U bood nuxurka

Xawaare

Laga soo xigtay Wikipedia, Insaykalobeedhiya xorta ah
Xawaaraha gaadiidka waxaa lagu qiyaasaa kilomitir/saacad.

Xawaare (Af Ingiriis: Speed; Af Carabi: سرعة) Waa halbeegga lagu ogaado orodka awoodda socota ee shay, aalad ama walax ku socoto waqti kooban gudaheed. Si la mid ah halbeegyada dhererka, balaca iyo jooga ayaa masaafada xawaaraha loo qeybiyaa waqtiga.

Astaanta Nidaamka Caalamiga ee Halbeega Dunida ee xawaaruhu waa mitir/ilbiriqsi ama (m/s). Sidoo kale waxaa la isticmaalaa kilomitir/saacad ama (km/h), iyo dalalka qaar sida Maraykanka waa mayl/saacad (mi/h).

Inta la ogyahay, xawaaraha ugu dheereeya ee awood ama shay kale ku socon karo waa Xawaaraha Ileyska kaas oo la mid ah 299,792,458 mitir ilbiriqsigiiba (m/s), taas oo qiyaas ahaan u dhiganta 1079 milyan kilomitir saacadiiba ama (671,000,000 mph).

Halbeega Degreega

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Fiisigisyahankii Talyaaniga ahaa Galileo Galilei ayaa ahaa qofkii ugu horreeyay ee cabbira xawaaraha isagoo cabbiraya masaafada la safray iyo waqtiga loo qaaday in lagu safro masaafadaas. Galileo wuxuu xawaaraha ku qeexay isle'egta soo socota.


Halka : (s) waa xawaaraha.

(d) waa masaafada la safray.

(t) waa waqtiga loo qaato in lagu safro masaafada.

Tusaale ahaan, baaskiil Wade oo daboolaya masaafada 30 mitir 2 ilbiriqsi gudahood wuxuu leeyahay xawaare dhan 15 mitir ilbiriqsikiiba. Walxaha waxay ku dhaqaaqi karaan xawaare kala duwan. Tusaale ahaan, gaarigu wuxuu ku socon karaa 50 km/saacaddii, ka dibna wuxuu hoos u dhigi karaa 0 km/saacaddii, ka dibna wuxuu kordhin karaa xawaarihiisa ilaa 30 km/saacaddii.

Xawaaraha Dhexdhexaadka

[wax ka badal | wax ka badal xogta]

Xawaaraha celceliska waxaa lagu qeexi karaa wadarta masaafada la safray waqti go'an. Tusaale ahaan, haddii masaafada 80 km lagu daboolay hal saac, xawaaraha celceliska waa 80 km/saacaddii. Haddii masaafada 320 km lagu daboolay afar saacadood gudahood, xawaaraha celceliska sidoo kale waa 80 km/saacaddii. Kala qaybinta masaafada kiiloomitir waqtiga saacadaha waxay na siinaysaa xawaaraha km/saacaddii. Xawaaraha celceliska ah ma qeexayo isbeddelka xawaaraha ee dhici kara inta lagu jiro wadarta waqtiga masaafada la safray, maadaama lagu xisaabiyo iyadoo loo qaybinayo wadarta masaafada la safray waqtiga guud. Masaafada la safray waa la cabbiri karaa haddii labadaba xawaaraha celceliska iyo waqtiga la yaqaan.


Haddii Xawaaraha celceliska uu yahay 80 km/saacaddii, waqtiguna uu yahay afar saacadood, markaa masaafada la safray waa 320 km.

Cutubyada xawaaraha

[wax ka badal | wax ka badal xogta]
Calaamad taraafiko ah oo digniin u ah darawallada inaysan dhaafin xadka Xawaaraha

Nidaamka Caalamiga ah ee Cutubyada (SI), cutubka xawaaraha aasaasiga ah waa mitir ilbiriqsigiiba (m/s ama m s⁻¹). Kiiloomitir saacaddiiba (kiiloomitir saacaddiiba) waxaa loo isticmaali karaa xawaaraha dhexdhexaadka ah, sida kuwa gantaallada iyo baabuurta, waana mid aad loo isticmaalo, in kastoo cutubka rasmiga ah uu yahay mitir ilbiriqsigiiba. Sidoo kale, cabbiraadaha cirka (marka la cabbirayo xawaaraha jidhka cirka sida kuwa ku jira nidaamka qorraxda, iyo xitaa xiddigaha iyo galaxyada), kiiloomitir ilbiriqsigiiba waxaa loo isticmaalaa sababtoo ah cutubyada kale way yaraadaan. Qaybta badda, xawaaraha maraakiibta iyo maraakiibta quusa waxaa lagu cabbiraa guntimo, kuwaas oo la mid ah 1.853 km/saacaddii ama 0.5 mitir ilbiriqsigiiba.

  • Hewitt, P.G. (2007). Conceptual Physics. Pearson Education. ISBN 978-81-317-1553-6. Retrieved 2023-07-20.