysanin inuu joojin iskaba dhaafe yara hakiyo kaliya dadka mexican ah ee derbiga kasoo boodaya si ay maraykanka usoo galaan.

Ugu dambayn,Xalka ugu haboon ee lagula dagaali karo, islamarkaana meesha looga saaro karo tahriibka iyo dhibaatada ka dhalata waa iyadoo la helo qorshe cad oo lagu zuulinayo sababaha markii horeba keenay inuu tahriibka bilaawdo.Waa shaqo culus oo u baahan ka qaybgal guud iyo go'aan qaadasho rasmi ah.ma ahan arin ay koox gaar xal kagaadhi karto.Gaar ahaan innaga soomaali ahaan waxaan ubaahanay dadaal dheeraad ah,daacadnimo iyo hogaan haboon si aynu uga guulaysano khatarta tahriibku inagu hayo.

Tix-raaca.[Wax ka bedel | wax ka bedel xogta]

https://en.wikipedia.org/wiki/Illegal_immigration

http://cabdirisaaqcilmi.blogspot.co.za/2016/04/dhibaatada-tahriib.html