Laascaanood

Laascaanood

*Las Anod* (Ingiriis)

لاس عانود (Carabi)
Laascaanood; Las Anod (Ingiriis); لاس عانود (Carabi)
Magaalo
	Astaanta dowladda hoose ee Laascaanood
	Nickname(s): Laaska, L.A.
	Laascaanood Goobta Laascaanood Soomaaliya
	Coordinates: 8°28′34″N 47°21′25″E / 8.476°N 47.357°E
Wadanka	Somalia;
Maamul Goboleedka	Waqooyibari
Degmo	Las Anod
Gobolka	Sool
Dowlada
• Nuuca	Golaha Deegaanka
• Gudoomiyaha	Cabdiraxiim Cali Ismaaciil
• Darajo	6aad
Joogga	691 m (2,267 ft)
Tirada dadka (2019)
• Magaalo	565,438
• Urban	76,498
Aag saacadeed	UTC+3 (EAT)

Laascaanood (Ingiriisi: Las Anod; Af-Carabi: لاسعانود) Waa magaalo madaxda gobolka Sool ahna Caasimada Dawlad goboleedka Waqooyi Bari ee Soomaaliya.

Taariikhda

Xornimada ka hor 31-kii Luulyo 1903, dagaal dhex maray 30 indho-indhayn oo Ingiriis ah iyo 128 indho-indhayn ah oo Derwish ah, oo dhawr mayl galbeed ka xiga Heli Madu una dhow Laascaanood. kala bar Laascaanood iyo Heli Maduu... waxay ahaayeen indha-indhaynayaal horudhac u ahaa 128 ka mid ah Muxamed-Siyaatiyiinta oo u badnaa warmo... cadawgii ayaa ka soo baxay geed dheer. Dagaalka oo socday muddo labo saacadood ah, ayaa cadowga lagaga dilay rag badan oo dhimasho iyo dhaawacba leh, lamana oga tirada rasmiga ah; cadawgu wuxuu jiiday dhaawacoodii iyo maydkoodii.

Ujeedada horumarkan Dervish-ka waxa uu Roman Loimeier ku sheegay in ay sabab u tahay sida Dhulbahante aanu u saxeexin heshiisyo ilaalineed oo gumaysigu leeyahay (maadaama Talyaanigu u arkayay qayb ka mid ah Dhulbahante in ay yihiin maadooyin ka mid ah Suldaankii Majeerteen ee Talyaanigu ilaalin jiray, oo ay weheliso cabsi, kacsanaan iyo walaac ka imanayay sanad walba duullaankii-duulaaga ahaa ee Menelik. Waagii maxmiyad ee Ingiriiska, Laascaanood waxay ahayd magaalo-madaxda degmada Nogal, oo ah gobolkii horreeyey ee Sool, oo uu John Hunt ku tilmaamay inay ahayd gobol “Dhammaan Doolaaluhu”.

Xornimada ka dib

Midnimada Somali Party waxaa lagu aasaasay Laascaanood iyadoo ujeedadu ahayd inay sameystaan dhidibo aan Isaaq ahayn, iyadoo ay ugu wacan tahay xiisado ka dhashay xasillooni darro 1954 iyo 1955. Xasilooni-la'aantii 1954tii waxay ugu horrayn sabab u ahayd xatooyo geel ah oo dhex maray Dhulbahante iyo Habar Jeclo, halka 1955 ay sabab u ahayd abaartii ka dhalatay dagaalladii Dhulculus. ladagaalanka labada beelood ee Isaaq ee Habr Yuunis iyo Habar Jeclo oo kale: 27-kii October Gudoomiyaha Degmada Laascaanood, ayaa soo gaba gabeeyay dhageysiga baaris ku saabsan qalalaasihii horay uga dhacay Gobolka... Mid ka mid ah dadka la dilay waxaa ka mid ah nin ka soo jeeda Beesha Habar Yuunis Sacad Yuunis oo Habar Jacelo kula dagaalamaysay culbahante, halka midka kalena uu ahaa nin ka mid ah Maxammed Abokor. Laga soo bilaabo 1959 ilaa 1961, Laascaanood waxay ahayd xaruntii xisbigii USP ee Garaad Cali. Iyadoo magaalada Laascaanood fadhigeedu yahay, ayaa xisbigii Garaad Cali ee USP wuxuu sameeyay isbahaysi ka kooban beelaha Warsangeli, Gadabuursi iyo Dhulbahante. Lixdii sano ee la soo dhaafay, Cali aabbihii Garaad Faarax, wuxuu ku maqnaa musaafuris iskiis ah oo uu ku joogo Muqdisho: Cali-Garad Jaamac, oo ah wiil aqoonyahan ah oo uu dhalay Garaad Jaamac Faarax ( oo musaafuris iskii ah ugu baxay Muqdisho sannadihii 1952-kii ilaa 1958-kii, taasoo ka dhalatay khilaafkii uu la galay maamulkii Ingiriiska) ayaa horseed ka ahaa xisbigan. Oktoobar 15, 1969, isagoo booqasho ku jooga magaalada, ayaa madaxweynihii Soomaaliya Cabdirashiid Cali Sharma'arke waxaa toogtay mid ka mid ah ilaaladiisa. Dilkiisa waxa si degdeg ah u daba socday afgambi milatari oo dhacay 21-kii Oktoobar, 1969kii (maalintii ka dambaysay aaskiisii), kaas oo Milatarigii Soomaaliyeed ay xukunka kula wareegeen iyagoon la kulmin mucaarad hubaysan - oo asal ahaan la wareegay gacan ku dhiigle. Waxaa hogaaminayay Sarreeye Gaas Maxamed Siyaad Barre, oo xilligaasi taliye u ahaa ciidanka. Markii hore waxaa is-xukun ka dhexeeyey xisbigii SYL (Somali Youth League) iyo xisbigii waqooyiga Harti ee USP; tusaale ahaan dhinacyadu waxay shirar wadajir ah ku qabteen Soomaaliya oo dhan waxayna si wadajir ah u muujiyeen taageerada dastuur cusub ee Soomaaliya 1960-kii. Si kastaba ha ahaatee, xornimada ka dib, Laascaanood waxay soo martay tuhuno la xiriira siyaasadda dhexe, oo ay ka mid tahay ka soo horjeedka ururkii midnimada iyo wadaninimada Soomaaliyeed ee SYL. Tusaale ahaan, 1960-meeyadii, waxaa magaalada gudaheeda lagu dilay shan sarkaal oo ka tirsanaa SYL. Dhammaadkii tobankii sano ee la soo dhaafay 16 qof ayaa hal mar la dilay markii taageerayaasha xisbigii SYL ay banaanbax ka dhigeen magaalada. Qarnigii 21-aad oo dhan, Laascaanood waxa lagu tilmaamaa inay tahay magaalada keliya ee Geeska Afrika ku taalla ee sida joogtada ah loogu dilo mudanayaasha bulshada iyadoo aan la magacaabin dembiilayaal, tuhmane iyo eedaysane, oo uu ku jiro gacan-ku-dhiigle Cabdirisaaq Cardoofe oo la dilay 2021-kii.

Juqraafiga

Laascaanood waxay ku taallaa gobolka Sool ee woqooyi-bari Soomaaliya, iyadoo fadhida dhul bannaan oo ka tirsan Sool Plateau (Buuraleyda Sool). Magaalada waxay ku taallaa meel u dhaxaysa Dooxada Nugaal oo ka xigta bariga iyo buuraleyda Golis oo ka xigta waqooyi.

Magaaladu waxay ku fadhidaa dhul ka sarreeya heerka badda qiyaastii 1,100–1,200 mitir (3,600–3,900 ft). Dhulka ku xeeran Laascaanood wuxuu inta badan ka kooban yahay dhul carro guduudan ah oo dhiiqo noqda xilliyada roobka, dhir geed gaaban ah (gaar ahaan geedaha qodaxa sida qardhaaska iyo gubka), iyo togag (togag biyo mareenno xilliyeed ah) oo biyo dhammaysta marka roobabku da’aan.

Cimilada magaalada Laascaanood waxaa lagu tilmaamaa mid semi-arid ah (cimilada qalalan ee kulaylaha, BSh ee kala soocidda Köppen). Waxaa jira laba xilli oo roobka badankoodu da’o: Gu’ga (Abriil–Juun) iyo Dayrta (Oktoobar–Nofeembar), balse roobabka guud ahaan way kooban yihiin, mararka qaarna aan joogto ahayn.

Laascaanood waxay leedahay goob istaraatiiji ah oo isku xirta magaalooyinka waaweyn ee gobolka iyo gobollada deriska ah. Waddooyin ayaa ka baxa magaalada kuna xira Garoowe dhinaca bari, Buuhoodle dhinaca galbeed, iyo Ceerigaabo dhinaca waqooyi.

Siyaasadda

1900-1960

Laascaanood waxa ay ahayd mid kamida xarumihii dhaqdhaqaaqii xornimo doonka ee daraawiish ilaa ay kala wareegeen ciidamada ingiriisku sanadkii 1920

1960-1991

xornimadii 26june kadib waxa ay laascaanood kamid noqotay Dhulwaynihii lagu midoobay ee Jamhuuradii soomaaliyeed iyadoona noqotay magaalo astaan u ah halgankii soomaaliyeed, 1969 waxa laascaanood booqasho safar ku tagay madaxweynihii xiligaas talada Soomaaliya Hayay Cabdirishiid cali sharmaake balse intii uu ku gudo jiray booqashadiisii ayaa lagu dilay gudaha magaalada taas oo dhalisay inqilaab iyo kacaan ay sameeyeen Ciidankii xooga dalka soomaaliyeed ilaa iyo 1991 oo ay dib u burburtay jamhuuradii soomaaliyeed.

1991-2025

kadib burburkii soomaaliya waxaa soo shaac baxay aragtida federalism iyo gooni isu taaga oo labaduba saamayn weyn ku yeeshay jihada siyaasadeed ee dadka reer laascaanood, 1998 waxa ay beelaha Harti oo ay kamid yihiin beesha Dhulbahante isla aasaaseen Dawlad goboleedkii ugu horeeyay Soomaaliya kaas oo loogu yeedhay Puntland iyadoo halkaas laga maamuli jiray siyaasada magaalada laascaanood, dhinaca kale 1991 waxaa jiray heshiisyo ay galeen Dadka wada dagan gobolada waqooyi taas oo ka dhacday magaalada Burco, sida ay sheegato somaliland waxaa jiray heshiisyo ay galeen qeybo kamida isimada reer Sool taasoo khusaysay dhisida nidaam maamul oo ka madax banaan Somalia, heshiisyadaas iyo fikradaasi waxa ay xoojiyeen in sanadkii 2007 ay gacan ku haynta magaalada laascaanood la wareegto Somaliland iyadoo garab ka helaysa dad u dhashay deegaanka, balse taasina waxa sii dhalisay isqabqabsi iyo muran kale oo ka dhashay dhinaceeda kale ee Puntland taasoo ka dhigtay Laascaanood dhul lagu muransanyahay.

ugu dambeyn 2009 waxaa shirar u qabsoomeen isimada deegaan iyo siyaasiyiintooda kuwaaa oo aragtidoodu ahayd in loo sameeyo magaalada Maamul ka gaar ah Puntland iyo Somaliland oo loogu magacaabay Khaatumo state, balse ma suurtoobin in laga hirgaliyo deegaanka, inta mudadaas lagu gudo jiray waxaa laascaanood ka dhacay dilal badan oo loo gaysanayay haldoorkeeda taasoo dhalisay kacdoon iyo mudaharaad ka dhashay gudaha laascaanood sanadii 2023 loogana saaray nidaamkii Somaliland, dagaalo iyo colaad dheer kadib 25 August 2023 waxaa gabi ahaanba la wareegay gacan ku haynta deegaanadaas maamulkii kumeel gaadhka ahaa SSC-Khaatumo, mudo 2sano kadibna waxaa 30 July 2025 soo gabagaboobay xukuumadii kumeel gaadhka ahayd iyadoona looga gudbay Dawlad goboleed dhamaystiran oo ka kooban qeybo kamid ah SOOL,SANAAG iyo Togdheer oo ay ansixisay Dawlada federalka ah ee Somalia caasimadeeduna tahay magaalada laascaanood.

Dhaqaalaha

Laascaanood waa xarunta ganacsi ee gobolka Sool, waxayna door muhiim ah ka ciyaartaa isku xirka ganacsiga u dhexeeya gobollada dhexe iyo waqooyi-bari Soomaaliya. Dhaqaalaha magaalada wuxuu ku tiirsan yahay:

Xoolaha nool: Waxaa magaalada la keenaa lo’da, ari iyo geel ka yimaada miyiga gobolka Sool iyo deegaannada ku teedsan. Xoolahaas ayaa loo iibgeeyaa gudaha Soomaaliya iyo mararka qaar suuqyada dibadda (gaar ahaan Itoobiya iyo dalalka Carabta).

Ganacsiga gudaha: Laascaanood waxay leedahay suuqyo waaweyn oo lagu kala iibsado badeecooyinka maalinlaha ah, sida raashinka, dharka, iyo qalabka dhismaha. Badeecadaha badankood waxay kasoo galaan magaalooyinka xeebaha Soomaaliya iyo Itoobiya.

Xoolo-dhaqatada iyo deegaanka miyiga: Bulshada ku nool hareeraha Laascaanood waxay inta badan ku tiirsan yihiin xoolo-dhaqashada, taas oo magaalada ka dhigta xarunta ugu weyn ee suuqgeynta iyo adeegyada.

Ganacsiyada yaryar iyo adeegyada bulshada: Waxaa magaalada ka jira ganacsiyo yaryar oo ku shaqeeya adeegyo sida gaadiidka, isgaarsiinta, iyo adeegyada kale ee casriga ah.

Lacagaha dibadda laga soo diro (remittances): Qoysas badan oo Laascaanood ku nool waxay dhaqaale muhiim ah ka helaan lacagaha ay soo diraan ehelkooda ku nool dalalka dibadda, taas oo door weyn ku leh dhaqaalaha magaalada.

Tirakoobka dadweynaha

Marka loo eego UNFPA 2014 dadka ku nool degmada Laascaanood waxaa lagu qiyaasaa dad gaaraya 456,438 qof. Magaalada waxaa degan dad ka soo jeeda qowmiyadda Soomaalida, gaar ahaana beesha Dhulbahante ee Harti Daarood.

Waxbarashada

Laascaanood waxaa ku yaal dugsiyo hoose oo tiro badan oo isugu jira kuwa gaar loo leeyahay iyo kuwa dawliga ah. Hadda waxaa magaalada Laascaanood ku yaal 6 Dugsi Hoose/Dhexe ah; Gol Khaatumo, Gateway, Abyan, Ilays, Imaamu Shaafi iyo dugsiyada hoose dhexe ee Sool. Waxbarashada dugsiga sare waxa bixiya Ilays Educational Academy, Muuse Yuusuf iyo Dugsiyada Sare ee Nugaal. Waxaa la aasaasay 2004, Jaamacadda Nugaal (NU) waa machadkii ugu horreeyay ee ka dambeeya dugsiga sare ee laga hirgaliyo deegaanka. Kooxdii ugu horreysay oo afar sano jirsatay Jaamacadda Nugaal ayaa ka qalin jebisay Sebtember 2009. Sidoo kale waxaa jira Jaamacadda Ummadda Ilays iyo Jaamacadda Gollis oo labaduba Laascaanood laga hirgeliyay 2015. Waxa kale oo magaalada Laascaanood ku yaala xarumo badan oo waxbarasho oo bixiya adeegyo waxbarasho oo kala duwan sida machadka caafimaadka gobolka Sool (SIHS), machadka Al-furqaan Islamic Institute, Sahal Software College, Future Technology Center iwm.

Dhaqanka

Warbaahinta

Waxa jira shirkado badan oo warbaahineed oo Laascaanood ka hawlgalay sannadihii 2010-kii, waxaana ka mid ah Somnews, SBS, Radio Laascaanood, Universal TV.

Dadka deegaanka oo xusid mudan

Rooda Xassan, naqshadeeye calanka Khaatumo

Cabdi Bile, Orodyahanka Masaafada dheer

Cabdinaasir Cali Xasan, hal-abuure iyo maamulaha shirkadda Hass Petroleum

C/Risaaq Khaliif oo hadda ah musharax madaxweyne ee Waqooyi bari

Cabdiraxmaan Maxamed Cabdi Xaashi, Wasiirka Kalluumeysiga iyo Kheyraadka Badda ee Soomaaliya

Cali Khaliif Galaydh, Madaxweynaha Khaatumo State iyo Raysalwasaarihii hore ee Soomaaliya

Baashe Maxamed Faarax, Guddoomiyihii hore ee Golaha Wakiilada Somaliland

Eng Maxamed Ciise Lacle, Gaashaanle Sare oo ka tirsan Ciidanka Badda Soomaaliya,

Garaad Jaamac Garaad Cali, Ugaaska Beesha Dhulbahante

Hodan Nalayeh, weriyaha TV-ga iyo wariye

Maxamed Cabdi Xaashi, Guddoomiyihii hore ee USP & Madaxweyne ku xigeenka Puntland

Cabdi Xasan Maxamed, Taliyaha Ciidanka Booliska Soomaaliyeed.

Tixraaca

https://www.tageo.com/index-e-so-v-11-d-271300.htm https://orionpolicy.org/las-anood-and-the-crisis-of-somali-state-building-clan-politics-federal-tensions-and-external-stakes/?utm_source=chatgpt.com

https://moifar.gov.so/en/2025/07/30/h-e-ali-hosh-attends-lasanod-conference-marking-historic-steps-for-north-eastern-state-of-somalia/

https://sonna.so/en/interior-ministry-releases-statement-on-the-finalisation-of-the-state-formation-of-the-north-eastern-state-of-somalia/

https://sonna.so/en/elections-for-president-and-vice-president-of-north-eastern-state-underway-in-laascaanood/