Xidigisyahan

Xidigisyahan

Xidigisyahan (Af-Ingiriisi: astronomer) waa saynisyahan daraasad ku sameeya jidhka samada sida xiddigaha, meereyaasha, godadka madow (black holes), iyo galaxyada. Shaqada dadkan waxay salka ku haysaa fahamka asalka koonka, horumarkiisa, iyo sharciyada fiisigiska ee maamula.

Taariikhda

Xiddigisku waa mid ka mid ah cilmiyada ugu faca weyn taariikhda aadamaha.

• Xilligii Hore: Ilbaxnimooyinka sida Baabiloon, Masar, iyo Shiinaha ayaa u isticmaali jiray fiirinta xiddigaha si ay u qiyaasaan xilliyada beeraha iyo munaasabadaha diiniga ah.
• Xilligii Islaamka: Intii u dhaxaysay qarniyadii 8-aad ilaa 15-aad, culimo badan oo Muslimiin ah ayaa horumariyay qalabka xiddigaha lagu eego (sida Astrolabe). Al-Battani iyo Al-Sufi waxay ka mid ahaayeen dadkii ugu horreeyay ee khariidado sax ah ka sameeyay xiddigaha.
• Xilligii Casriga ahaa: Nicholas Copernicus iyo Galileo Galilei ayaa beddelay fahamka bini-aadamka markii ay caddeeyeen in dhulku uu ku wareego qorraxda, halkii laga aaminsan lahaa in koonku uu dhulka ku wareego.

Noocyada Xidigisyahan

Xiddigiska casriga ah wuxuu u qaybsamaa laba qaybood oo waaweyn:

• Xiddigiska Indha-indhaynta (Observational): Waxay isticmaalaan teleskoobyo (kuwa dhulka yaalla iyo kuwa hawada sare loo diro sida James Webb) si ay u ururiyaan xogta iftiinka iyo shucaaca ka imanaya meelaha fog.
• Xiddigiska Aragtida (Theoretical): Waxay adeegsadaan moodallo xisaabeed iyo kombiyuutarro si ay u sharxaan dhacdooyinka aan indhaha lagu arki karin, sida dhalashada xiddigaha ama qaraxa weyn ee (Big Bang).

Waxbarashada iyo Xirfadda

Si qofku u noqdo xiddigisyahan xirfadle ah, inta badan waxaa laga rabaa shahaadada sare ee PhD ee dhinaca Fiisigiska ama Xiddigiska. Shaqadoodu waxay u badan tahay cilmi-baaris ka dhacda jaamacadaha, xarumaha dawladda (sida NASA ama ESA), iyo goobaha indha-indhaynta samada (observatories).